Thiên Chúa ở đâu trong vô số các bi kịch xảy ra trên thế giới? Thiên Chúa ở đâu khi người hiền gặp chuyện dữ? Thiên Chúa ở đâu trong các trại cải tạo?

Đây là những câu hỏi được lặp đi lặp lại không ngừng, khi chúng gom lại với nhau thì chúng mang tính thần học, câu hỏi về Thiên Chúa và về nỗi đau con người.

Thường thường câu hỏi này gây nhức nhối cho chúng ta, giống như trận động đất ở Haiti tuần trước. Ước tính có trên 200 000 người chết, hàng ngàn người bị thương, hàng trăm ngàn người mất nhà cửa, hàng ngàn người đối diện với nguy cơ mắc bệnh do  thiếu nước sạch, thực phẩm, nhà ở, vệ sinh. Thủ đô Haiti gần như hoàn toàn bị hư hại, và ai ai trong đất nước này đều cũng có một người thân yêu bị chết. Và tất cả chuyện này đã xảy ra cho một trong các quốc gia nghèo nhất thế giới – một dân tộc có đức tin sâu đậm vào Thiên Chúa.

Thiên Chúa ở đâu trong tất cả chuyện này? Làm cách nào có một cái nhìn đức tin để hiểu tất cả chuyện này? Thật không dễ dàng.

Khi tìm câu trả lời trong Kinh Thánh, các bản văn của Do thái hay của Đức Giê-su không tìm cách xử lý vấn đề theo cái nhìn triết học như các tác giả chú giải Ki-tô và Do thái thường hay làm. Thay vào đó, Thánh Kinh và Đức Giê-su chỉ làm hai điều: Trước hết, đặt nỗi đau và bi kịch vào trong một cái nhìn rộng lớn hơn nơi Thiên Chúa được hiểu là đấng cứu chuộc nỗi đau hơn là giải thoát nó ra khỏi chúng ta. Thứ hai, quả quyết với chúng ta rằng Thiên Chúa ở cùng chúng ta, cùng chịu nỗi đau với chúng ta, trong mọi bi kịch.

Chẳng hạn, bất cứ ai theo dõi các bài đọc phụng vụ hàng ngày ở nhà thờ, đều không thể không chú ý rằng, từng có một sự kiện ám ảnh tương tự như những gì xảy ra ở Haiti và những gì được mô tả trong Thánh Thư trích từ Sách Samuen. Sau đây là một trích đoạn Thánh Thư của bài đọc phụng vụ sau trận động đất:

Dân sai người đi Si-lô; từ đó họ mang về Hòm Bia Giao Ước của Đức Chúa các đạo binh, Đấng ngự trên các thần hộ giá; ở đó, bên cạnh Hòm Bia Giao Ước của Thiên Chúa, có hai con ông Ê-li là Khóp-ni và Pin-khát. Khi Hòm Bia Giao Ước của Đức Chúa xuống trại, toàn thể Ít-ra-en hò reo vang dội khiến đất rung chuyển… (Và bằng đức tin và sự tin tưởng như thế, dân Ít-ra-en đã đi vào cuộc chiến, song)… Ít-ra-en bị đánh bại và ai nấy chạy trốn về lều của mình. Đó là một đòn rất đau: về phía Ít-ra-en có ba mươi ngàn bộ binh tử trận. Hòm Bia Thiên Chúa bị chiếm đoạt, và hai con ông Ê-li là Khóp-ni và Pin-khát bị giết.

Tác giả nào đó đã không quá sức tưởng tượng để viết một sự kiện ám ảnh tương tự:

Cũng thế người dân Haiti đã sống tin tưởng và chân thành theo đức tin Ki-tô. Họ đi nhà thờ, chịu Mình Thánh Chúa, thắp lên ngọn nến canh thức cho Thiên Chúa. Họ tin tưởng Chúa sẽ bảo vệ họ. Nhưng ở đó vừa xảy ra một trận động đất kinh hoàng. Hàng trăm ngàn người chết, các tòa nhà lớn bị san bằng, các nhà thờ bị phá hủy, nhà thờ chánh tòa thì tan hoang, và vị Tổng giám mục bị chết.

Vậy Thiên Chúa ở đâu trong tất cả chuyện này?

Sách Samuen không tìm cách giải thích sự kiện ngày hôm đó, ngày mà dân tộc chưa kịp vui mừng về đức tin và sự tin tưởng của mình vào Thiên Chúa thì đã bị thua trận. Sách Samuen không tìm cách giải thích Thiên Chúa đã ở đâu khi chuyện này xảy ra. Sách chỉ đơn giản kể tiếp câu chuyện và, cuối cùng, chúng ta thấy cách Thiên Chúa cứu chuộc bi kịch từ chính cái bi kịch mà người đã không giải thoát các nạn nhân trong đó. Sách Samuen nói rõ Thiên Chúa luôn ở với dân Ít-ra-en, ngay cả khi họ bị đánh bại.

Chúa Giêsu cũng cho chúng ta cái nhìn tương tự: Khi ông La-da-rô hấp hối, Người không vội vã đến cứu ông. Người đợi cho đến khi La-za-rô chết mới đến thăm. Người được hai người chị của La-za-rô là Matta và Maria ra đón và hỏi Người câu hỏi nhức nhối: Thầy đã ở đâu khi em con hấp hối? Tại sao Thầy không đến cứu em con?

Chúa Giêsu không trả lời. Người chỉ nói: “Các con để xác anh ở đâu?” Họ trả lời: “Thưa Thầy, mời Thầy đến mà xem!” Họ dẫn Đức Giê-su ra nghĩa trang và khi thấy ngôi mộ táng anh La-da-rô, Người  ngồi xuống và liền khóc. Người đi vào và chia sẻ nỗi buồn với hai người chị. Rồi sau đó Người mới làm cho La-da-rô sống lại.
   
Thiên Chúa ở đâu khi động đất xảy ra ở Haiti?

Chúa đang khóc với họ, đau buồn bên các ngôi mộ, buồn bã bên cạnh những tòa nhà đổ nát. Người đã ở đó, Người không giải cứu theo kiểu phim Hollywood hay Siêu Nhân. Nhưng Người bảo đảm Người sẽ chuộc lại những gì đã mất. Trong thời gian của Chúa, rốt cùng, không một cuộc đời hay một giấc mơ nào chết đi ở Haiti mà không được cứu chuộc. Cuối cùng, tất cả rồi sẽ đâu vào đấy.

Các tu sĩ có những bí mật chúng ta nên biết. Đây là một vài lời khuyên của các tổ phụ trong sa mạc: Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho con mọi điều con cần biết. Và đây là lời khuyên của Thomas a Kempis trong quyển sách trứ danh Bắt chước gương Chúa Kitô: Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về, tính nhân bản của bạn kém hơn.

