Cách đây vài năm, William Young viết một cuốn tiểu thuyết vừa thu hút người đọc vừa là đề tài bàn cãi kịch liệt. Quyển “The Shack” (Căn lều) kể câu chuyện một người đàn ông có đứa con gái nhỏ bị bắt cóc và rồi bị giết hại dã man. Người cha, vật lộn với nỗi phẫn uất cay đắng, nhận được một mẩu nhắn bí ẩn mời ông đi một mình tới căn lều nơi con gái ông từng bị sát hại. Nghĩ rằng sẽ gặp tên sát nhân ở đó, ông chuẩn bị cho một cuộc chiến đấu khốc liệt. Nhưng tại căn lều, ông lại gặp Chúa.

Những gì diễn ra sau đó là sự khắc họa về Chúa Ba Ngôi một cách hết sức ấm áp và phong phú về mặt thần học. Nhưng Chúa cởi mở tuyệt vời, ấm áp, đầy che chở, nâng niu, thứ tha hết thảy mà nhân vật của William Young gặp có một điều kiện duy nhất, đầy khó khăn và không lay chuyển để được lên thiên đàng: người cha phải tha thứ, không chỉ kẻ đã giết hại con mình, mà là tất cả mọi người, tuyệt đối tất cả không chừa một ai, nếu ông muốn cuối cùng gia nhập cộng đoàn những người được ban ân phước. Ông có thể lên thiên đàng, nhưng nếu ông tiếp tục mang mối hận trong lòng, ông sẽ không lên được.

Dù các phê bình gán cho ông những khiếm khuyết về mặt huấn đức gì đi nữa, ông vẫn hoàn toàn đúng, và đang mạnh mẽ thách thức khi đưa ra quan điểm căn bản này – xả bỏ hiềm hận và cay đắng là điều kiện không lay chuyển để lên thiên đàng. Thật sự, tôi tin chắc rằng trong đời chúng ta sẽ tới một lúc nào đó ta chúng ta chỉ cần giữ lại ba từ trong vốn từ vựng tâm hồn của mình: Tha thứ, tha thứ, tha thứ. Morris West, trong một tự truyện ngắn viết nhân kỷ niệm ngày sinh thứ 75 của mình, đã khẳng định điều này một cách rõ ràng. Ông nói, khi bước tới tuổi 75, bạn chỉ nên giữ lại một cụm từ trong toàn bộ vốn từ của mình mà thôi: Cảm ơn!

Lòng biết ơn là điều trái ngược với hiềm hận và chúng ta có quá ít lòng biết ơn trong đời sống của mình. Thông thường chúng ta hay hiềm hận hơn là biết ơn. Hơn nữa, thậm chí khi chấp nhận hiềm hận, chúng ta lại có xu hướng hợp lý hóa nó bằng một tín điều hay một nguyên cớ nào đó: “Tôi hận, nhưng mà có lý do! Giận của tôi là giận chính đáng, giống như Chúa Giê-su khi Người lật đổ bàn của những buôn bán tiền trong đền thờ!” “Dĩ nhiên tôi giận, nhưng tại sao tôi lại không giận khi cứ phải nhìn những kẻ bảo thủ đã bóp nghẹt tinh thần cởi mở của các thế hệ vừa qua, rồi khăng khăng giữ thái độ thiếu khoan dung trong giáo hội lẫn cả trong đất nước này, họ lại càng không biết đến người nghèo!” “Dĩ nhiên tôi giận, nhưng tại sao tôi lại không giận khi nhìn những kẻ theo chủ nghĩa tự do đang làm những gì với giáo hội và với đất nước này! Cứ nhìn nạn nạo phá thai và hôn nhân đồng tính mà coi!”

Chúng ta cần phải thận trọng khi tự đánh bóng mình lên như vậy: Khác với Chúa Giê-su khi khóc cho thành Giê-ru-sa-lem, nước mắt của chúng ta thường không phải là nước mắt ấm áp của tình thương yêu và đau buồn trước tình trạng chia cắt và hiểu lầm. Nước mắt của chúng ta, nếu thật sự chúng ta có khóc, thường là nước mắt lạnh lẽo của niềm cay đắng và hiềm hận vì cảm thấy bị đối xử không đúng, hay vì cảm thấy phải sống trong giáo hội và xã hội của mình với những người chúng ta coi là xấu bụng, lười biếng, ti tiện, hay đơn giản là dốt nát. Đúng hơn, chúng ta giống như người anh của đứa con hoang đàng, người anh hầu như chỉ làm những điều đúng đắn, thể hiện ra ngoài là trung thành với các nghĩa vụ tôn giáo và luân lý của mình, nhưng bị trói chặt bởi niềm cay đắng và nỗi hiềm hận tận trong sâu thẳm đã khiến cho chúng ta khó có thể, hay thậm chí không thể vui sống, xả bỏ, thứ tha.

Quá ít người trong chúng ta thừa nhận mình mang nhiều nỗi hiềm hận trong lòng, rằng có những góc tâm hồn mình đầy cay đắng và phẫn uất, và rằng vẫn có những con người, những sự việc, sự kiện trong đời mà chúng ta chưa hề tha thứ được.

Do vậy, để ngụy trang nỗi hiềm hận của mình, chúng ta muốn tạo dáng vẻ hào hiệp và lòng tốt rồi phô ra ngoài. Chúng ta có khuynh hướng phô ra với gia đình và bạn bè là chúng ta dễ thương đến độ không tiếc lời khen ngợi một ai đó, và sau đó, gần như trong cùng một câu, chúng ta thóa mạ ai đó, phỉ báng họ, nói xấu ác hoặc châm biếm một ai đó. Khuynh hướng phân chia người khác ra thành “thiên thần” hay “quỷ dữ” chắc chắn là dấu hiệu của nỗi hiềm hận trong lòng. Chúng ta ra vẻ tán dương người nào đó (một việc phô diễn nhằm bày ra cho mọi người thấy chúng ta là người rất dễ thương, hơn là nhằm nêu bật đức hạnh của người kia), và sau đó cay đắng oán thán người này người kia tệ bạc, rằng sao mà chúng ta bao giờ cũng bị dây với những kẻ ngu dốt. Tán dương hay oán thán đều chứng tỏ cùng một điều – chúng ta đang sống trong nỗi hiềm hận.

Lòng trung thực và khiêm tốn rốt cuộc sẽ phải đưa chúng ta đến chỗ thừa nhận điều này. Tất cả chúng ta đều mang những nỗi hiềm hận nào đó; chúng ta không được tự lừa dối mình về điều này. Chúng ta cần can đảm và trung thực để đối diện với sự thật đó.

