Thiên Chúa có khiếu hài hước không?
Câu hỏi này có thể thoạt nghe có vẻ nhẹ dạ hay thiếu tôn kính, nhưng thực ra không hề như vậy. Đây là một câu hỏi quan trọng và rất đáng kính. Tại sao? Bởi vì sự hài hước lành mạnh và tinh thần vui tươi giúp mang lại niềm vui, sự nhẹ nhõm trong tâm hồn và một cái nhìn quân bình về cuộc sống. Liệu ta có thể tưởng tượng tất cả những điều tươi sáng ấy lại không có chút liên hệ nào với Thiên Chúa?
Thiên Chúa có khiếu hài hước không? Chắc chắn là có! Không chút nghi ngờ!
Chính Chúa Giêsu dạy rằng Thiên Chúa là nguồn mạch của mọi điều tốt lành. Mà sự hài hước, tinh thần vui tươi, và lời nói đùa dí dỏm là những điều tốt lành, lành mạnh. Chúng chỉ có thể phát xuất từ Thiên Chúa mà thôi.
Vì sao chúng lại là những điều tốt lành? Chúng đóng vai trò tích cực gì trong đời sống chúng ta?
Freud từng gợi ý rằng đôi khi chúng ta có thể hiểu một điều rõ hơn nếu nhìn vào điều đối lập với nó. Vậy điều gì đối lập với sự hài hước, tinh thần vui tươi và lời nói đùa? Đó là ba thứ: quá nghiêm trọng, dễ bực bội vô cớ, và thái độ tự cao tự đại — và không điều nào trong số này là lành mạnh cả.
Xin chia sẻ một ví dụ: Tôi đã sống gần như trọn đời trưởng thành trong một cộng đoàn tu sĩ nam, và nhìn chung, đó là một kinh nghiệm tích cực và mang lại sức sống. Tuy nhiên, trong số hàng trăm anh em đã từng sống chung với tôi trong suốt hơn năm mươi năm qua, thỉnh thoảng cũng có những người quá nghiêm túc, đến mức mỗi khi họ xuất hiện trong phòng sinh hoạt hay lúc dùng bữa chung, bầu khí vui tươi bỗng như tan biến hết.
Tôi nhớ có lần trong bữa ăn, một người kể một câu chuyện cười khá “đời thường” (hơi táo bạo, nhưng không dung tục). Phần lớn chúng tôi đều cười lớn một cách thoải mái. Nhưng ngay khi tiếng cười vừa lắng xuống, một anh em khác liền nói với giọng nặng nề và rất đạo mạo: “Anh có dám kể câu chuyện đó trước Mình Thánh không?” Lời ấy không chỉ dập tắt bầu khí vui vẻ, khiến cuộc gặp gỡ trở nên nặng nề, mà còn như thể rút hết không khí trong phòng.
Tính quá nghiêm trọng, dù không phải là một lỗi luân lý, vẫn có thể khiến chúng ta trở nên quá căng thẳng trước những đòi hỏi của gia đình và cộng đoàn — những điều mà chẳng ai trong chúng ta có thể chu toàn một cách hoàn hảo. Ngược lại, sự hài hước, tinh thần vui tươi và nói đùa dí dỏm — nếu lành mạnh — có thể trở thành một thứ “dầu bôi trơn” quan trọng trong đời sống gia đình và cộng đoàn.
Thí dụ, khi bạn gia nhập một dòng tu, bạn khấn sống trong một cộng đoàn (trong trường hợp tôi là cộng đoàn nam) suốt đời. Hơn nữa, bạn không được chọn người mình sẽ sống chung. Bạn chỉ được bổ nhiệm đến cộng đoàn nào đó, nơi chắc chắn sẽ có những người có tính cách rất khác bạn — những người mà bình thường bạn không chọn để sống chung.
Tôi đã sống trong môi trường cộng đoàn tu trì như thế gần sáu mươi năm và — với rất ít ngoại lệ — đó là một kinh nghiệm sống động và đầy niềm vui. Chủ yếu là vì tôi hầu như luôn được sống trong những cộng đoàn mà một phần trong “tinh thần sống” của chúng tôi là sự trao đổi hài hước, vui tươi, và lời nói đùa nhẹ nhàng mỗi ngày. Cầu nguyện và sứ mạng chung tất nhiên là chất keo chính gắn kết chúng tôi, nhưng chính sự hài hước, vui tươi và nói đùa mới là loại “dầu bôi trơn” giúp xua tan những căng thẳng nhỏ và tránh được cái bẫy tự mãn của đời sống tu trì.
Thật thú vị khi các triết gia Hy Lạp cổ đại đã định nghĩa tình yêu gồm sáu thành phần:
• Eros – say mê và hấp dẫn thể lý,
• Mania – mê mẩn, chiếm hữu,
• Asteismos – sự vui tươi và nói đùa dí dỏm,
• Storge – sự quan tâm chăm sóc,
• Philia – tình bạn,
• Agape – tình yêu vô vị lợi.
Khi định nghĩa tình yêu, chúng ta thường chừa chỗ cho hầu hết các yếu tố trên — ngoại trừ Asteismos, tức sự vui tươi và đùa giỡn nhẹ nhàng. Và chính vì điều đó mà chúng ta thường phải trả giá.
Vị giám tập của tôi, một linh mục người Canada gốc Pháp rất dễ mến, đã từng kể cho chúng tôi — một nhóm tập sinh trẻ — một câu chuyện cười có ý nghĩa. Chuyện kể rằng: một gia đình đang chuẩn bị tổ chức lễ cưới cho con gái, nhưng không đủ khả năng thuê nhà hàng cho tiệc mừng sau Thánh lễ. Vị linh mục bèn đề nghị:
“Sao không dùng tiền sảnh nhà thờ? Ở đó rộng đủ cho một buổi tiếp tân. Mang bánh kem vào là được rồi.”
Mọi thứ đều ổn, cho đến khi cha cô dâu hỏi linh mục:
“Cha ơi, mình có thể mang rượu vào được không?”
Linh mục trả lời ngay lập tức: “Tuyệt đối không! Không được mang rượu vào nhà thờ!”
Cha cô dâu phản đối: “Nhưng Chúa Giêsu đã uống rượu trong tiệc cưới Cana mà!”
Vị linh mục đáp: “Nhưng không phải trước Mình Thánh Chúa!”
Câu chuyện ấy như một dụ ngôn, nhắc nhở chúng ta đừng lột bỏ khỏi Thiên Chúa tính hài hước và tinh thần vui tươi.
Thiên Chúa có khiếu hài hước, có tinh thần vui tươi, và có tài nói đùa vượt xa mọi danh hài của chúng ta. Làm sao có thể khác được? Bạn có thể tưởng tượng được cuộc sống đời đời trên thiên đàng mà không có tiếng cười hay sự vui nhộn không? Bạn có thể tưởng tượng một Thiên Chúa là tình yêu hoàn hảo, nhưng bạn lại sợ không dám đùa giỡn hay thân mật với Người sao? Lẽ nào tiếng cười cuối cùng của ta nơi trần thế cũng là tiếng cười cuối cùng mãi mãi? Không đâu. Thiên Chúa có khiếu hài hước — và điều ấy chắc chắn sẽ là một ngạc nhiên đầy vui thú cho tất cả chúng ta.