Thoạt nghe, những lời khuyên này nhắm đến các tu sĩ, tịnh cốc là phòng riêng của mỗi tu sĩ, với một giường nhỏ, một chiếc ghế độc nhất, một bàn viết, một bồn rửa mặt và một đệm quỳ đọc kinh. Các lời khuyên gợi ý là có rất nhiều bài học khi ngồi lại trong khoảng không gian này và có những mối nguy thực sự khi ra khỏi phòng. Lời khuyên này có thể mang ý nghĩa gì đối với người không phải là tu sĩ hay một nữ tu dòng kín?

Những lời khuyên này viết cho tu sĩ nhưng những nguyên tắc sâu xa của chúng có thể được suy rộng ra để tỏa minh triết trên đời sống của từng người.

Đâu là minh triết sâu xa trong những lời khuyên này?

Những lời khuyên này tự nó không nói rằng – như đôi khi ta được dạy – ơn gọi tu trì thì cao hơn ơn gọi thế tục. Cũng như nó không nói rằng tu sĩ hay tu sĩ dòng kín có quan hệ xã hội bên ngoài tịnh cốc là không lành mạnh.

Tịnh cốc ở đây là một ẩn dụ, một hình ảnh, là nơi chốn nội tâm của cuộc sống hơn là phòng riêng của một người. Tịnh cốc nhằm nói đến bổn phận, ơn gọi và lời khấn.

Cốt yếu, nó có nghĩa là:

Về tịnh cốc và nó sẽ dạy cho bạn những chuyện bạn cần phải biết: Hãy ở lại với ơn gọi của mình, với lời khấn của mình, với bổn phận chính đáng, với nhà thờ, với gia đình và chúng sẽ dạy cho bạn biết cuộc sống ở đâu và thế nào là ý nghĩa của tình yêu. Hãy trung thành với các cam kết của mình, và những gì bạn đi tìm rốt cùng sẽ tìm thấy ở đây.

Sau mỗi lần bạn rời tịnh cốc, khi trở về tính nhân bản của bạn kém hơn: Câu này cho chúng ta biết mỗi khi chúng ta không giữ cam kết, không trung tín, không làm những việc mình phải làm thì sau đó, tính nhân bản chúng ta kém đi do sự phản bội này.

Những nguyên tắc này có một ý nghĩa tinh thần rất phong phú: Hãy trung thành với lời khấn, giữ lòng trung tín, nơi làm việc của bạn là trường dòng, công việc của bạn là lời nguyện, gia đình của bạn là tu viện, nhà của bạn là đền thánh, ở lại bên trong nó, đừng phản bội nó, học những gì nó dạy mình, đừng lúc nào cũng nghĩ rằng đời sống là ở chỗ khác, Chúa là ở chỗ khác.

Carlo Carretto, người Ý, văn sĩ nổi tiếng về linh đạo, chia sẻ một câu chuyện minh họa cho chuyện này: Sau khi đi tu được hơn một phần tư thế kỷ và đã sống một mình hàng ngàn giờ trong sa mạc để cầu nguyện, ông đi về thăm mẹ già. Bà là một người đàn bà dành hết thời gian, sức lực vào bổn phận nuôi nấng một gia đình đông trong suốt một thời gian dài, song song với những năm tháng một mình trong sa mạc của ông, bà quá bận rộn đến nỗi không hề có một chút thì giờ thinh lặng nào trong cuộc sống. Suốt thời gian của ông là thinh lặng. Suốt thời gian của bà là hoạt động. Dù vậy, qua sự thú nhận của ông, có thể cuộc sống của bà chiêm nghiệm hơn cuộc sống của ông. Ngoài ra, ông còn nghĩ bà có thể còn vô ngã hơn ông, bà có một chiều sâu tâm hồn, mà ở giai đoạn này của cuộc đời, ông chỉ mới mơ ước.

Nhưng kết luận mà ông nghiệm ra từ nhận thức đó không phải là có điều gì sai trái trong  những gì ông đã làm suốt những năm dài tu trong sa mạc. Ngược lại, có một cái gì rất đúng về những gì mẹ ông làm khi bà tận tâm, vô ngã trong bổn phận làm mẹ, làm vợ. Ông vào tịnh cốc của ông để tịnh cốc đó dạy ông cần phải làm những gì. Bà vào tịnh cốc của bà để tịnh cốc đó dạy bà cần phải làm những gì. Tịnh cốc của ông là tịnh cốc của tu sĩ theo nghĩa kỹ thuật. Tịnh cốc của bà là tịnh cốc theo nghĩa rộng. Cả hai đều sống cuộc sống tu trì, và cả hai tu viện đều dạy họ những gì họ cần phải làm.

Cũng vậy, mỗi phản bội dù nhỏ của ông đối với ơn gọi tu trì đều làm cho tính nhân bản của ông kém đi, mỗi phản bội dù nhỏ của bà trong bổn phận làm mẹ, làm vợ cũng làm cho tính nhân bản của bà kém đi.

Những gì chúng ta tự cam kết chính là tịnh cốc của chúng ta. Khi trung thành với chúng, nghĩa là, trung thành với những bổn phận của chúng ta trong các mối quan hệ cá nhân và nơi chốn làm việc, chúng ta học bài học cuộc sống bằng thẩm thấu. Ngược lại, khi phản bội các cam kết của chúng ta, vốn đi đôi với các quan hệ và nơi chốn làm việc của chúng ta, thì tính nhân bản chúng ta sẽ kém hơn.

Chúng ta tất cả đều là tu sĩ, dù chúng ta ở trong tu viện hay ở ngoài đời, là vợ chồng, cha mẹ, bạn bè, sứ vụ viên trong giáo hội, thầy giáo, bác sĩ, y tá, thợ thuyền, cán sự xã hội, nhân viên ngân hàng, cố vấn tài chánh, chính trị gia, luật sư, nhân viên làm việc trong lãnh vực y tế tâm thần, doanh gia hay người về hưu. Mỗi chúng ta đều có tịnh cốc của mình và tịnh cốc đó có thể dạy cho chúng ta những gì chúng ta cần biết.

Một câu châm ngôn xưa nói rằng quyển sách bạn cần đọc sẽ tự tìm đến bạn. Tôi tin điều đó, dù rõ ràng là các quyển sách cần sự giúp đỡ nhỏ từ phía người đọc, họ cần cần lục lọi trong các tiệm sách, nghe bạn bè giới thiệu và theo dõi điểm sách. Và rồi những chuỗi ngẫu nhiên kết hợp lại sẽ đưa quyển sách đến với bạn.

Quyển sách nào đã tìm đến tôi năm nay? Đây là những quyển gắn kết với tôi nhất:

Trong số tiểu thuyết.

Ba quyển tiểu thuyết của Jhumpa Lahiri, Trái đất xa lạ (Unaccustomed Earth), Người trùng tên (The Namesakes), và Thông dịch viên của các Bệnh tật (Interpreter of Maladies), cho thấy một thông tuệ xúc cảm lớn lao giúp bóc trần cơ chế của tâm hồn, hôn nhân và đời sống gia đình.

Mái vòm mùa đông (The Winter Vault) của Anne Michaels, một câu chuyện u ám, nhưng là tác phẩm hay nhất tôi đọc trong năm nay. Ở đó văn xuôi bao bọc lấy thơ. 