Có lẽ chúng ta có thể rút ra được một bài học từ những nhóm như Hội Những người nghiện rượu ẩn danh (Alcoholics Anonymous) và giới thiệu mình với nhau, hay với cha giải tội theo cách như sau:

“Tôi tên là Ron, tôi là một người hiềm hận. Tôi hợp lý hóa việc này bằng cách tự nói với mình và người khác rằng nỗi hiềm hận của tôi là có lý, rằng tôi cũng như Chúa Giê-su, đá tung những cái bàn của những buôn bán tiền để làm  sạch nhà Chúa. Nhưng tôi dần dần nhận ra rằng nghĩ như vậy là tự huyễn, đó đơn thuần chỉ là một cách hợp lý hóa các thương tổn của tôi. Càng già, tôi càng nhận ra tôi giống người anh trai của đứa con hoang đàng; tôi đang đứng bên ngoài vòng tay ấm áp, vòng tay cộng đoàn. Nhưng, đáng mừng là giờ đây tôi đang hồi phục.”

Tôi sinh ra đời với một mặc cảm dày vò. Tôi đã bối rối trong một thời gian rất dài vì những nỗi lo tâm lý này. Xơ Ruth Burrows, tác giả các sách thiêng liêng danh tiếng của dòng Kín, đã mở đầu quyển tự truyện như vậy và, giống như lời mở đầu nổi tiếng trong quyển Tự Thú của thánh Âu-tinh, những lời này nói lên phong cách của một người có suy tư trưởng thành về mặt thiêng liêng.

Một ngày nọ, tôi vào tiệm sách, khi lướt nhìn các tựa đề xem có quyển sách nào thú vị hay không, tôi đọc hàng chữ này trong quyển sách của xơ Burrows. Ngay lập tức, nó cuốn hút tôi và nhiều ý nghĩ chợt đến trong đầu tôi: Đây hẳn là một người từng trải, không quá đơn sơ và mộ đạo nên có thể giúp tôi bước ra khỏi tháp ngà để trở nên người có đời sống thiêng liêng và đạo giáo! Họ sẽ giúp tôi chấp nhận các phức tạp của cuộc đời, hơn thế sẽ chỉ cho tôi biết cách để chỉ muốn một điều mà thôi! Tôi đã không thất vọng. Xơ Burrows là một tác giả ngoại hạng về tôn giáo và đời sống thiêng liêng.

Trước đó tôi cũng đã bắt gặp ý tưởng này nơi cha Henri Nouwen. Cha cũng rất trung thực chấp nhận mình đã có kinh nghiệm dày vò và gọi đó là các xu hướng mâu thuẫn đẩy tâm hồn chúng ta đi các hướng khác nhau.

Cuộc đời không đơn giản: Chúng ta muốn cả điều đúng lẫn điều không đúng. Chúng ta hướng về lòng quảng đại nhưng cũng hướng về phía ích kỷ. Thích trung thực nhưng cũng dễ dàng tìm cách biện minh và nói dối. Một phần trong chúng ta muốn khiêm tốn, không muốn nổi bật, phần khác thì lại tự cao và muốn được biết đến. Chúng ta muốn cầu nguyện nhưng cũng muốn đi chơi. Khao khát chiều sâu tâm hồn nhưng cũng ham vui nhục dục. Chúng ta muốn tận hiến hy sinh, nhưng cũng muốn hưởng đời. Một phần sâu thẳm trong tâm hồn muốn tôn kính quỳ xuống, phần khác lại cố chấp và chống đối. Chúng ta vừa muốn tinh tuyền vừa muốn bừa bãi. Vừa khao khát những gì thuộc về Thiên Chúa vừa chạy theo chuyện trần gian. Như triết gia Kierkegaard nói, thật không dễ để chỉ muốn một điều.

Chúng ta tạo ra khó khăn cho mình khi chấp nhận điều này, nhưng sẽ khó khăn hơn nếu chúng ta không chấp nhận nó.

Như xơ Burrows nói, làm sao chúng ta sống đời sống thiêng liêng đạo giáo đơn giản khi chúng ta sống trong tâm trạng dày vò? Làm sao chỉ cảm nhận các chuyện đúng, trong khi thành thật mà nói, chúng ta cảm nhận rất nhiều chuyện cùng một lúc? Làm sao cảm thấy mình mộ đạo khi có nhiều chuyện trong lòng chúng ta muốn nổi dậy chống đối? Làm sao chối bỏ sự kiện tính dục chúng ta thường có ảnh hưởng trên các quan hệ của chúng ta? Làm sao nói mình yêu thương khi những gì đang cảm nhận là sân hận và phẫn uất? Làm sao chân thật nói những gì chúng ta làm là vì người khác, trong khi phần lớn chúng ta hành động do tham vọng cá nhân? Làm sao phủ nhận việc chúng ta thường xuyên đố kỵ với người khác? Làm sao phủ nhận thỉnh thoảng chúng ta cũng có cảm nhận bất kính gần như báng bổ? Làm sao phủ nhận rất nhiều hành động của chúng ta xuất phát từ tính cố chấp và lòng tự phụ bị tổn thương? Và làm sao tảng lờ sự thật, đáng lý thấy mình vững tin và cầu nguyện, chúng ta thường cảm thấy chán nản, hờ hững và chai đá.  

Nhưng, cảm nhận như vậy, chính nó không làm chúng ta mất đi đời sống thiêng liêng hay đạo giáo. Cảm nhận mình nghịch đạo, giận dữ, tham vọng, tham lam, đố kỵ, có cám dỗ nhục dục, bất kính, và chán nản chứng tỏ chúng ta là người và có cảm xúc lành mạnh. Cốt yếu của một đời sống thiêng liêng lành mạnh là nó phải đương đầu với chính mình trong những chuyện phức tạp này. Phục vụ Chúa ở thế gian không bắt chúng ta phải từ bỏ bản thân hay phủ nhận trải nghiệm riêng của mình. Nó chỉ đòi hỏi chúng ta hợp nhất trải nghiệm chúng ta trong cách chúng ta cho cuộc sống mình cho người khác và cho chính mình.

Thánh Tôma Aquinas đã viết, mục đích thích đáng của trí tuệ và ý chí là sống trọn vẹn con người mình. Lần đầu tiên tôi đọc câu này khi tôi còn là chủng sinh, 19 tuổi, đang nghiên cứu triết học và tôi nhớ nó đã khai mở cho tôi như thế nào khi lần đầu tôi hiểu được ý nghĩa của nó. Tôi như hiểu hơn về bản thân mình, về mối phức tạp dày xé của tôi. Thánh Tôma Aquinas nêu ra câu hỏi: Điều gì thỏa mãn trọn vẹn những khao khát trong lòng chúng ta? Câu trả lời của ngài: Mọi thứ! Vì thế chúng ta không cần phải ngạc nhiên khi thỉnh thoảng chúng ta cảm thấy day dứt và chán nản trong cuộc sống đời này.

Đáng buồn là có một mỉa mai trong tất cả chuyện này: Rất nhiều người muốn trung thực với trải nghiệm của mình, họ lại tự tách ra khỏi tôn giáo, chỉ vì cảm thấy tôn giáo đơn giản hóa mọi sự, tôn giáo không hiểu, và đặc biệt không có khả năng tôn trọng trải nghiệm của họ. Với nhiều người khác, tôn giáo quá đơn giản khi tôn trọng trải nghiệm con người vì tôn giáo không quan tâm đến các phức tạp dày vò của chúng ta. Nhưng thật mỉa mai, cuối cùng thì chỉ có tôn giáo mới là nơi chúng ta được thấu hiểu trọn vẹn.

