Mỗi năm tôi đều cố gắng viết một bài báo về chủ đề tự tử, bởi vì đây có lẽ là cái chết bị hiểu lầm nhiều nhất và nó gây ra những tàn phá độc hại, riêng biệt lên gia đình cùng những người thân yêu ở lại.
Họ bị bỏ lại với một trận bão tuyết của những cảm xúc mâu thuẫn và giằng xé: sự hổ thẹn (Thật là một cách chết đáng xấu hổ); sự tội lỗi (Giá như mình làm được nhiều hơn); sự giằng xé (Tại sao mình không chú ý hơn?); sự giận dữ (Đây là một hành động ích kỷ); và sự băn khoăn (Làm sao người này có thể lên thiên đàng?). Hơn nữa, về bản chất, điều này làm tổn hại đến ký ức về người đã khuất.
Xuyên suốt các bài viết cũng như cuốn sách của mình (Bruised & Wounded: Struggling to Understand Suicide – Trầy xước & Đớn đau: Vật lộn để hiểu về tự tử), tôi luôn cố gắng nhấn mạnh rằng trong hầu hết các trường hợp tự tử:
- Chúng ta đang đối diện với một con người cực kỳ nhạy cảm và tổn thương, một người mà ở một khía cạnh nào đó đã quá đau đớn đến mức không thể chạm vào.
- Khi tự sát, một người ra đi trái với ý muốn của chính họ, tương tự như việc phải nhảy ra khỏi cửa sổ tòa nhà cao tầng vì quần áo trên người đang bốc cháy.
- Một cái chết do tự sát tương đương về mặt cảm xúc và tâm lý với bệnh ung thư, đột quỵ hay một cơn đau tim. Vì lý do này, chúng ta không còn dùng từ “phạm tội” tự tử, bởi chẳng ai nói một người “phạm tội” ung thư, đột quỵ hay đau tim cả. Tự tử, trong hầu hết trường hợp, không phải là một hành vi tự nguyện.
- Trong nhiều trường hợp, trầm cảm dẫn đến tự tử có gốc rễ từ sinh hóa.
- Chúng ta không cần phải lo lắng về sự cứu rỗi đời đời của người đó. Họ có một trái tim lành thánh và Thiên Chúa là Đấng đọc được thấu suốt trái tim. Đôi khi một người rơi vào một trạng thái mà tình yêu con người, y học, và tâm thần học tốt nhất cũng không thể chạm tới, nhưng đức tin quả quyết với chúng ta rằng không có địa ngục trầm cảm nào mà Thiên Chúa không thể hạ mình đi xuống để thổi hơi bình an.
- Chúng ta cần cho phép bản thân được cảm nhận tất cả những xúc cảm giằng xé mà mình sẽ có về người thân yêu và về cách ra đi của họ. Đó là một quá trình nguôi ngoai lành mạnh không nên bị cắt ngắn. Rốt cuộc, ký ức về người thân và linh hồn của họ sẽ trở về với chúng ta trong sự bình an và thấu hiểu.
- Nhiệm vụ của chúng ta, sau thời gian chịu tang, là cứu chuộc ký ức về người thân yêu để cuộc đời họ không bị nhìn nhận và đánh giá qua lăng kính của cái chết. Hãy treo lại ảnh của họ lên tường, không còn nhắc về họ bằng giọng điệu thì thầm, hãy tưởng nhớ cuộc đời họ và nói một cách tự nhiên về tinh thần đặc biệt mà họ đã mang đến cho thế giới này.
Margaret Atwood từng nói rằng đôi khi có những điều cần phải được nói đi, nói lại và nói lại lần nữa, cho đến khi chúng không cần phải nói thêm nữa. Những góc nhìn này về tự tử vẫn cần phải được tiếp tục cất lời.
Bên cạnh những khẳng định trên, xin cho phép tôi bổ sung thêm hai góc nhìn về tự tử mà tôi thấy rất hữu ích.
Góc nhìn đầu tiên là một bài học từ thiên nhiên. Đây là chia sẻ của Elif Shafak, một nhà thực vật học, khi suy ngẫm về cái chết tự tử của mẹ người bạn mình: “Khi còn là một nhà thực vật học trẻ tuổi, tôi được nhờ chẩn đoán cho một cây xanh đang phát triển không tốt. Nó có vẻ như đang chết dần. Sau nhiều xét nghiệm không mang lại kết quả rõ ràng, tôi lấy xẻng và bắt đầu đào xuống, để rồi học được một bài học mà tôi không bao giờ quên: sự thắt nút đang diễn ra ngay bên dưới bề mặt. Cái cây đang bị siết cổ bởi chính rễ của nó. Nếu những chùm rễ quấn quanh không được phát hiện kịp thời, chúng sẽ bắt đầu tạo áp lực lên cây và mọi thứ trở nên quá sức chịu đựng… Cái chết của mẹ bạn không liên quan gì đến sự thiếu thốn tình yêu. Bà ấy đã nở hoa và phát triển nhờ tình yêu của bạn, và tôi tin là cả của tôi nữa, nhưng bên dưới lòng đất, có điều gì đó đang siết cổ bà: quá khứ, những ký ức, những chùm rễ.”
Đôi khi chính những chùm rễ của chúng ta (sự phức tạp, chấn thương, sự hỗn loạn, thất vọng, yếu tố sinh học) có thể quá áp đảo đến mức chúng quay sang triệt hạ thể xác. Như James Hillman đã viết trong cuốn sách Suicide and the Soul (Tự sát và Tâm hồn), đôi khi có những điều sâu thẳm bên trong không thể cất lên tiếng nói, và sự bế tắc của chúng rốt cuộc quay lại siết cổ thể xác. Chính những chùm rễ của chúng ta đôi khi là một sự pha trộn phức tạp giữa tâm hồn và sinh học khiến chúng ta bắt đầu rơi vào trạng thái ngạt thở.
Suy ngẫm thứ hai đến từ Jeffrey Monroe trong cuốn sách Reading Buechner: Exploring the Work of a Master Memoirist, Novelist, Theologian, and Preacher. Frederick Buechner, một mục sư Kitô giáo, đã phải đối mặt với cái chết tự tử của cha mình. Với tư cách là một người con, một người có đức tin, một mục sư cố gắng giúp người khác thấu hiểu, ông đã tìm kiếm những câu trả lời cho cái chết của cha. Những câu trả lời không dễ dàng đến, hoặc dường như chẳng hề xuất hiện. Rốt cuộc, Buechner đã đi đến sự thấu hiểu này về cái chết của cha mình.
Câu trả lời mục vụ tốt nhất trước một bi kịch không thể giải thích (cái chết tự tử của cha ông) không phải là một câu trả lời. Đó là sự hiện diện. Ở phía bên này của cõi đời đời, chúng ta sẽ không có được mọi câu trả lời, đặc biệt là câu hỏi về tự tử. Đôi khi không có câu trả lời nào thỏa đáng trong những khoảnh khắc đen tối nhất, như khi chúng ta mất đi người thân vì tự tử. Điều quan trọng nhất trong những khoảnh khắc đen tối đó là chúng ta có thể tin tưởng rằng Thiên Chúa không bỏ rơi người thân của chúng ta. Và điều chúng ta khao khát hơn cả những câu trả lời – chính là Thiên Chúa.