Ông Ibrahim (Monsieur Ibrahim) của Eric-Emmanuel Schmitt, là một quyển sách nhỏ, nhưng phụ truyện của nó, bức thư của một thanh niên chết vì ung thư, là một truyện đặc biệt.

Quá nhiều hạnh phúc (Too Much Happiness) của Alice Munro, là tập hợp những truyện ngắn, phần lớn u ám, gợi lên những dằn vặt lạ lẫm, nhưng tôi nghĩ không ai bì kịp bà trong thể truyện ngắn. Các trang sách tự nó lật qua.

Huyền kinh (The Secret Scripture) của Sebastian Barry, sẽ bắt lòng kiên nhẫn của bạn nín thở, nhưng tác phẩm này được viết theo truyền thống lâu đời của thần thoại Ailen, nên đã tô điểm thêm cho tiết tấu chậm rãi của nó.

Đêm thứ sáu (Friday Night) của Joanna Trollope là một tác phẩm nhẹ nhàng, thuộc loại đọc bỏ túi, nhưng lại mang một thông tuệ xúc cảm cao nhất trong số này.

Trong số khảo luận và tiểu sử.

Ba chiếc tách trà (Three Cups of Tea), của David Oliver Relin và Greg Mortenson, là câu chuyện về một vị anh hùng chân thật nhằm dạy chúng ta biết, đáp lại chủ nghĩa khủng bố phải dùng giáo dục và tình bạn chứ không dùng chiến tranh.

Ham muốn rượu chè (Wishful Drinking), của Carrie Fisher là một tuyệt phẩm về sự dí dỏm thông minh và lời đáp đối với tật tự thương hại mình.

Đối mặt với Con rồng, Đương đầu với bệnh vĩ cuồng về truyền thống thiêng liêng và cá nhân (Facing the Dragon: Confronting Personal and Spiritual Grandiosity) của Robert Moore, cuối cùng đã viết lên trang giấy bản chất thiết yếu của một nhà tư tưởng lớn.

Mảnh vỡ cuộc đời (Fragments of a Life), của Kevin Rafferty, là tự thuật khiêm tốn của một người cống hiến vĩ đại cho giáo hội, đã dành cả cuộc đời để viết nên một biên niên sử xuất sắc về Giáo hội Công giáo La Mã từ năm 1950 đến năm 2008.

Các quyển chú dẫn Thánh Kinh súc tích cho các mùa chính trong năm của Raymond Brown: Đức Kitô chịu đóng đinh trong Tuần thánh (The Crucified Christ in Holy Week); Đức Kitô Phục sinh trong mùa Phục Sinh (A Risen Christ in Eastertime), Đức Kitô đang đến trong mùa Vọng (A Coming Christ in Advent), là những quyển sách nhỏ xuất sắc, tổng hợp các hiểu biết sâu sắc dùng cho đại chúng của một trong những học giả Kinh thánh lớn của thời đại chúng ta. Những quyển này đáng để đọc đi đọc lại nhiều lần.

Mục lục tự vẫn, đặt lại thứ trật trong cái chết của cha tôi (The Suicide Index, Putting My Father’s Death in Order), là hai hồi ký của Joan Wickersham trong nỗ lực cố thấu hiểu việc cha cô tự vẫn. Bút pháp hay và có hiệu quả giúp cho những ai đã có những trải nghiệm tương tự.

Tác phẩm của Trevor Herriot, Cây cối, Bầu trời, Ca hát – Hứa hẹn và hiểm họa trong thế giới của loài chim đồng cỏ (Grass, Sky, Song – Promise and Peril in the World of Grassland Birds) là một trong những quyển sách hay nhất tôi đã đọc năm nay. Đây là quyển sách về loài chim, nhưng thực sự, nó sâu sắc hơn, nói đến cuộc sống, luân lý, và tương lai chúng ta. Thách đố luân lý phải được viết ra như vậy.

Sự bừng tỉnh lớn lao: Phục hồi Niềm tin và Chính trị trong Thời Hậu Quyền Tôn giáo ở Mỹ (The Great Awakening: Reviving Faith and Politics in a Post-Religious Right America) của Jim Wallis, nói rõ những dấu hiệu hy vọng trong nền văn hóa chúng ta, đặc biệt sự gắn kết của hai điều, công bình và đức tin. Theo Wallis, Dorothy Day của thế hệ chúng ta, cánh tả tìm kiếm Thiên Chúa, cánh hữu tìm kiếm người nghèo. Điều này báo trước một tương lai tốt lành. Wallis sẽ hay hơn nếu không luôn quá ngắn gọn.

Rời bỏ Giáo hội, Hồi ký về Đức Tin (Leaving Church, A Memoir of Faith) của Barbara Brown Taylor là hồi ký của một nữ thừa tác vụ trong giáo hội và đối diện với những phức tạp bẩm sinh của giáo hội. Một đánh giá chính chắn và trưởng thành không khiển trách và tự thương hại. Một quyển sách hay cho người làm mục vụ trong giáo hội hay đang làm mục vụ hòa giải.

Bàn thờ của Thế giới – Bản đồ địa dư Đức tin (An Altar in the World – A Geography of the Faith) của Barbara Brown Taylor, là một trong những quyển sách hay về “thâm nhập vào thời điểm hiện tại”. Bà đưa ra những chỉ dẫn cân bằng tốt đẹp về việc làm sao thâm nhập vào thời điểm hiện tại, và, một điểm quan trọng, làm sao để nâng những kinh nghiệm sống thường ngày thành hy lễ.

Tác phẩm chuyên sâu

Thời đại Thế tục (A Secular Age) của Charles Taylor, là một quyển sách lớn, không phải loại bỏ túi đọc qua đường. Chuyên ngành của chúng tôi đã học tác phẩm này suốt năm qua. Đây là câu chuyện tìm lại dấu vết gốc rễ của ý thức thế tục ở cả hai nghĩa, sự tan vỡ ảo mộng của ý thức chúng ta trước đây và, một cấu trúc xác thực của chủ nghĩa nhân văn có tham vọng thay thế đức tin. Rất khó đọc nhưng đáng để cố gắng đọc.

Tôi ghi lại cho bạn một mẫu văn của Anne Michael: “Chỉ có tình yêu thật mới chờ khi chúng ta đi trong sầu khổ. Đó là điều đáng tin thật sự trong lòng mỗi người. Trong mọi anh hùng ca, mọi chuyện kể đã đi suốt bao đời, luôn luôn có cùng một sự thật: tình yêu phải chờ đợi những vết thương để được chữa lành. Đợi chờ này, chúng ta phải thực hiện cho nhau, không phải với lòng thương hại, hay phê phán, nhưng trong tha thứ, nơi chúng ta gặp nhau. Có bao nhiêu người sẵn lòng chờ đợi theo cách này? Số đó quá ít ”

Kinh Thánh và truyền thống Kitô giáo nhấn mạnh rằng Đức Giêsu chỉ có thể sinh ra trong một cung lòng khiết tịnh, và Linh đạo Kitô cũng nêu bật lên rằng Ngài chỉ triển nở trong một tâm hồn khiết tịnh. Tại sao? Tại sao đức khiết tịnh lại được nhấn mạnh đến như vậy?