Tất cả chúng ta đều quen thuộc với các điệp khúc trong nhiều bài kinh, bài hát xưa dâng lên Chúa: Hiệp cùng các thánh, chúng con xin dâng lời ca tụng Chúa!

Nhưng chúng ta có một khái niệm sùng kính quá mức về những chuyện này. Chúng ta hình dung, đến một ngày, trên thiên đàng, chúng ta ở trong ca đoàn với Maria, mẹ Chúa Giêsu, cùng với các khuôn mặt trong Thánh Kinh xưa, các thánh tông đồ và tất cả các thánh cùng hát ca ngợi Chúa, cảm thấy mình may mắn được ở đó nếu xét tới sự thua kém của mình về mặt đạo đức và thiêng liêng so với họ. Chúng ta hình dung mình sống đời vĩnh hằng, cảm thấy biết ơn vì được ở cùng hàng ngũ với những người mà tài năng của họ vượt xa chúng ta.

Nhưng đó là chuyện hoang tưởng, hoang đường thuần túy và ngây ngô, đúng hơn là ngây ngô… Hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa có nghĩa là gì?

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta là một với họ trong cách chúng ta sống; khi mà, giống như họ, đời sống chúng ta trong sáng, ngay thẳng, có nhân phẩm, không che đậy điều gì xấu xa. Hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa không phải là hát trong nhà thờ, mà là sống trung thực bên ngoài nhà thờ.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta thể hiện lòng thương xót bao la của Chúa; khi, giống như Chúa, chúng ta yêu thương không phân biệt chủng tộc, tín ngưỡng, giới tính, tôn giáo, ý thức hệ, và mọi kiểu khác biệt khác. Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa, khi trái tim chúng ta giống trái tim Chúa, là một ngôi nhà có nhiều phòng. Hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa có nghĩa là có lòng thương xót lân mẫn như lòng Chúa lân mẫn xót thương, là để mặt trời chiếu sáng lên cả người tốt lẫn người xấu, là chúng ta thông cảm với những người có ý kiến chống đối chúng ta.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa, khi chúng ta hướng về «bà goá, trẻ mồ côi và những người lạ mặt», khi chúng ta đến với những người yếu đuối, nuôi kẻ đói ăn, cho kẻ khát uống, viếng thăm người bệnh, người bị tù, khi chúng ta nỗ lực vì công chính. Hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa là đổi ngược cái khuynh hướng tự nhiên “mạnh hơn yếu thua” mà thay vào đó là thúc đẩy điều ngược lại, để kẻ yếu được sống sót.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta nỗ lực cho hòa bình, khi trong cả đời sống riêng tư và ngoài công chúng, chúng ta cố gắng thực hiện tính bất bạo lực của Chúa, khi chúng ta không chịu khuất phục trước cái cám dỗ muốn chấm dứt một bạo lực tàn nhẫn bằng một thứ bạo lực khác cao cơ hơn về đạo đức.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta tha thứ cho nhau, đặc biệt khi sự tha thứ này lại được đáp lại bằng một thái độ chua chát dường như chẳng hề xứng đáng để nhận món quà tha thứ của chúng ta. Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta gặp phải hận thù, giận dữ, hung bạo và cả giết chóc mà, như Chúa, chúng ta không trả đũa, khi chúng ta tha thứ cho kẻ thù.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi, giống như các thánh, chúng ta cho đi thì giờ, tài năng, và chính cuộc sống của chúng ta với thái độ hy sinh không hề tính toán, khi chúng ta sống cho tha nhân, chấp nhận rằng sự viên mãn cá nhân của chúng ta không phải là mục đích trước hết của đời mình.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta trong sự tri túc lành mạnh, khi không còn cho mình là trung tâm vũ trụ, khi chúng ta thoải mái nhận lấy một vị trí thấp hơn, khi không còn cần nói về mình trong những cuộc nói chuyện.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta làm một với các thánh trong lời cầu nguyện, khi, giống như họ, chúng ta ngước mắt nhìn vượt lên trên chân trời của cái thế giới hiện tại này, để bám rễ trong một thực tại vượt lên trên [những điều nhỏ nhặt của] thế giới này.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta sống trong kiên nhẫn, chịu đựng, khi chúng ta vui vẻ chấp nhận rằng tất cả các bản giao hưởng đều phải còn dang dở và rằng chúng ta phải sống trong sự bất toàn ý muốn, sống với các hụt hẫng của đời sống này mà không than thở nguyện cầu rồi cuộc sống sẽ mở ra giờ huy hoàng của Chúa. 

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa, khi chúng ta sống trong hy vọng, khi chúng ta xây dựng viễn ảnh và năng lực chúng ta trong lời hứa của Chúa và trong sức mạnh của Chúa mặc khải qua sự sống lại của Chúa Giêsu. Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi, giống như Julian vùng Norwich, chúng ta sống trong niềm tin xác quyết, dù còn ở trong bóng tối, rằng cuộc đời chúng ta đã được viết sẵn, rồi mọi sự sẽ tốt, cách nào rồi cũng sẽ tốt.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi, thay vì sống trong tỵ hiềm, bất mãn, cay đắng, hận thù, mất kiên nhẫn, giận dữ, phân rẽ, thờ ngẫu tượng, không kềm dục, chúng ta sống trong đức ái, vui vẻ, hiền lành, kiên nhẫn, tử tế, trung tín, ôn hòa và khiết tịnh.

Chúng ta hiệp cùng các thánh dâng lời ca ngợi Chúa khi chúng ta sống như họ đã sống.

Gần như mọi truyền thống linh đạo đều có một chỗ đặc biệt dành cho hoang mạc, vùng đất hoang sơ, và những nơi mà chúng ta không được bảo vệ và có thể chịu hiểm họa từ thiên nhiên chưa thuần hóa, các ác thú hoang dã và các thần linh ghê sợ. Quan niệm này có gốc rễ sâu xa trong các tôn giáo cổ xưa lẫn trong chính tâm trí con người.

Chẳnh hạn ở Babylon cổ đại, các vùng đất hoang vu, chưa trồng trọt cấy cày được coi là nơi Chúa chưa hoàn thành công việc tạo tác, còn chứa những thể hỗn loạn vô hình và tiền tạo vật vô thần. Người ta coi đó vừa là cái chưa hoàn tất vừa là nơi các lực lượng nguy hiểm lẩn lút, như ác thú và quỷ dữ. Vì vậy khi nhận một mảnh đất hoang chưa trồng trọt, người dân hiểu rằng phải thực hành các nghi lễ tôn giáo nhất định, nôm na là để tuyên bố mảnh đất đó đã trở thành đất dành cho Chúa, để khai hóa, và được an toàn. Đối với Babylon cổ đại, một khu vườn được trồng trọt là nơi an toàn và thiêng liêng trong khi vùng hoang mạc không cấy cày là nguy hiểm, và theo một nghĩa đen tối là đối nghịch với Chúa.

