Có một sự khác biệt lớn giữa việc “rực rỡ đơm hoa” và việc “kết thành quả ngọt”. Hãy lấy một bông hoa làm ví dụ.
Nó bắt đầu từ một nụ hoa nhỏ bé, khó ai nhận ra, rồi dần dần nở rộ thành một bông hoa tuyệt đẹp. Khi nở rộ, nó thu hút mọi ánh nhìn. Đó là khoảnh khắc huy hoàng nhất của vẻ đẹp, của sự ngưỡng mộ và vinh quang. Thế nhưng, đây lại chưa phải là mục đích cuối cùng, cũng chẳng phải là thời điểm trưởng thành hoàn toàn của nó. Ở giai đoạn này, bông hoa chưa thực sự sinh hoa kết trái, dù sự rực rỡ ấy rất đỗi tuyệt vời và đang cống hiến cho đời một điều gì đó đặc biệt. Nó chỉ thực sự kết trái trọn vẹn về sau, khi sắc hoa đã tàn héo trong quá trình lụi tàn. Đó là lúc bông hoa phát tán hạt giống và gieo mầm cho sự sống mới.
Có một bài học cuộc đời trong hình ảnh này mà chúng ta thường vật lộn để hiểu và chấp nhận. Chúng ta thấu hiểu và đón nhận thời kỳ rực rỡ, nhưng lại chối bỏ sự tàn phai. Chúng ta thấy gần như không thể tin rằng những khoảnh khắc tràn đầy sức sống nhất của chúng ta lại đến sau khi bông hoa tàn, trong lúc bông hoa héo tàn.
Ta có thể thấy ví dụ điển hình nhất về điều này nơi Đức Giê-su. Trong thời kỳ đỉnh cao của sứ vụ, khi Ngài vô cùng nổi tiếng, làm nhiều phép lạ, thu hút đám đông hàng ngàn người và người ta chen lấn chỉ để chạm vào Ngài, sứ vụ của Ngài đang ở độ nở rộ nhất. Ngài mang lại hoa trái và đã ban sự sống cho người khác, nhưng không sâu sắc bằng khi sứ vụ của Ngài tàn lụi, khi đám đông bỏ rơi Ngài, khi Ngài bị sỉ nhục và khinh bỉ trong cuộc khổ nạn, và khi Ngài chết trong sự bất lực, bị hầu hết mọi người bỏ rơi.
Tương tự như bông hoa, chính trong cái chết của mình, Ngài đã gieo rắc những hạt giống của sự sống mới theo cách sâu sắc hơn nhiều so với khi Ngài ở thời kỳ ẩn dụ của sự “rực rỡ đơm hoa”.
Thánh Gioan Thánh Giá, một nhà thần bí nổi tiếng, đã đưa hình ảnh so sánh này vào tâm điểm trong đời sống tâm linh của mình. Ngài viết: “Trung tâm sâu thẳm nhất của một vật thể chính là điểm xa nhất mà bản thể, năng lực, hoạt động và sự chuyển động của vật thể đó có thể đạt tới.” Đối với ngài, khác với quan niệm thông thường của chúng ta, trung tâm sâu thẳm nhất không phải là điểm trinh nguyên sâu trong tâm hồn. Không phải vậy. Đối với Thánh Gioan Thánh Giá, trung tâm sâu thẳm nhất chính là đỉnh cao của sự trưởng thành tự nhiên (nhờ ơn biến đổi) mà bất kỳ ai hay bất kỳ điều gì có thể đạt tới trong đời này.