Đức khiết tịnh cần được hiểu cách đúng đắn. Đã qua rồi một thời kỳ lâu dài chúng ta đã có quan niệm sai lầm và hẹp hòi về khiết tịnh. Khiết tịnh hầu như được đồng hóa với sự tiết chế tình dục và rồi do đó, tình dục được coi như tự bản chất là đối nghịch với khiết tịnh và tu đức. Nhưng khiết tịnh không cùng nghĩa với độc thân, mà thực sự, nó trước hết và trên hết là một quan niệm về tính dục. Có người có thể sống khiết tịnh nhưng không độc thân, cũng như có người sống độc thân mà không khiết tịnh. Bố mẹ tôi không độc thân, họ có nhiều con cái, nhưng họ là những người sống khiết tịnh tuyệt vời. Và điều ngược lại cũng có thể đúng. Có người độc thân nhưng lại không có chút gì khiết tịnh.
 Khiết tịnh là gì? Chúng ta khiết tịnh, khi chúng ta đứng trước cuộc đời, tha nhân, Thiên Chúa theo cách để cho họ nên trọn vẹn trong chính con người của họ, mà không để cho tính thiếu kiên nhẫn, ích kỷ, thiếu thiện chí của chúng ta lôi kéo họ, vi phạm đến thực tại và tiến trình tự nhiên của họ. Điều này có nghĩa gì?

Tôi xin minh họa ba hình ảnh sau về điều này:

Trong quyển sách Kiên quyết thánh thiện (Holy The Firm), Annie Dillard đã chia sẻ câu chuyện này: Một buổi tối, một mình trong căn phòng, bà quan sát một con bướm đêm chầm chậm chui ra khỏi cái kén của nó. Quá trình đó thật hấp dẫn nhưng chậm đến vô tận. Đến một lúc bà mất kiên nhẫn và cần đi làm chuyện khác, bà thắp một cây sáp để làm cho nó ấm thêm. Và có kết quả. Sự ấm nóng đã thúc đẩy quá trình nhanh hơn, con bướm chui ra nhanh hơn, nhưng vì quá trình tự nhiên bị can thiệp bởi một gấp gáp không tự nhiên, nên con bướm chui ra với đôi cánh yếu ớt, nó không bay được. Một lỗi lầm trong khiết tịnh đã dẫn đến sự trì trệ tăng trưởng.

Bộ phim, Lý trí và tình cảm, do Emma Thompson đóng vai chính, dựa trên tiểu thuyết cổ điển của nhà văn Jane Austen, đã mô tả nhân vật này như một người chuốc lấy căng thẳng đau đớn tột độ trong một thời gian dài, do tình yêu dang dở và không được đáp trả. Cô không có ai để thực lòng chia sẻ nỗi đau đó và hoàn cảnh buộc cô phải chịu đựng, dù cô không đủ sức chịu đựng. Cô chịu đựng tình trạng đè nén này rất lâu, thăng hoa nó thành lòng khoan dung tử tế thậm chí đối với người đã gây ra nỗi đau. Và chỉ sau một thời gian dài, cuối cùng áp lực đó cũng được giải quyết, lòng kiên nhẫn của cô không thúc ép để có giải pháp nhanh chóng, quyết tâm chịu đựng áp lực cho đến cùng, đã giúp mang lại không chỉ cho cô mà còn cho mọi người một đời sống sâu sắc hơn. Đây là cốt lõi của khiết tịnh. 

Tác giả thiêng liêng người Ý, Carlo Carretto, sau khi sống nhiều năm ẩn tu trong sa mạc Sahara, khi được hỏi đâu là lời ông nhắn cho mọi người biết khi có người hỏi: Trong cô tịch và cầu nguyện, ông đã nghe được Thiên Chúa nói gì với chúng tôi, những người có cuộc sống năng động trong thế giới này? Carretto đã trả lời: Thiên Chúa nói: phải học chờ đợi, học để chờ đợi mọi thứ – tình yêu, hoàn thiện, ăn nằm – cho Chúa! Học để chờ đợi, cho Thiên Chúa và cuộc sống một khoảng không gian để triển nở theo như cần thiết, đó là tinh hoa của khiết tịnh.

Trong một số sách của Nikos Kazantzakis, ông vừa trìu mến vừa chua chát nói: Thiên Chúa gần như không bao giờ vội vã, trong khi chúng ta lại luôn luôn vội vã. Ông đúng: Cuộc sống triển nở theo nhịp bẩm sinh của nó, thử thách lòng kiên nhẫn chúng ta và sẽ không để nhịp điệu đó bị gấp gáp, ngoại trừ một giá. Cả cuộc sống và tình yêu đòi hỏi thời gian và khoảng không gian để triển nở theo tiếng gọi bên trong của nó. Bất cứ khi nào, vì thiếu kiên nhẫn, ích kỷ, hay thiếu thiện chí khi chịu áp lực, chúng ta cắt ngắn chu trình đó, thì theo những cách nặng, nhẹ khác nhau, chúng ta đã vi phạm thực tế của nó. 

Khiết tịnh là đức hạnh mời gọi chúng ta sống trong kiên nhẫn, chờ đợi, tôn trọng người khác, và chịu áp lực đủ lâu để người khác trung thực với chính họ, và tặng phẩm có thể triển nở đúng như một tặng phẩm.

Từ cao thượng có gốc từ chữ thăng hoa. Không có gì cao thượng nếu không có thăng hoa lúc đầu. Không ai sinh em bé mà không có thời gian dài mang thai, không ai viết luận án tiến sĩ trong vòng hai giờ, không ai sáng tạo kiệt phẩm nghệ thuật mà không đổ mồ hôi lao nhọc lâu ngày, và không ai là anh hùng cá nhân mà không chịu đựng áp lực khó khăn. Cô bé lọ lem chỉ đến buổi tiệc sau khi ở lâu trong bếp tro. Đức Giêsu chỉ mang lấy vinh quang và tự do của ngày Chúa nhật Phục sinh nhờ những giọt mồ hôi máu đầu tiên trong vườn Dầu.

Đó là lý do tại sao Đấng Thiên Sai chỉ có thể sinh ra trong một cung lòng khiết tịnh, và sống trọn vẹn trong một tâm hồn khiết tịnh. Thiên Chúa Giáng Sinh không thể đi đường tắt.

Có nhiều đoạn trong Phúc Âm, Đức Giê-su bảo đảm với chúng ta rằng, nếu chúng ta xin điều gì đó nhân danh Người, chúng ta sẽ được nhận lời.Chẳng hạn, trong Phúc Âm thánh Mát-thêu, Người nói: Hãy xin thì sẽ được, bởi vì ai xin thì đều sẽ được. Trong Phúc Âm thánh Gio-an người hứa với chúng ta rằng, nếu chúng ta xin bất cứ điều gì nhân danh Người, Chúa Cha sẽ ban cho điều đó.