Trong các nền văn hóa khác cũng có những ý niệm tương tự, coi vùng hoang dã là nơi ở của thần rừng, nhân mã, người khổng lồ độc ác và các linh hồn quỷ dữ. Các câu chuyện hoang đường và cổ tích chứa đầy các hình ảnh này. Trong các câu chuyện cổ tích Âu châu thời Trung cổ lại thêm ý “những khu rừng sâu hút và tăm tối” vào khái niệm này. Đó cũng được coi là nơi hoang vu nguy hiểm, nơi mà các linh hồn xấu xa hay quỷ dữ có thể bắt giữ bạn, hay là nơi mình có thể bị lạc lối không cách gì lần ra được. Những khu rừng sâu hút, tăm tối không phải là nơi bạn nên mạo hiểm mà không có hướng dẫn rành đường.

Nhưng những nơi hoang dã đó cũng được hiểu là sẽ không tồn tại mãi mãi mà Chúa và chúng ta để nguyên như vậy. Ý niệm trong truyền thống linh đạo Ki-tô là chúng ta, những con người có đức tin, sẽ giúp Chúa hoàn tất công việc tạo tác của Người bằng cách thuần hóa những nơi hoang vu này, đẩy lùi tà ma ở đó, và biến nơi hoang vu này thành một khu vườn. Vì vậy Ki-tô giáo đã phát triển ý niệm rằng những người được vũ trang đặc biệt với ánh sáng và sự bảo vệ thiêng liêng, các  nam nữ tu sĩ có thể và nên đi đến những nơi hoang vu này để chuyển vùng hoang dã không an toàn thành khu vườn an toàn. Bên cạnh các lý do khác, điều này giải thích vì sao các nam nữ tu sĩ thường chọn những vùng đất hoang vu để xây tu viện và nhà tu kín.

Nỗi sợ hãi vùng hoang dã không trồng trọt này cũng một phần do nỗi sợ hãi của giáo hội đối với việc truy vấn và khám phá vũ trụ. Galileo trực tiếp hiểu được điều đó. Giáo hội ngày xưa vẫn cảnh cáo: tránh xa khỏi những nơi tối tăm nhất định.

Một cách tinh tế, chúng ta vẫn còn mang cả khái niệm và nỗi sợ hãi này. Ngày nay điều chúng ta sợ hãi không phải là những vùng đất chưa khai phá (bây giờ chúng ta lại thấy chúng là vùng đất bình an và yên tĩnh đầy mời gọi). Mà đúng hơn, đối với nhiều người chúng ta, cái vùng hoang dã, không thuần hóa đó giờ đây hiển hiện nơi những vùng có băng nhóm côn đồ quấy phá trong thành phố, những ngôi nhà đổ nát bị bỏ hoang, những quán rượu của người độc thân, các câu lạc bộ thoát y vũ, các khu có đèn đỏ lờ mờ. Những nơi đó được hiểu là nằm ngoài đời sống có giáo dục của chúng ta, tách biệt hẳn khỏi sự an toàn của gia đình và tôn giáo, những nơi vô thần, nguy hiểm, hoang dã.
Nhưng điều còn khiến chúng ta sợ hãi hơn nữa, là những hoang mạc không thuần hóa ngay trong lòng chúng ta, những miền tối tăm không được khám phá trong chính chúng ta. Giống như người cổ đại, chúng ta sợ những gì có thể đang nằm ẩn nấp ở đó, sợ chúng ta có thể bị tổn thương nếu bước vào đó, các ác thú và quỷ dữ có thể ăn thịt chúng ta, và có thể một cơn cuồng phong hỗn loạn có thể nuốt chửng chúng ta nếu chúng ta mạo hiểm bước vào. Chúng ta cũng sợ những nơi không được khai phá, ngoại trừ nỗi sợ hãi của chúng ta không phải là cho sự an toàn thể lý của mình, mà là cho sự tỉnh táo tinh thần và thánh thiện của chúng ta.

Và nỗi sợ hãi này không phải là không thông minh. Thông minh là không ngây thơ. Trong nhiều thế kỷ, cha mẹ vẫn kể cho con cái nghe những câu chuyện cổ tích rùng rợn về ác quỷ lẩn quất trong các khu rừng tối, chúng đi tìm trẻ con để ăn tươi nuốt sống hay nướng trên bếp lò! Những câu chuyện này kể cho trẻ con không phải là để chúng bị ác mộng, mà đúng hơn là để răn dạy chúng không được ngây thơ về những gì hay những ai mà chúng gặp. Không phải ai cũng đáng tin cậy, và sẽ là thông minh, đặc biệt khi mình còn nhỏ tuổi, dễ bị tổn thương, không được bảo vệ, nếu mình cố kết với nhau tránh xa những nơi tăm tối, và giữ an toàn.

Tuy vậy, đức tin Ki-tô của chúng ta mời gọi chúng ta tới những nơi đó, đối mặt với ác thú hoang dã đang ở đó, và biến các vùng nguy hiểm đó thành vùng đất được trồng trỉa, thành khu vườn an toàn. Rốt cuộc đây là điều mà Giê-su đã làm: người đi đến từng chỗ tăm tối, từ các quán rượu của người độc thân thời người còn sống, cho đến cõi chết và chính địa ngục, rồi chiếu ánh sáng của Chúa và ban phước lành ở đó. Nhưng người không ngây thơ. Người chú ý đến lời khuyên của những câu chuyện cổ tích và không mạo hiểm tới đó một mình. Người bước vào các thế giới ngầm đó, tay người an toàn trong bàn tay Cha, Người không đi một mình. 

Đức tin là để chúng ta không còn sợ hãi, kể cả nỗi sợ hãi những ác thú hoang dã và quỷ dữ lẩn quất trong những hoang mạc của tâm hồn, trái tim và năng lượng chúng ta. Chúng ta phải biến những nơi tăm tối hoang vu đó thành những khu vườn an toàn. Nhưng chúng ta cần chú ý đến những linh tính của chính mình lẫn thiên hướng của những câu chuyện cổ tích: đừng bao giờ mạo hiểm đi vào các khu rừng tối một cách ngây thơ và đi một mình! Hãy bảo đảm rằng bạn đã được trang bị một đức tin vững chãi và bạn đang nắm chặt tay Cha bạn mà đi.

