Chúng ta thực sự là ai? Chúng ta là ai khi linh hồn bị lột trần: rũ bỏ cái tôi, rũ bỏ hình tượng tự huyễn hoặc về bản thân, rũ bỏ những lời tâng bốc, những xu hướng thời thượng và các hệ tư tưởng mà ta vô tình hấp thụ rồi để chúng định hình tư duy của mình; rũ bỏ cả những tổn thương quá khứ lẫn những vỏ bọc vô thức mà ta vẫn thường trưng ra hàng ngày?
Khi nào thì chúng ta thực sự chân thật?
Theo cách hiểu phổ biến, từ “sincere” (chân thật) trong tiếng Anh bắt nguồn từ hai từ Latinh: Sine (nghĩa là “không có”) và Cera (nghĩa là “sáp”). Trở nên chân thật (sincere) chính là “không có lớp sáp bọc ngoài” – nghĩa là sống đúng với con người thật của mình bên dưới tất cả những tầng lớp của cái tôi, hình tượng cá nhân, hệ tư tưởng, tổn thương và những vỏ bọc vô thức đang bủa vây. Việc sống chân thật chẳng dễ dàng gì, bởi tâm trí và trái tim con người là một mê lộ vô cùng phức tạp. Thật khó để đào sâu qua tất cả những lớp bọc đó nhằm chạm vào bản ngã đích thực của chính mình.
Vậy thì, khi nào chúng ta chân thật? Tôi xin chia sẻ hai câu chuyện để trả lời cho câu hỏi này.
Câu chuyện thứ nhất đến từ Ruth Burrows, một trong những tác giả thần học huyền bí sâu sắc của thời hiện đại. Bà kể lại câu chuyện về một ngày nọ, khi tất cả các lớp sáp bọc ngoài bị lột sạch và bà thấy linh hồn mình hoàn toàn trần trụi.
Bà lớn lên ở Anh, cả bà và gia đình đều không đặc biệt sùng đạo. Cha mẹ gửi bà vào một ngôi trường tư thục nữ sinh do các nữ tu điều hành, không phải vì lý do tôn giáo mà vì chất lượng giáo dục ở đó vượt trội so với các trường công lập địa phương.
Bà trải qua những năm tháng trung học tại đó mà chưa bao giờ thực sự nhập tâm vào đức tin của mình. Sau đó, để chuẩn bị cho lễ tốt nghiệp, các nữ tu đã đưa các học sinh đến một trung tâm tĩnh tâm để tham gia một khóa bồi dưỡng tinh thần. Ruth và một người bạn cùng lớp không hề nghiêm túc chút nào; họ cứ khúc khích cười, cười thầm và chuyền tay nhau những mảnh giấy ghi chú trong suốt các buổi trò chuyện của vị linh mục hướng dẫn. Thế là, đến một lúc, các nữ tu đã tách Ruth và bạn của bà ra khỏi nhóm. Trong lúc các bạn cùng lớp đang nghe giảng, Ruth và cô bạn phải ngồi im lặng trong nhà nguyện suốt nhiều giờ đồng hồ, dưới ánh mắt giám sát của một nữ tu. Ban đầu, Ruth thú nhận rằng bà và bạn mình vẫn cố tình chống đối sự nghiêm túc; họ vẫn khúc khích và nháy mắt với nhau.
Nhưng những giờ đồng hồ đó dài đằng đẵng! Và trong một khoảng lặng kéo dài đặc biệt, bà đã trải qua một khoảnh khắc của hồng ân, của sự thông suốt, của sự chân thật và của một linh hồn trần trụi. Ngay khoảnh khắc ấy, bà nhìn thấy con người thật của mình – một cô gái trẻ nông nổi, suy nghĩ chưa chín chắn, bị cuốn vào cái tôi và những lời phù phiếm, nhưng ẩn sâu dưới tất cả những điều đó lại là một con người tốt đẹp, giàu lòng nhân ái và được Thiên Chúa yêu thương nồng ấm. Chỉ một khoảnh khắc thông suốt duy nhất đó đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời bà.