Tại sao không lúc nào nó được ứng nghiệm? Đôi khi chúng ta cầu xin một điều gì đó nhân danh Đức Giê-su, và lời cầu xin không được nhận lời. Đôi khi đúng là chúng ta đã kêu lên tới trời bằng lời cầu xin của mình và dường như tất cả đều không được đáp lại. Phải chăng Đức Giê-su đã hứa vu vơ khi Người xác quyết với chúng ta rằng Thiên Chúa sẽ ban cho chúng ta bất cứ điều gì chúng ta xin, nhân danh Người?

Các tác giả thiêng liêng và các nhà biện giải đã đưa ra nhiều câu trả lời cho câu hỏi này: Có thể nhưõng lời cầu xin của chúng ta không được nhận lời vì chúng ta đã xin không đúng. Một người mẹ yêu con sẽ không đưa dao cho con mình chơi, phải không? Cũng có thể lời cầu xin của chúng ta được nhận lời, nhưng ở một tầng mức sâu đậm hơn và khi đến lúc chúng ta mới hiểu được câu trả lời. C.S. Lewis từng nói rằng chúng ta sẽ dùng hầu hết đời sống vĩnh cưõu của mình để cám ơn Thiên Chúa đã không đáp lại lời cầu xin của mình!

Các câu trả lời này đều có giá trị, dù không phải là nhưõng câu trả lời của Đức Giê-su. Quả thật, khi Người hứa lời cầu xin của chúng ta sẽ được nhận lời, Người không nói thêm với điều kiện chúng ta chỉ xin nhưõng điều đúng. Người mời gọi chúng ta xin bất cứ điều gì nhân danh Người. Người không chỉ định đó phải là điều đúng. Vậy thì tại sao nhưõng lời cầu xin của chúng ta không lúc nào được nhận lời?

Linh mục Jerome Murphy-O’Connor, một học giả Kinh Thánh nổi tiếng, gợi ý rằng, trong Phúc Âm thánh Mát-thêu, cũng như trong phần lớn Tân Ước, lời cầu xin luôn dính liền với các hoạt động bác ái cụ thể trong cộng đồng. Vì vậy để thật sự cầu xin cho người nào thì phải cụ thể mở lịng ra để giúp người đó. Để thật sự cầu xin cho hịa bình và công lý thì phải làm việc tích cực cho hịa bình và công lý. Khi chúng ta cầu xin “qua Đức Ki-tô”, chúng ta không chỉ cầu xin qua Đức Ki-tô đã sống lại trên trời nhưng cịn qua “Nhiệm Thể của Đức Ki-tô” trên mặt đất này, là chính chúng ta. Chúng ta cần phải tự mình giúp cho lời cầu xin của chính mình. Vì vậy khi lời cầu xin của chúng ta dường như không được nhận lời, thì có thể chúng ta, Nhiệm Thể của Đức Ki-tô trên mặt đất này, chưa dành hết tâm trí để cố gắng trả lời cho lời cầu xin của chính mình, chúng ta chưa thật sự cầu xin “qua Đức Ki-tô”.

Nhà thần học Karl Rahner, khi bình giải về lời hứa của Đức Giê-su trong Phúc Âm thánh Gio-an rằng bất cứ điều gì chúng ta xin Đức Giê-su nhân danh Người chúng ta sẽ nhận được, đã đưa ra suy tư này:

Cầu xin một điều gì đó nhân danh Đức Giê-su không có nghĩa xin bằng miệng mà tâm hồn thì rối bời, quả tim chia rẻ, thèm muốn, cơn mê khốn cùng của chúng ta về mọi sự, làm chúng ta khao khát. Không, cầu xin nhân danh Đức Giê-su có nghĩa là đi vào trong Người, sống với Người, nên một với Người trong tình yêu và Đức tin. Nếu Người ở trong chúng ta qua Đức tin, tình yêu, ân sủng, Thần Khí, thì khi đó sự cầu xin của chúng ta mới nảy sinh từ tâm điểm của sự sống, đó chính là bản thân Đức Giê-su, và chỉ khi tất cả lời cầu xin và ao ước của chúng ta hợp nhất nơi Người và Thần Khí của Người, thì khi đó Chúa Cha mới nghe lời cầu xin của chúng ta. Khi đó lời cầu xin trở nên giản dị và thành thật, hài hịa, đúng mực, và khiêm tốn. Khi đó nhưõng gì thánh Phao-lô nói trong thư gởi tín hưõu Rô-ma có thể áp dụng cho chúng ta: Chúng ta không biết cách cầu xin theo cách chúng ta phải làm, nhưng chính Thần Khí của Đức Giê-su đã cầu bàu cho chúng ta, chỉ một lời cầu xin, “Áp-ba! Cha ơi!” Người khát khao điều đó từ khởi nguồn: Người khát khao Thiên Chúa, Người xin Thiên Chúa vì Thiên Chúa, Người cầu xin Thiên Chúa thay cho chúng ta. Mọi sự đều bao gồm và chứa đựng trong lời cầu xin này. …[Nếu chúng ta cầu xin theo cách này] chúng ta sẽ thấy Thiên Chúa đang thật sự đáp lại lời cầu xin của chúng ta, bằng cách này hay cách khác. Khi đó chúng ta sẽ không cịn cảm thấy “cách này hay cách khác” là lời xin lỗi mong manh của  người ngoan đạo, và Phúc Âm là lời cầu xin không được đáp lại. Không. Lời cầu xin của chúng ta được nhận lời, nhưng chính vì đó là lời cầu xin nhân danh Đức Giê-su; và nhưõng gì cuối cùng chúng ta cầu xin cùng Thiên Chúa là để làm cho đời sống chúng ta được lớn lên, để lấp đầy đời sống chúng ta với Người, để chiến thắng, để cuộc đời phân rẻ của chúng ta được hợp lại thành một, để ngàn lẻ một ước muốn của chúng ta nên một với Người… Cầu xin nhân danh Đức Giê-su là lời cầu được nhận lời, là đón nhận Thiên Chúa và ơn phúc của Ngài, và khi đó, dù trong nước mắt, đau đớn, khốn cùng, khi dường như chúng ta vẫn chưa được nhận lời, tâm hồn chúng ta đã được nghỉ ngơi trong Thiên Chúa dù chúng ta đang hành trình, dù chưa có niềm vui trọn vẹn của Thiên Chúa. 

Nếu chúng ta chưa cầu nguyện như thế, thì Đức Giê-su vẫn cịn nói với chúng ta: “Cho đến lúc này, con vẫn chưa cầu xin điều gì nhân danh Ta. Con có thể đã cố gắng, con có thể có ý như vậy, nhưng con chưa làm cho Ta có sức mạnh và sức nặng trong lời cầu xin của con.”