Triết gia David Hume từng phân biệt giữa cái ông gọi là đức hạnh chân thật và cái ông đặt tên là đức hạnh giống tu sĩ. Ông nói, đức hạnh chân thật là những phẩm chất bên trong chúng ta mà có ích cho người khác và bản thân chúng ta. Còn các đức hạnh giống tu sĩ là những phẩm chất không nâng cao đời sống con người, đối với xã hội cũng như bản thân người thực hành những phẩm chất đó. Ông liệt kê các đức hạnh giống tu sĩ như việc sống độc thân, ăn chay, sám hối, hành xác, tiết dục, nhún nhường, thinh lặng và cô tịch. Ông chứng minh những điều đó chẳng đóng góp gì cho xã hội và thậm chí còn làm giảm đi sự tốt lành thịnh vượng của con người. Do vậy, ông quả quyết rằng những điều đó bị chối bỏ bởi “những người hiểu biết”. Điều này xem ra khó nghe đối với người có đạo.

Nhưng những gì tiếp theo đó còn khó nghe hơn. Những người thực hành những đức hạnh giống tu sĩ phải trả một giá đắt, ông nói, sức khỏe của họ không tốt và họ bị loại ra khỏi cộng đồng con người: con người nhiệt tình nông nổi và ảm đạm đó, sau khi chết, có thể có tên ghi trong cuốn lịch, nhưng khi còn sống thì khó có thể được ai chấp nhận vào vòng thân thuộc và vào xã hội, trừ những người cũng mê sảng và chán ngắt như vậy.

Mặc dù điều này nghe tàn nhẫn, nhưng nó mang một lời cảnh cáo lành mạnh, nhắc lại rõ ràng điều Giê-su đã nói khi người cảnh cáo chúng ta phải kín đáo ăn chay, cầu nguyện, đừng có bộ mặt ảm đạm khi tu hành khổ hạnh, bảo đảm rằng lòng mộ đạo của chúng ta không quá lộ liễu trước đông người. Nếu Giê-su có nói rõ ràng về điều gì, thì đây chính là điều người đã nói rõ.
Tại sao? Tại sao chúng ta phải tránh mọi việc phô diễn trước đông người về việc ăn chay, tu hành khổ hạnh và cầu nguyện riêng tư của chúng ta?

Một phần cảnh cáo của Giê-su là chống thói đạo đức giả và giả dối, nhưng còn hơn vậy nữa. Còn có vấn đề về việc chúng ta toát ra như thế nào và chúng ta được cảm nhận ra sao. Khi chúng ta bộc lộ sự khổ hạnh và mộ đạo trước đông người, dù có chân thành đi nữa, thì điều chúng ta muốn toát ra và điều người khác cảm nhận về chúng ta (mà không chỉ là những David Humes của thế giới này) là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Chúng ta có thể bày tỏ đức tin vào Chúa và sự trung tín đối với những gì vượt xa hơn kiếp sống này, nhưng những người khác dễ dàng diễn giải quan điểm và hành động của chúng ta như một  tình trạng yếu đuối, u sầu, phiền muộn, khinh khi những chuyện thông thường, và là một sự bù đắp chẳng-đáng-kể-gì cho việc phải mất đi sức sống.

Và đó chính xác là điều ngược lại với những gì chúng ta cần tỏ ra. Tất cả các đức hạnh giống tu sĩ (mà chúng là những đức hạnh thật sự) nhằm làm cho tâm hồn chúng ta mở ra để tiếp cận thân mật sâu sắc hơn với Chúa và vì vậy, nếu lời cầu nguyện và tu hành khổ hạnh là lành mạnh, thì những gì chúng ta sẽ tỏ ra chính là an mạnh, vui vẻ, thương yêu thế giới này, và cảm nhận những niềm vui bình thường của cuộc sống là phước lành Chúa ban.

Nhưng không dễ gì làm được điều đó. Chúng ta không toát ra được đức tin của mình nơi Chúa và toát ra là đang an mạnh bằng cách chấp nhận một cách không suy xét hay hô hào cổ vũ mọi nỗ lực để vui vẻ của thế giới này, cũng không phải bằng cách gượng cười giả tạo trong khi sâu thẳm bên trong chúng ta đang khó lòng kiểm soát được trầm uất. Chúng ta toát ra đức tin nơi Chúa và an mạnh qua việc toát ra tình thương, bình an và thanh thản. Và chúng ta không thể làm điều đó nếu toát ra sự khinh khi đối với cuộc sống hay đối với cái cách những con người bình thường kiếm tìm hạnh phúc trong cuộc sống này.

Và đó là một thách thức khó khăn, đặc biệt ở thời buổi này. Trong một nền văn hóa như nền văn hóa này, chúng ta dễ dàng nuông chiều bản thân mình, thiểu hiểu biết sâu sắc về sự hy sinh, đắm chìm trong đời sống và bản thân đến mức đánh mất tất cả ý thức về cầu nguyện, và sống không hề tiết dục chút nào, đặc biệt về mặt tình cảm. Bên cạnh những chuyện khác, chúng ta còn thấy điều đó trong căn bệnh bận rộn của mình, trong tình trạng mất khả năng duy trì đời sống cầu nguyện riêng tư, ngày càng mất đi năng lực trung tín với những gì mình cam kết, và với những nỗ lực gắng gỗ chống lại mọi thể loại nghiện ngập: thức ăn, rượu chè, tình dục, thú vui giải trí, công nghệ thông tin. Khiêu dâm trên internet đã là bệnh nghiện lớn nhất của toàn thế giới. Cầu nguyện và ăn chay (ít nhất trong tình cảm) đang thiếu hụt. Những đức hạnh giống tu sĩ giờ đây đang cần có hơn bao giờ hết.

Nhưng chúng ta phải thực hành các đức hạnh đó mà không phô diễn trước đông người, không khinh khi tính chất tốt lành vốn được Chúa ban cho trong mọi thứ của thế giới này, không ám chỉ rằng sự thánh thiện riêng tư là quan trọng đối với chúng ta và với Chúa hơn những điều tốt lành thông thường của thế gian này, và không ngụ ý rằng Chúa không muốn chúng ta vui vẻ với tạo vật của người. Thực hành khổ hạnh và cầu nguyện của chúng ta phải thực chất, nhưng chúng phải toát ra sự an mạnh, chứ không phải là sự bù đắp cho việc không an mạnh.

Và như vậy, một sự an mạnh chứng tỏ sự tốt lành của Chúa, chính xác là điều tôi thấy ở những ai thực hành các đức hạnh giống tu sĩ theo cách lành mạnh. Cầu nguyện và ăn chay, nếu làm đúng đắn, sẽ toát lên sự an mạnh, không phải là khinh khi. Nếu David Hume đã chứng kiến sự an mạnh và tình thương yêu của Giê-su trong việc cầu nguyện và thực hành khổ hạnh của ông thì hẳn là, tôi nghĩ, ông đã viết khác đi về đức hạnh giống tu sĩ.

Vì vậy chúng ta cần xem xét nghiêm túc hơn lời dạy của Giê-su rằng việc thực hành khổ hạnh và cầu nguyện riêng tư phải được làm “trong kín đáo”, đằng sau cánh cửa đóng kín, để vẻ mặt chúng ta bộc lộ ra trước đông người toát lên an mạnh, vui vẻ, thanh thản và thương yêu những điều tốt lành Chúa đã tạo ra, người mà cầu nguyện và thực hành khổ hạnh đã đưa chúng ta đến gần hơn.