Đối với một bông hoa, như chúng ta đã thấy, đó không phải là lúc nó nở rộ, mà là khi nó trút hạt gieo mầm trong sự héo tàn. Điều tương tự cũng đúng với con người chúng ta; trung tâm sâu thẳm nhất không phải là thời kỳ rực rỡ — tức là vẻ đẹp và năng lượng của tuổi trẻ. Đúng hơn, trung tâm sâu thẳm nhất là sự trưởng thành trọn vẹn nhất mà tâm hồn chúng ta có thể đạt được trong đời này, và thường thì chúng ta chỉ chạm tới điều đó sau khi vẻ đẹp thể xác bắt đầu tàn phai. Điều này nghe có vẻ u ám, nhưng nếu nhìn theo một cách sâu sắc hơn, nó hoàn toàn ngược lại. Xin cho phép tôi đưa ra một ví dụ:
Hãy nhìn vào sự phát triển tính dục tự nhiên của con người. Trung tâm sâu thẳm nhất của nó là gì?
Trung tâm sâu thẳm nhất của tính dục không phải là thời kỳ rực rỡ — tức là giai đoạn cơ thể chúng ta quyến rũ nhất và khao khát ân ái mạnh mẽ nhất. Nó thậm chí cũng không phải là sau khi chúng ta sinh ra một sinh linh mới qua sự hòa hợp thể xác, dù đó là một sự kết trái tuyệt vời và là một trong những mục đích tối cao của Thiên Chúa và tự nhiên khi tạo dựng chúng ta thành những sinh vật có tính dục. Đó là một trung tâm sâu sắc, nhưng chưa phải là trung tâm sâu thẳm nhất của tính dục.
Con người sống một mình thì không tốt! Bản năng tình dục của chúng ta được thiết kế để đưa chúng ta vượt qua sự cô độc của chính mình. Vì vậy, tính dục thôi thúc chúng ta hướng ra bên ngoài, vượt lên trên bản thân để hướng tới sự gắn kết cộng đồng với người khác. Nhưng vượt qua sự cô độc không phải là điều dễ dàng. Chúng ta có thể rất cô đơn, ngay cả khi đang trong cuộc ân ái. Như một người đồng nghiệp đã lập gia đình từng chia sẻ với tôi: “Còn gì cô đơn hơn việc ngủ một mình? Đó là ngủ một mình ngay cả khi đang không ngủ một mình.” Ngoài ra, khi tính dục của chúng ta vẫn đang trong quá trình phát triển, bộc phát tự nhiên của nó là muốn sở hữu vẻ đẹp thay vì chiêm ngắm nó — và điều này vẫn giữ chúng ta lại trong sự cô độc.
Điều gì giúp chúng ta vượt qua sự cô độc của chính mình? Đó là khi ta đứng trước vẻ đẹp và trao cho nó ánh nhìn chiêm ngắm thuần khiết. Vào khoảnh khắc ấy, cái tôi không còn chia rẽ chúng ta khỏi sự hiệp thông với người khác, và trong khoảnh khắc đó, chúng ta không còn cô độc nữa. Chúng ta đã chạm tới trung tâm sâu thẳm nhất của mình.
Trung tâm sâu thẳm nhất của chúng ta với tư cách là một con người mang tính dục là khi chúng ta có thể nhìn một ai đó (ví dụ như một đứa trẻ hoặc một đứa cháu) và trao cho chúng ánh nhìn chiêm ngắm thuần khiết. Đó là khi chúng ta có thể nhìn vào sức sống và vẻ đẹp đang độ nở rộ để chiêm ngắm và chúc lành cho chúng, bằng cách nhìn nhận chúng như cách Thiên Chúa đã nhìn ngắm vũ trụ buổi khởi nguyên: Thật tốt đẹp! Thật là tốt đẹp! Trong ánh nhìn chiêm ngắm ấy, chúng ta chúc lành cho công trình sáng tạo theo cùng một cách mà Thiên Chúa đã chúc lành cho Đức Giê-su khi Ngài chịu phép rửa với lời tuyên bố: “Đây là Con yêu dấu của Ta, Ta hài lòng về Con!”
Khi ở thời kỳ rực rỡ nhất, chúng ta được người khác ngưỡng mộ; nhưng chúng ta chỉ hoàn toàn vượt qua sự cô độc khi đứng chiêm ngắm sức sống cùng vẻ đẹp của người khác cũng như của vạn vật, để rồi tự đáy lòng cất lên những lời chúc phúc.