Thời buổi này, chúng ta sống trong một thế giới và trong các cộng đoàn rất phân cực. Trong đó, chúng ta không hiệp nhất. Một mức độ phân cực nào đó trong mọi cộng đồng là bình thường và lành mạnh. Tuy nhiên, chua cay, tinh thần thấp kém, và sự thiếu tôn trọng là đặc nét nhiều nhất trong các cuộc tranh luận chính trị, giáo hội, và luân lý hiện nay là điều không bình thường và rất không lành mạnh. Chúng ta đừng cố lừa dối mình khi nghĩ rằng điều này là lành mạnh và tệ hơn nữa, đừng nhân danh sự thật, công lý, hay Thiên Chúa để biện minh cho sự thiếu tôn trọng đối với những người suy nghĩ khác chúng ta. Chúng ta không phải là chiến sĩ thần thánh, mà chỉ là những con người đầy giận dữ với tấm lòng thương xót có tính phân biệt chọn lựa.

Có thể những nhãn hiệu như tự do và bảo thủ không định danh chính xác các nhóm, kiểu người mà chúng ta luôn phân tách hiện nay, nhưng như một tổng thể hóa thì những danh xưng này vẫn có giá trị. Chúng ta phân tách cách gay gắt, tự do với bảo thủ, bảo thủ với tự do, và thay vì xem chúng ta như một cộng đồng với những nỗ lực chiến đấu chung, chúng ta thích nói về “chúng ta” và “bọn họ” hơn, nghe giống như trong các nhóm giao tranh. Không có một sự chung nhất phổ quát nữa.

Nghiêm trọng hơn, chúng ta không thể và ngay cả không có một cuộc trao đổi tôn trọng với nhau. Ngày nay thật hiếm có một cuộc trao đổi về bất cứ vấn đề nhạy cảm nào về chính trị, luân lý và quan điểm trong giáo hội mà không xuống cấp thành kiểu dán nhãn và thiếu tôn trọng. Thấu cảm, thông hiểu, và thương mến trở thành cực kỳ phân tách chọn lọc, nghiêng về tư tưởng riêng và một chiều. Chúng ta chỉ lắng nghe và tôn trọng những gì chúng ta yêu thích. Hơn nữa, cả tự do hay bảo thủ đều như vậy. Những gì chúng ta thấy ở họ thật đáng buồn, một hình thức quá nhạy cảm, quá nghiêm túc, hoang tưởng về người khác, nóng giận, thiếu vắng niềm vui và thiếu tính hài hước.

Phái bảo thủ thì có khuynh hướng biện minh cho điều này bằng việc đặt nặng tầm hệ trọng các tranh điểm họ muốn bảo vệ: phá thai, đời sống gia đình, kết hôn truyền thống. Các điểm họ trình bày với tất cả tầm hệ trọng thích đáng, là quá nghiêm túc và phái tự do cũng đồng thuận là không thể trao đổi cho có ý nghĩa thật sự được. Sự thật đang được bảo vệ là bất diệt và không thương lượng, vậy thì trao đổi để làm gì?

Phái tự do cũng nói vậy: Tại sao lại thảo luận những điều hiển nhiên hợp lý, đơn giản là nhân quyền, và đã từ xa xưa, nó đã được trân trọng lưu giữ trong nguyên tắc dân chủ? Những vấn đề này thậm chí không cần phải tranh luận. Hơn nữa, trong nhóm tự do, thường có sự khinh miệt đầu óc đối với những gì bị cho là bất dung hẹp hòi từ chủ nghĩa tôn giáo chính thống cực đoan. Mặc dù có những nỗ lực thuyết phục đáng kể với phía đối lập, phái tự do vẫn thiếu một ít chân thành trong mong muốn có một trao đổi thực sự về các vấn đề như phá thai, kết hôn đồng tính, và giá trị gia đình. Họ, cũng như phe bảo thủ, rõ ràng đã có một định kiến về mặt luân lý. Tại sao phải trao đổi?

Xác quyết vững mạnh không phải là một lỗi, nhưng điều đáng lo là thiếu tinh thần cởi mở để có một đối thoại tôn trọng nhau, trên những vấn đề nhạy cảm, tình trạng này chung chung phổ biến trong các lãnh vực tôn giáo cũng như chính trị.

Trong lãnh vực Giáo hội, chúng ta muốn giữ mình ở một tầm mức cao hơn: đón nhận chuyện xấu bằng lòng tử tế, giận dữ bằng thương xót, đối nghịch bằng thông hiểu, phỉ báng mà không trã đũa, bất dung bằng kiên nhẫn, và đón nhận mọi thứ, mọi người bằng đức ái. Đa số là đã không xảy ra như vậy. Và đáng buồn thay, trong nội bộ Giáo hội, các trao đổi của chúng ta về các vấn đề nhạy cảm là tấm kiếng phản chiếu tận căn tư tưởng khắc khe, một chiều mà chúng ta nghe tranh cãi gay gắt hơn trên các diễn đàn. Kết quả cũng như nhau: người trở lại giảng cho người trở lại nghe, tâm hồn chúng ta ngày càng chai hơn là mềm, thái độ chúng ta càng chua cay và cách biệt, và rồi chúng ta bị đẩy xa khỏi tha nhân trong lòng Giáo Hội cũng như trên chính trường.

Đến một lúc, khi bất hòa, giận dữ, thiếu dung thứ, thiếu kiên nhẫn, thiếu tôn trọng và thiếu đức ái làm tê liệt cộng đoàn và chia rẽ những người thiện tâm với nhau, thì chúng ta, những người đi theo Đức Giêsu được kêu gọi để noi theo gương yêu thương bao la của Ngài, để tái định lại chúng ta trong vài nguyên tắc căn bản: tôn trọng, nhân ái, thông hiểu, nhẫn nại, và rộng lượng đối với những người đối lập mình. Và đây cũng là lúc chúng ta cùng ở với nhau trong một gia đình mà mọi người cần có nhau.

Không có “chúng tôi” và “họ”, chỉ có “chúng ta”

Học giả Kinh Thánh, Ernst Kaseman, đã từng giả thuyết rằng những gì sai trái trong thế giới và trong Giáo Hội là bởi những người tự do không phải là những người ngoan đạo và những người ngoan đạo không phải là những người tự do. Thật chính xác. Hiếm khi thấy một người lãnh đạo vừa lần chuỗi vừa đi bộ vì hoà bình. Phái tự do trội ở điểm này, phái bảo thủ trội ở điểm kia. Mỗi bên có hình mẫu riêng của mình, đó là những Mel Gibson và Michael Moore, các vị thánh bảo trợ của lòng mộ đạo hay công chính. Chúng ta cần một thánh bảo trợ cho cả hai.      
Có lẽ chúng ta thấy được vị bảo trợ đó ở bà Dorothy Day, người mà ở cả hai phía, tự do và bảo thủ, đều  tôn trọng và nhìn nhận như một vị thánh và sẽ được Giáo Hội phong thánh sớm. Bà vừa sốt sắng vừa tự do, một phụ nữ thong dong tự tại, vừa hướng dẫn cuộc đi bộ vì hoà bình, vừa sốt sắng lần chuỗi. Bà cũng có thể đứng lên vững mạnh vì chân lý, vì sự sống, và vì công chính, không đặt đồng hạng những gì là căn bản vĩnh cữu trong tất cả các quan hệ, bà nói chuyện trong tinh thần nhân ái, tôn trọng, lân tuất và với một óc hài hước!