Thiên Chúa ở đâu trong vô số các bi kịch xảy ra trên thế giới? Thiên Chúa ở đâu khi người hiền gặp chuyện dữ? Thiên Chúa ở đâu trong các trại cải tạo?

Đây là những câu hỏi được lặp đi lặp lại không ngừng, khi chúng gom lại với nhau thì chúng mang tính thần học, câu hỏi về Thiên Chúa và về nỗi đau con người.

Thường thường câu hỏi này gây nhức nhối cho chúng ta, giống như trận động đất ở Haiti tuần trước. Ước tính có trên 200 000 người chết, hàng ngàn người bị thương, hàng trăm ngàn người mất nhà cửa, hàng ngàn người đối diện với nguy cơ mắc bệnh do  thiếu nước sạch, thực phẩm, nhà ở, vệ sinh. Thủ đô Haiti gần như hoàn toàn bị hư hại, và ai ai trong đất nước này đều cũng có một người thân yêu bị chết. Và tất cả chuyện này đã xảy ra cho một trong các quốc gia nghèo nhất thế giới – một dân tộc có đức tin sâu đậm vào Thiên Chúa.

Thiên Chúa ở đâu trong tất cả chuyện này? Làm cách nào có một cái nhìn đức tin để hiểu tất cả chuyện này? Thật không dễ dàng.

Khi tìm câu trả lời trong Kinh Thánh, các bản văn của Do thái hay của Đức Giê-su không tìm cách xử lý vấn đề theo cái nhìn triết học như các tác giả chú giải Ki-tô và Do thái thường hay làm. Thay vào đó, Thánh Kinh và Đức Giê-su chỉ làm hai điều: Trước hết, đặt nỗi đau và bi kịch vào trong một cái nhìn rộng lớn hơn nơi Thiên Chúa được hiểu là đấng cứu chuộc nỗi đau hơn là giải thoát nó ra khỏi chúng ta. Thứ hai, quả quyết với chúng ta rằng Thiên Chúa ở cùng chúng ta, cùng chịu nỗi đau với chúng ta, trong mọi bi kịch.

Chẳng hạn, bất cứ ai theo dõi các bài đọc phụng vụ hàng ngày ở nhà thờ, đều không thể không chú ý rằng, từng có một sự kiện ám ảnh tương tự như những gì xảy ra ở Haiti và những gì được mô tả trong Thánh Thư trích từ Sách Samuen. Sau đây là một trích đoạn Thánh Thư của bài đọc phụng vụ sau trận động đất:

Dân sai người đi Si-lô; từ đó họ mang về Hòm Bia Giao Ước của Đức Chúa các đạo binh, Đấng ngự trên các thần hộ giá; ở đó, bên cạnh Hòm Bia Giao Ước của Thiên Chúa, có hai con ông Ê-li là Khóp-ni và Pin-khát. Khi Hòm Bia Giao Ước của Đức Chúa xuống trại, toàn thể Ít-ra-en hò reo vang dội khiến đất rung chuyển… (Và bằng đức tin và sự tin tưởng như thế, dân Ít-ra-en đã đi vào cuộc chiến, song)… Ít-ra-en bị đánh bại và ai nấy chạy trốn về lều của mình. Đó là một đòn rất đau: về phía Ít-ra-en có ba mươi ngàn bộ binh tử trận. Hòm Bia Thiên Chúa bị chiếm đoạt, và hai con ông Ê-li là Khóp-ni và Pin-khát bị giết.

Tác giả nào đó đã không quá sức tưởng tượng để viết một sự kiện ám ảnh tương tự:

Cũng thế người dân Haiti đã sống tin tưởng và chân thành theo đức tin Ki-tô. Họ đi nhà thờ, chịu Mình Thánh Chúa, thắp lên ngọn nến canh thức cho Thiên Chúa. Họ tin tưởng Chúa sẽ bảo vệ họ. Nhưng ở đó vừa xảy ra một trận động đất kinh hoàng. Hàng trăm ngàn người chết, các tòa nhà lớn bị san bằng, các nhà thờ bị phá hủy, nhà thờ chánh tòa thì tan hoang, và vị Tổng giám mục bị chết.

Vậy Thiên Chúa ở đâu trong tất cả chuyện này?

Sách Samuen không tìm cách giải thích sự kiện ngày hôm đó, ngày mà dân tộc chưa kịp vui mừng về đức tin và sự tin tưởng của mình vào Thiên Chúa thì đã bị thua trận. Sách Samuen không tìm cách giải thích Thiên Chúa đã ở đâu khi chuyện này xảy ra. Sách chỉ đơn giản kể tiếp câu chuyện và, cuối cùng, chúng ta thấy cách Thiên Chúa cứu chuộc bi kịch từ chính cái bi kịch mà người đã không giải thoát các nạn nhân trong đó. Sách Samuen nói rõ Thiên Chúa luôn ở với dân Ít-ra-en, ngay cả khi họ bị đánh bại.

Chúa Giêsu cũng cho chúng ta cái nhìn tương tự: Khi ông La-da-rô hấp hối, Người không vội vã đến cứu ông. Người đợi cho đến khi La-za-rô chết mới đến thăm. Người được hai người chị của La-za-rô là Matta và Maria ra đón và hỏi Người câu hỏi nhức nhối: Thầy đã ở đâu khi em con hấp hối? Tại sao Thầy không đến cứu em con?

Chúa Giêsu không trả lời. Người chỉ nói: “Các con để xác anh ở đâu?” Họ trả lời: “Thưa Thầy, mời Thầy đến mà xem!” Họ dẫn Đức Giê-su ra nghĩa trang và khi thấy ngôi mộ táng anh La-da-rô, Người  ngồi xuống và liền khóc. Người đi vào và chia sẻ nỗi buồn với hai người chị. Rồi sau đó Người mới làm cho La-da-rô sống lại.
   
Thiên Chúa ở đâu khi động đất xảy ra ở Haiti?

Chúa đang khóc với họ, đau buồn bên các ngôi mộ, buồn bã bên cạnh những tòa nhà đổ nát. Người đã ở đó, Người không giải cứu theo kiểu phim Hollywood hay Siêu Nhân. Nhưng Người bảo đảm Người sẽ chuộc lại những gì đã mất. Trong thời gian của Chúa, rốt cùng, không một cuộc đời hay một giấc mơ nào chết đi ở Haiti mà không được cứu chuộc. Cuối cùng, tất cả rồi sẽ đâu vào đấy.

Các tu sĩ có những bí mật chúng ta nên biết. Đây là một vài lời khuyên của các tổ phụ trong sa mạc: Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho con mọi điều con cần biết. Và đây là lời khuyên của Thomas a Kempis trong quyển sách trứ danh Bắt chước gương Chúa Kitô: Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về, tính nhân bản của bạn kém hơn.