Khoảnh khắc hồng ân này đến với Ruth Burrows một cách tự nhiên như thể không hề báo trước, dù chắc chắn rằng những tầng sâu thẳm trong tâm trí và trái tim bà đã âm thầm mời gọi cuộc ghé thăm thiêng liêng ấy.
Câu chuyện thứ hai của tôi mang tính đời thường hơn, nhưng chính vì thế mà nó vô cùng mạnh mẽ. Cách đây vài năm, tôi có một người bạn thân, mới 54 tuổi, đang hấp hối vì căn bệnh ung thư. Khi anh vào trại tế bần, tôi mang đến cho anh cuốn sách Truyện một tâm hồn của Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu (Thérèse miền Lisieux). Vài ngày sau, khi chúng tôi trò chuyện qua điện thoại, anh chia sẻ thế này: “Cảm ơn ông vì cuốn sách của Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu, đó là thứ duy nhất tôi còn đọc được lúc này. Khi người ta cận kề cái chết, nó gạt bỏ mọi điều nhảm nhí, giả tạo. Ông sẽ biết cái gì là thực và cái gì là hư vô.” Quá trình đối diện với cái chết chính là khoảnh khắc huyền bí của anh; nó đưa anh về với sự chân thật.
Vậy, làm thế nào để chúng ta đến được nơi đó? Làm thế nào để chúng ta xuyên qua tất cả những rào cản đang che lấp sự chân thật, che lấp sự trần trụi của linh hồn?
Chúng ta cần phải tỉnh thức mang điều đó vào lời cầu nguyện hàng ngày. Thật vậy, trong nửa sau của cuộc đời, cuộc đấu tranh cơ bản nhất trong lời cầu nguyện của chúng ta chính là cố gắng đưa bản thân về trạng thái trần trụi của linh hồn, để đứng trước Thiên Chúa và chính mình mà “không có lớp sáp bọc ngoài”. Chúng ta cần mang cuộc đấu tranh này đến với Thượng Đế. Đây chính là cốt lõi của lời cầu nguyện chiêm niệm, của sự chiêm niệm.
Thomas Merton từng nói: “Trước mặt Thượng Đế, chỉ một chút chân thật thôi cũng có thể đi một chặng đường rất, rất dài.” Chúng ta có thể tìm thấy niềm an ủi khi biết rằng Thượng Đế thấu hiểu cuộc đấu tranh này gian nan biết bao, và phần lớn thời gian, chúng ta ít nhất cũng giữ được một chút chân thật. Và chúng ta có thể chạm vào sự chân thật của mình thông qua một ý nguyện – một ý nguyện vượt lên trên sự giằng xé của những cảm xúc nhất thời.
Dưới đây là một ví dụ từ Thomas Merton về cách bày tỏ ý nguyện đó trong lời cầu nguyện:
“Lạy Chúa là Thiên Chúa của con, con tin rằng ước muốn làm đẹp lòng Ngài, trên thực tế, đã làm đẹp lòng Ngài rồi. Và con hy vọng rằng con sẽ không bao giờ làm bất cứ điều gì tách rời khỏi ước muốn đó. Con biết rằng nếu con làm như vậy, Ngài sẽ dẫn con đi trên con đường ngay thẳng, dẫu cho con có thể chẳng biết gì về con đường ấy.”
Tuy nhiên, khi chúng ta chạm đến sự chân thật và sự trần trụi của linh hồn, kết quả mang lại có thể sẽ khiến chúng ta ngạc nhiên. Như Merton đã viết: “Đừng ai hy vọng tìm thấy trong sự chiêm niệm một lối thoát khỏi xung đột, khỏi nỗi thống khổ, hay khỏi sự hoài nghi.” Ngược lại, niềm xác tín sâu sắc của trải nghiệm chiêm niệm sẽ đánh thức một nỗi đau thương cay đắng và mở ra nhiều câu hỏi trong sâu thẳm trái tim, tựa như những vết thương không thể ngừng rỉ máu.
Nhưng hãy luôn nhớ rằng: “Trước mặt Thượng Đế, chỉ một chút chân thật thôi cũng có thể đi một chặng đường rất, rất dài.”