Thời đại này, chúng ta sống với nhiều phân cực, cả trong lòng giáo hội lẫn xã hội bên ngoài. Có một cái gì lành mạnh trong đó, dù có cả đắng cay. Xét cho cùng, sự tổn thương đạo đức và lửa giận là dấu chỉ có thể của một tấm lòng đạo đức sốt sắng. Chúng ta vẫn tin tưởng vào nhiều thứ, điều sai cũng như điều đúng. Đức hạnh là ở đó.

Nhưng như đã nói, ở đó cũng có những điều rất không lành mạnh trong tình thế hiện nay của chúng ta, đó là việc những người chân tín không thể trao đổi cách lễ độ và tôn trọng với người đối diện về những vấn đề luân lý và tôn giáo, vì rốt cùng hai bên không tôn trọng nhau, tin chắc rằng những gì người kia phát ngôn là chỉ để làm một phép thử luân lý như phép thử nhúng giấy quỳ vào dung dịch để biết dung dịch đó là axít hay kiềm. Luôn là vậy, cả trong giáo hội và trong các diễn biến chính trị dân sự, mỗi bên, như phe bảo thủ và tự do, có một vấn đề tối hậu không nhân nhượng, và nó là phép thử cho việc phân xét tinh thần luân lý và tôn giáo của người khác.

Một vài vấn đề là thuần luân lý (phá thai, kết hôn đồng tính, công lý cho nhóm đặc thù), một số khác về việc giữ đạo (đi nhà thờ, thành viên trong các nhóm riêng), một số khác về tín điều (phong chức cho phụ nữ, chấp nhận vô điều kiện Kinh Thánh và quyền Giáo Hội, hòa đồng chủ nghĩa). Luôn luôn là vậy, một vấn đề cá biệt sẽ trở nên nền tảng cho một sự phán xét vô cùng kỳ thị, một phép thử axít-kiềm, xem người đó có đáng được tôn trọng về mặt tôn giáo và luân lý không.

Nhưng liệu có chính đáng? Một vấn đề đơn lẻ có là một phép thử? Chúa Giêsu đã nói gì về điều này? Kinh Thánh đã nói gì về điều này? Liệu một vấn đề đơn lẻ luân lý hay tôn giáo có được chỉ định như tâm điểm mấu chốt, điểm chính không nhân nhượng của tinh thần môn đệ Kitô hữu không?

Trong một cách nghĩ, đúng, dù có đôi điểm khác biệt cần lưu ý. Cũng vậy, mỗi tác giả trong Tân Ước trình bày điểm này theo cách khác nhau:

Trong Tin Mừng thánh Mát-thêu, tâm điểm đạo đức của tinh thần môn đệ được Chúa Giêsu nói rõ trong Bài Giảng trên Núi. Trọng tâm là ở đòi hỏi: Con có thể yêu thương kẻ thù? Con có thể thực tâm tha thứ cho ai xúc phạm mình? Con có thể chúc phúc cho ai nguyền rủa mình? Con có thể đối xử tốt với người làm hại mình? Con có thể tha thứ cho kẻ sát nhân? 

Thách thức này đặt cho giáo huấn luân lý của Đức Giêsu có một chỗ đứng riêng biệt hẳn với các giáo lý khác và trở nên tính độc nhất – và đó là cái khó thật sự của giáo lý này. Có nghĩa đó là dấu để nhận biết môn đệ Chúa Giêsu: Họ có thể yêu và tha thứ cho kẻ thù. Nếu Tin Mừng theo thánh Mát-thêu, có lẽ là cả Tân Ước, cho chúng ta thấy phép thử này về tinh thần môn đệ, thì có thể có một công thức tóm gọn: Con có yêu mến và tha thứ cho kẻ ghét con không?

Tin Mừng theo thánh Luca cũng nói giống như vậy nhưng theo một cách nói khác. Chúa Giêsu đòi hỏi chúng ta có lòng thương xót như Cha trên trời có lòng thương xót,  thánh Lu-ca định hình lòng thương xót này là tình yêu, như cách mà người Cha của Đứa con hoang đàng và Anh của nó, như cách mặt trời tỏa sáng trên cả người tốt lẫn người xấu, vươn đến và yêu mến dù nó có đáng hay không. Phép thử ở đây có thể định danh: Yêu tha nhân bất kể khác biệt và bất kể những ý nghĩ liệu người đó có đáng hay không. Đừng chỉ yêu mến những ai tốt với mình hay có thể đền đáp lại cho mình. Hãy yêu thương vô vàn như Thiên Chúa đã yêu.

Thư thánh Phao-lô đề cập đến điều này khi ngài phân biệt cái gọi là sống theo xác thịt đối lập với sống theo Thần Khí. Cái đầu tiên, sống theo xác thịt đặc nét qua “dâm bôn, ô uế, phóng đãng, thờ quấy, phù phép, hận thù, bất hoà, ghen tuông, nóng giận, tranh chấp, chia rẽ, bè phái, ganh tỵ, say sưa, chè chén, và những điều khác giống như vậy.” Thánh Phao-lô cảnh báo rằng khi những điều này có trong cuộc sống chúng ta thì chúng ta không nên lừa dối chính mình khi nghĩ rằng chúng ta đang sống trong Thần Khí.

Ngược lại, sống theo Thần Khí, với thánh Phao-lô, là có “bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, từ tâm, trung tín, hiền hòa, tiết độ.” Chỉ khi nào các phẩm tính này hiển hiện trong cuộc sống chúng ta thì chúng ta mới có thể nhận biết được chúng ta đang đi đúng trong tinh thần người môn đệ của Chúa.

Theo thánh Phao-lô, phép thử không phải là một vấn đề đức hạnh đơn lẻ, mà trọn vẹn cách sống chiếu tỏa nhiều đức ái hơn là ích kỷ, nhiều hoan lạc hơn là hận thù, nhiều bình an hơn là chia rẽ, nhiều từ tâm và tôn trọng hơn là dò xét và nói xấu, nhiều nhẫn nhịn hơn là nóng giận, và sẵn sàng đổ máu hy sinh hơn là chiều theo cám dỗ tức thời.

Điều này không đề xuất rằng luân lý cá biệt, tín điều và các thông tư giáo hội là không quan trọng; một số trong đó là chủ điểm của sự sống và sự chết. Nhưng tinh thần người môn đệ Kitô không chỉ dựa trên những gì chúng ta làm, mà còn ở tại tâm chúng ta. Thực chất tinh thần người môn đệ Kitô là liên kết vào quả tim Chúa Kitô. Phẩm hạnh đứng đắn, bảo vệ chân lý, giữ đạo suốt cuộc đời cũng từ điều này mà ra, và khi đặt cội nguồn ở đó, ở Đức Kitô, thì người môn đệ trở nên đáng trọng, biết tha thứ, và yêu thương.