Thoạt nghe, những lời khuyên này nhắm đến các tu sĩ, tịnh cốc là phòng riêng của mỗi tu sĩ, với một giường nhỏ, một chiếc ghế độc nhất, một bàn viết, một bồn rửa mặt và một đệm quỳ đọc kinh. Các lời khuyên gợi ý là có rất nhiều bài học khi ngồi lại trong khoảng không gian này và có những mối nguy thực sự khi ra khỏi phòng. Lời khuyên này có thể mang ý nghĩa gì đối với người không phải là tu sĩ hay một nữ tu dòng kín?

Những lời khuyên này viết cho tu sĩ nhưng những nguyên tắc sâu xa của chúng có thể được suy rộng ra để tỏa minh triết trên đời sống của từng người.

Đâu là minh triết sâu xa trong những lời khuyên này?

Những lời khuyên này tự nó không nói rằng – như đôi khi ta được dạy – ơn gọi tu trì thì cao hơn ơn gọi thế tục. Cũng như nó không nói rằng tu sĩ hay tu sĩ dòng kín có quan hệ xã hội bên ngoài tịnh cốc là không lành mạnh.

Tịnh cốc ở đây là một ẩn dụ, một hình ảnh, là nơi chốn nội tâm của cuộc sống hơn là phòng riêng của một người. Tịnh cốc nhằm nói đến bổn phận, ơn gọi và lời khấn.

Cốt yếu, nó có nghĩa là:

Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho bạn những chuyện bạn cần phải biết: Hãy ở lại với ơn gọi của mình, với lời khấn của mình, với bổn phận chính đáng, với nhà thờ, với gia đình và chúng sẽ dạy cho bạn biết cuộc sống ở đâu và thế nào là ý nghĩa của tình yêu. Hãy trung thành với các cam kết của mình, và những gì bạn đi tìm rốt cùng sẽ tìm thấy ở đây.

Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về tính nhân bản của bạn kém hơn: Câu này cho chúng ta biết mỗi khi chúng ta không giữ cam kết, không trung tín, không làm những việc mình phải làm thì sau đó, tính nhân bản chúng ta kém đi do sự phản bội này.

Những nguyên tắc này có một ý nghĩa tinh thần rất phong phú: Hãy trung thành với lời khấn, giữ lòng trung tín, nơi làm việc của bạn là trường dòng, công việc của bạn là lời nguyện, gia đình của bạn là tu viện, nhà của bạn là đền thánh, ở lại bên trong nó, đừng phản bội nó, học những gì nó dạy mình, đừng lúc nào cũng nghĩ rằng đời sống là ở chỗ khác, Chúa là ở chỗ khác.

Carlo Carretto, người Ý, văn sĩ nổi tiếng về linh đạo, chia sẻ một câu chuyện minh họa cho chuyện này: Sau khi đi tu được hơn một phần tư thế kỷ và đã sống một mình hàng ngàn giờ trong sa mạc để cầu nguyện, ông đi về thăm mẹ già. Bà là một người đàn bà dành hết thời gian, sức lực vào bổn phận nuôi nấng một gia đình đông trong suốt một thời gian dài, song song với những năm tháng một mình trong sa mạc của ông, bà quá bận rộn đến nỗi không hề có một chút thì giờ thinh lặng nào trong cuộc sống. Suốt thời gian của ông là thinh lặng. Suốt thời gian của bà là hoạt động. Dù vậy, qua sự thú nhận của ông, có thể cuộc sống của bà chiêm nghiệm hơn cuộc sống của ông. Ngoài ra, ông còn nghĩ bà có thể còn vô ngã hơn ông, bà có một chiều sâu tâm hồn, mà ở giai đoạn này của cuộc đời, ông chỉ mới mơ ước.

Nhưng kết luận mà ông nghiệm ra từ nhận thức đó không phải là có điều gì sai trái trong  những gì ông đã làm suốt những năm dài tu trong sa mạc. Ngược lại, có một cái gì rất đúng về những gì mẹ ông làm khi bà tận tâm, vô ngã trong bổn phận làm mẹ, làm vợ. Ông vào tịnh cốc của ông để tịnh cốc đó dạy ông cần phải làm những gì. Bà vào tịnh cốc của bà để tịnh cốc đó dạy bà cần phải làm những gì. Tịnh cốc của ông là tịnh cốc của tu sĩ theo nghĩa kỹ thuật. Tịnh cốc của bà là tịnh cốc theo nghĩa rộng. Cả hai đều sống cuộc sống tu trì, và cả hai tu viện đều dạy họ những gì họ cần phải làm.

Cũng vậy, mỗi phản bội dù nhỏ của ông đối với ơn gọi tu trì đều làm cho tính nhân bản của ông kém đi, mỗi phản bội dù nhỏ của bà trong bổn phận làm mẹ, làm vợ cũng làm cho tính nhân bản của bà kém đi.

Những gì chúng ta tự cam kết chính là tịnh cốc của chúng ta. Khi trung thành với chúng, nghĩa là, trung thành với những bổn phận của chúng ta trong các mối quan hệ cá nhân và nơi chốn làm việc, chúng ta học bài học cuộc sống bằng thẩm thấu. Ngược lại, khi phản bội các cam kết của chúng ta, vốn đi đôi với các quan hệ và nơi chốn làm việc của chúng ta, thì tính nhân bản chúng ta sẽ kém hơn.

Chúng ta tất cả đều là tu sĩ, dù chúng ta ở trong tu viện hay ở ngoài đời, là vợ chồng, cha mẹ, bạn bè, sứ vụ viên trong giáo hội, thầy giáo, bác sĩ, y tá, thợ thuyền, cán sự xã hội, nhân viên ngân hàng, cố vấn tài chánh, chính trị gia, luật sư, nhân viên làm việc trong lãnh vực y tế tâm thần, doanh gia hay người về hưu. Mỗi chúng ta đều có tịnh cốc của mình và tịnh cốc đó có thể dạy cho chúng ta những gì chúng ta cần biết.

Một câu châm ngôn xưa nói rằng quyển sách bạn cần đọc sẽ tự tìm đến bạn. Tôi tin điều đó, dù rõ ràng là các quyển sách cần sự giúp đỡ nhỏ từ phía người đọc, họ cần cần lục lọi trong các tiệm sách, nghe bạn bè giới thiệu và theo dõi điểm sách. Và rồi những chuỗi ngẫu nhiên kết hợp lại sẽ đưa quyển sách đến với bạn.

Quyển sách nào đã tìm đến tôi năm nay? Đây là những quyển gắn kết với tôi nhất:

Trong số tiểu thuyết.

Ba quyển tiểu thuyết của Jhumpa Lahiri, Trái đất xa lạ (Unaccustomed Earth), Người trùng tên (The Namesakes), và Thông dịch viên của các Bệnh tật (Interpreter of Maladies), cho thấy một thông tuệ xúc cảm lớn lao giúp bóc trần cơ chế của tâm hồn, hôn nhân và đời sống gia đình.