Nhà văn Annie Dillard viết về sự ngây thơ như sau: Thơ ngây không phải là đặc quyền của trẻ con và chó con, và còn lâu hàng đống siêu sao mới ngây thơ, họ không có một độc quyền nào hết. Ngây thơ không mất đi trong chúng ta; thế giới tốt đẹp hơn chúng ta tưởng. Như mọi món quà tinh thần giá trị khác, thơ ngây sẵn đó nếu bạn muốn, bạn cứ đòi mà chẳng tốn đồng xu, nhiều người còn dùng những chữ mạnh hơn để nhấn mạnh nó hơn tôi. Có thể đuổi theo sự thơ ngây như cách chó săn đuổi theo thỏ rừng: quyết tâm theo một mục đích duy nhất, cuốn theo một loại tình yêu nào đó, băng ngàn, xuống núi, gào lên và mất hút trong các cánh đồng bao la, lượn vòng, nhảy qua  hàng rào ngăn cách, mắt mở to, thét lên một cách vô thức, thèm khát một cách khó hiểu, tim rừng rực cháy, và hát lên bản đồng ca vang dội rừng núi.

Một trong những nền tảng sâu đậm nhất về đạo đức và thiêng liêng là sự thơ ngây, nếu không có nó thì hẳn phải ao ước nó. Như  ao ước lành mạnh của trẻ con là có được kinh nghiệm của người lớn, ao ước lành mạnh của người lớn là có được quả tim trẻ con. Đánh mất ước muốn được thơ ngây là đánh mất xúc cảm tâm hồn. Đúng vậy, mất thơ ngây là mất tâm hồn. Đánh mất hoàn toàn ước muốn được thơ ngây là một trong những con đường đưa đến hỏa ngục.

Thơ ngây là gì?

Dilliard mô tả đó là trạng thái vô tư của tâm hồn lúc nào cũng trong sáng thành tâm cho bất cứ đối tượng nào. Theo bà, thơ ngây chính là cái nhìn ngưỡng phục, tình yêu không lụy ham muốn, là một cái gì đó gần giống với những gì văn sĩ James Joyce mô tả trong cuốn Chân dung về nghệ sỹ như một chàng thanh niên, khi chàng trai trẻ Steven, nhân vật nam chính, thấy một một cô gái ăn mặc nửa kín nửa hở trên bãi biển nhưng thay vì bị thèm khát nhục dục chi phối, Steven chỉ thấy lòng mình đầy ngưỡng phục và ngạc nhiên mà thôi.

Tác giả quá cố Allan Bloom, trong cuốn Điều cuối cùng trong đầu người Mỹ, gợi ý rằng, xét cho cùng, thơ ngây là sự trong trắng và sự trong trắng thì diễn tả nhiều ý nghĩa hơn là khái niệm tính dục đơn thuần. Theo Bloom, cần có một dạng trong trắng nào đó trong tất cả các trải nghiệm của chúng ta, có nghĩa là, chúng ta cần trải nghiệm chúng, nếu và khi, chúng ta có thể trải nghiệm chúng mà chúng ta vẫn giữ được trọn vẹn con người mình. Nói một cách ngắn gọn, chúng ta mất thơ ngây khi chúng ta trải nghiệm một cái gì đó mà nó làm “chia tách” chúng ta, phá vỡ con người trọn vẹn của mình trên một phương diện nào đó. Và chúng ta có thể bị phân mảnh về nhiều phương diện – đạo đức, tâm lý, cảm xúc, tinh thần, hay ái tình.

Bloom gợi ý rằng ngày nay đa số chúng ta thiếu đi sự trong trắng và ít nhiều trở nên manh mún. Ông gợi ý, điều này tự nó đã biểu hiện không chỉ trong tỉ lệ ngày càng tăng các vụ tự tử, suy sụp cảm xúc, lạm dụng rượu và ma túy, nhưng còn phổ biến hơn, trong một tình trạng chết cứng làm chúng ta “yêu đương què quặt”, không còn lửa trong mắt, và không còn những điều cao cả trong tim và trong giấc mơ của mình nữa.

Tuy nhiên sự thơ ngây của người lớn dứt khoát không phải là thơ ngây tự nhiên của trẻ con. Đối với người trưởng thành, thơ ngây có thể là không còn kéo dài hồn nhiên nhưng nó cần một cái gì đó mạnh hơn, có thể gọi đó là thơ ngây thứ hai. Nó là thơ ngây sau khi phê phán. Chúng ta phải phân biệt giữa tính trẻ con, thơ ngây tự phát của một đứa trẻ do thiếu kinh nghiệm và hồn nhiên, và sự thơ ngây, tuổi thơ ấu, sau khi đã biết phê phán của một người trưởng thành hiểu biết, có kinh nghiệm, tìm lại thế giới hồn nhiên của trẻ con.

Đức Giê-su định nghĩa thơ ngây thế nào? Người nhận diện thơ ngây qua hai điều: có quả tim của một đứa trẻ và có quả tim của một trinh nữ: Ai không có quả tim của trẻ nhỏ, người ấy không thể vào được nước Trời. Nước Trời có thể ví như 10 trinh nữ chờ đợi một chàng rễ.

Theo Đức Giê-su, quả tim của đứa trẻ là một cái gì đó tươi mới, dễ tiếp thu, đầy ngạc nhiên, tôn trọng, và chưa bị chai cứng,  hoài nghi yếm thế ăn sâu vào quả tim người lớn vì bị thương tổn và tội lỗi. Theo Người, quả tim của trinh nữ là quả tim có thể nhẫn nại sống chờ đêm tân hôn mà không đòi hỏi. Nó thơ ngây vì có thể sống mà không phạm vào những điều cấm kỵ lành mạnh, biết rằng, như đứa trẻ, có nhiều cái ao ước hết sức nhưng chưa thể thực hiện được. Quả tim trẻ con là quả tim tin tưởng vào điều tốt, quả tim trinh nữ là quả tim không thử thách Chúa.

Trong cuốn tiểu thuyết Thiên thần đá, bà Margaret Laurence mô tả một phụ nữ tên là Hagar Shipley, một hôm sau khi nghe trộm một đứa trẻ gọi bà là mụ phù thủy già, bà xem lại mình trong gương và khiếp sợ về hình ảnh của mình. Bà chợt nhận ra khuôn mặt của mình và những gì bà thấy khiến bà sợ. Làm sao, một người không biết về mình, lại thay đổi và trở nên quá khác biệt, quá lạnh lùng, không còn sinh khí, không còn tươi mát và ngây thơ như vậy? Nó có thể xảy ra với tất cả chúng ta và cũng có thể xảy với nhiều người trong chúng ta.

Nếu chúng ta không còn là con người thơ ngây như trẻ con, kết bạn dễ dàng, thì có lẽ đã đến lúc chúng ta nên đuổi theo sự thơ ngây như chó săn đuổi theo thỏ rừng: quyết tâm theo một mục đích duy nhất, băng ngàn, xuống núi, gào lên trong các cánh đồng, cuốn hút theo một loại tình yêu nào đó.