Mái vòm mùa đông (The Winter Vault) của Anne Michaels, một câu chuyện u ám, nhưng là tác phẩm hay nhất tôi đọc trong năm nay. Ở đó văn xuôi bao bọc lấy thơ. 

Ông Ibrahim (Monsieur Ibrahim) của Eric-Emmanuel Schmitt, là một quyển sách nhỏ, nhưng phụ truyện của nó, bức thư của một thanh niên chết vì ung thư, là một truyện đặc biệt.

Quá nhiều hạnh phúc (Too Much Happiness) của Alice Munro, là tập hợp những truyện ngắn, phần lớn u ám, gợi lên những dằn vặt lạ lẫm, nhưng tôi nghĩ không ai bì kịp bà trong thể truyện ngắn. Các trang sách tự nó lật qua.

Huyền kinh (The Secret Scripture) của Sebastian Barry, sẽ bắt lòng kiên nhẫn của bạn nín thở, nhưng tác phẩm này được viết theo truyền thống lâu đời của thần thoại Ailen, nên đã tô điểm thêm cho tiết tấu chậm rãi của nó.

Đêm thứ sáu (Friday Night) của Joanna Trollope là một tác phẩm nhẹ nhàng, thuộc loại đọc bỏ túi, nhưng lại mang một thông tuệ xúc cảm cao nhất trong số này.

Trong số khảo luận và tiểu sử.

Ba chiếc tách trà (Three Cups of Tea), của David Oliver Relin và Greg Mortenson, là câu chuyện về một vị anh hùng chân thật nhằm dạy chúng ta biết, đáp lại chủ nghĩa khủng bố phải dùng giáo dục và tình bạn chứ không dùng chiến tranh.

Ham muốn rượu chè (Wishful Drinking), của Carrie Fisher là một tuyệt phẩm về sự dí dỏm thông minh và lời đáp đối với tật tự thương hại mình.

Đối mặt với Con rồng, Đương đầu với bệnh vĩ cuồng về truyền thống thiêng liêng và cá nhân (Facing the Dragon: Confronting Personal and Spiritual Grandiosity) của Robert Moore, cuối cùng đã viết lên trang giấy bản chất thiết yếu của một nhà tư tưởng lớn.

Mảnh vỡ cuộc đời (Fragments of a Life), của Kevin Rafferty, là tự thuật khiêm tốn của một người cống hiến vĩ đại cho giáo hội, đã dành cả cuộc đời để viết nên một biên niên sử xuất sắc về Giáo hội Công giáo La Mã từ năm 1950 đến năm 2008.

Các quyển chú dẫn Thánh Kinh súc tích cho các mùa chính trong năm của Raymond Brown: Đức Kitô chịu đóng đinh trong Tuần thánh (The Crucified Christ in Holy Week); Đức Kitô Phục sinh trong mùa Phục Sinh (A Risen Christ in Eastertime), Đức Kitô đang đến trong mùa Vọng (A Coming Christ in Advent), là những quyển sách nhỏ xuất sắc, tổng hợp các hiểu biết sâu sắc dùng cho đại chúng của một trong những học giả Kinh thánh lớn của thời đại chúng ta. Những quyển này đáng để đọc đi đọc lại nhiều lần.

Mục lục tự vẫn, đặt lại thứ trật trong cái chết của cha tôi (The Suicide Index, Putting My Father’s Death in Order), là hai hồi ký của Joan Wickersham trong nỗ lực cố thấu hiểu việc cha cô tự vẫn. Bút pháp hay và có hiệu quả giúp cho những ai đã có những trải nghiệm tương tự.

Tác phẩm của Trevor Herriot, Cây cối, Bầu trời, Ca hát – Hứa hẹn và hiểm họa trong thế giới của loài chim đồng cỏ (Grass, Sky, Song – Promise and Peril in the World of Grassland Birds) là một trong những quyển sách hay nhất tôi đã đọc năm nay. Đây là quyển sách về loài chim, nhưng thực sự, nó sâu sắc hơn, nói đến cuộc sống, luân lý, và tương lai chúng ta. Thách đố luân lý phải được viết ra như vậy.

Sự bừng tỉnh lớn lao: Phục hồi Niềm tin và Chính trị trong Thời Hậu Quyền Tôn giáo ở Mỹ (The Great Awakening: Reviving Faith and Politics in a Post-Religious Right America) của Jim Wallis, nói rõ những dấu hiệu hy vọng trong nền văn hóa chúng ta, đặc biệt sự gắn kết của hai điều, công bình và đức tin. Theo Wallis, Dorothy Day của thế hệ chúng ta, cánh tả tìm kiếm Thiên Chúa, cánh hữu tìm kiếm người nghèo. Điều này báo trước một tương lai tốt lành. Wallis sẽ hay hơn nếu không luôn quá ngắn gọn.

Rời bỏ Giáo hội, Hồi ký về Đức Tin (Leaving Church, A Memoir of Faith) của Barbara Brown Taylor là hồi ký của một nữ thừa tác vụ trong giáo hội và đối diện với những phức tạp bẩm sinh của giáo hội. Một đánh giá chính chắn và trưởng thành không khiển trách và tự thương hại. Một quyển sách hay cho người làm mục vụ trong giáo hội hay đang làm mục vụ hòa giải.

Bàn thờ của Thế giới – Bản đồ địa dư Đức tin (An Altar in the World – A Geography of the Faith) của Barbara Brown Taylor, là một trong những quyển sách hay về “thâm nhập vào thời điểm hiện tại”. Bà đưa ra những chỉ dẫn cân bằng tốt đẹp về việc làm sao thâm nhập vào thời điểm hiện tại, và, một điểm quan trọng, làm sao để nâng những kinh nghiệm sống thường ngày thành hy lễ.

Tác phẩm chuyên sâu

Thời đại Thế tục (A Secular Age) của Charles Taylor, là một quyển sách lớn, không phải loại bỏ túi đọc qua đường. Chuyên ngành của chúng tôi đã học tác phẩm này suốt năm qua. Đây là câu chuyện tìm lại dấu vết gốc rễ của ý thức thế tục ở cả hai nghĩa, sự tan vỡ ảo mộng của ý thức chúng ta trước đây và, một cấu trúc xác thực của chủ nghĩa nhân văn có tham vọng thay thế đức tin. Rất khó đọc nhưng đáng để cố gắng đọc.

Tôi ghi lại cho bạn một mẫu văn của Anne Michael: “Chỉ có tình yêu thật mới chờ khi chúng ta đi trong sầu khổ. Đó là điều đáng tin thật sự trong lòng mỗi người. Trong mọi anh hùng ca, mọi chuyện kể đã đi suốt bao đời, luôn luôn có cùng một sự thật: tình yêu phải chờ đợi những vết thương để được chữa lành. Đợi chờ này, chúng ta phải thực hiện cho nhau, không phải với lòng thương hại, hay phê phán, nhưng trong tha thứ, nơi chúng ta gặp nhau. Có bao nhiêu người sẵn lòng chờ đợi theo cách này? Số đó quá ít ”