Hồi tôi ngoài 20, tôi học một năm ở Viện Đại học San Francisco. Lúc đó tôi vừa chịu chức làm linh mục và đang học gần xong cao học về thần học. Ngày chủ nhật Lễ Phục sinh năm đó là một ngày mùa xuân nắng ấm đẹp tuyệt vời, nhưng tâm trạng tôi thì không theo nắng ấm. Tôi đang xa nhà, xa gia đình, xa cộng đoàn, tôi nhớ nhà và cô đơn. Gần như tất cả bạn bè tôi quen thân trong suốt năm học và các sinh viên cao học thần học đều về với gia đình dịp lễ Phục sinh. Tôi nhớ nhà và cô đơn, hơn thế nữa, tôi đang ấp ủ những vẩn vơ mơ mộng của tuổi trẻ và lòng dạ cứ không yên. Tâm trạng của tôi còn lâu mới là tâm trạng của mùa xuân và của lễ Phục sinh.

Chiều hôm đó tôi đi dạo nhưng không khí mùa xuân, nắng ấm và lễ Phục sinh chẳng làm tôi vui, nếu có chăng thì chúng chỉ làm tôi cảm thấy cô độc thêm mà thôi. Nhưng có nhiều cách khác nhau để tỉnh dậy. Như Leonard Cohen nói, cái gì cũng có một kẽ nứt và ánh sáng sẽ lọt vào. Tôi chỉ cần một chút tỉnh thức nhỏ thôi và tôi đã có. Hôm đó tôi thấy một người ăn mày đang ngồi ở lối vào công viên với một tấm biển để trước mặt: Bây giờ là mùa xuân mà tôi lại bị mù! Tôi như thấy điều oái ăm đó nơi tôi: Tôi cũng mù như ông ấy! Với những gì tôi đang thấy thì cũng y như ngày Thứ sáu tuần thánh, mưa và lạnh lẽo. Còn ánh nắng, mùa xuân và lễ Phục sinh thì tôi đã phí hoài.

Đó là giây phút ân sủng, và từ đó, rất nhiều lần tôi nhớ lại giây phút này, nhưng lúc đó thì tâm trạng tôi không hề thay đổi. Tôi tiếp tục đi bộ, vẫn bứt rứt và rồi tôi về nhà ăn tối. Trong suốt năm học đó, tôi là tuyên úy cho nhà dòng, dòng có một ký túc xá thanh niên bên cạnh và luật của nơi này là tuyên úy phải ăn một mình, trong phòng ăn riêng của mình. Vì thế, dù chuyện ăn riêng một mình chắc bác sĩ sẽ không kê đơn cho một thanh niên đang bứt rứt, đang nhớ nhà, vậy mà tôi vẫn phải ăn một mình vào tối chủ nhật Phục sinh đó. 

Nhưng sự sống dậy đã đến với tôi vào ngày Chủ nhật Phục sinh năm đó, dù hơi muộn: Trước đó, hai sinh viên cao học khác và tôi đã lên kế hoạch sẽ gặp nhau trên bãi biển khi đêm xuống, đốt một đống lửa lớn, và sẽ mừng lễ Vọng theo kiểu riêng của chúng tôi. Thế là, ngay trước khi trời xẩm tối, tôi đi xe buýt đến bãi biển và gặp hai bạn của tôi (một nữ tu và một linh mục). Chúng tôi châm một đống lửa lớn (hồi đó vẫn được phép làm như vậy), ngồi quanh đống lửa trong vài giờ, và cuối cùng thú nhận với nhau rằng mỗi đứa đều có một ngày lễ Phục sinh buồn. Ngọn lửa đó đã làm cho chúng tôi điều mà lời chúc lành của ngọn lửa đêm vọng Phục sinh đã không làm được. Nó làm sống dậy trong chúng tôi cảm thức về năng lượng và một sự tươi mới vốn ở trong chính trái tim cuộc sống. Khi chúng tôi nhìn ngọn lửa và trò chuyện linh tinh trên trời dưới đất, tâm trạng tôi bắt đầu chuyển biến, tôi bớt bứt rứt, và tâm trạng nặng nề như được cất dỡ. Tôi bắt đầu cảm thấy mùa xuân và lễ Phục sinh. 

Trong Phúc âm của thánh Gioan về việc Chúa sống lại, ông kể chuyện vào buổi sáng đầu tiên của Phục sinh, Người Môn Đồ Đức Giêsu Thương Mến chạy đến mộ Người và ghé mắt nhìn vào. Ông thấy hầm mộ trống và tất cả những gì còn lại là băng vải liệm đã được xếp gọn. Và, bởi vì ông là người môn đồ nhìn với đôi mắt của tình thương yêu, nên ông hiểu ý nghĩa của tất cả những điều đó, ông hiểu được sự phục sinh và biết rằng Chúa Giêsu đã sống lại. Ông thấy được mùa xuân. Ông hiểu được bằng đôi mắt của mình. 

Hugo của Thánh Vícto từng nói một câu nổi tiếng: Tình yêu là mắt nhìn. Khi chúng ta nhìn với tình yêu thì chúng ta không chỉ thấy thẳng và rõ, chúng ta còn nhìn thấy được chiều sâu và ý nghĩa. Điều ngược lại cũng đúng. Chẳng phải tự nhiên mà sau khi Chúa Giêsu sống lại, một số người có thể thấy, một số khác không thể thấy. Tình yêu là mắt nhìn. Những ai kiếm tìm cuộc sống qua đôi mắt của tình thương, như Mary Magdala kiếm tìm Giê-su trong Vườn vào sáng Chủ nhật Phục sinh, thì thấy được mùa xuân và sự sống lại. Nếu nhìn bằng bất kỳ loại mắt nào khác thì chúng ta mù ngay giữa mùa xuân.

Khi tôi đi dạo vào buổi chiều mùa xuân Phục sinh đó ở San Francisco cách đây bao nhiêu năm, tôi không phải là Mary Magdala đang đi tìm Chúa trong khu vườn, cũng không phải là Người Môn Đồ Yêu Dấu với ngọn lửa thương yêu nung nấu đang chạy đi để nhìn qua khe vào hầm mộ của Chúa Giêsu. Trong nỗi bất an thời thanh niên, lúc đó tôi đang đi kiếm tìm chính tôi, và tôi chỉ gặp được cái tôi đang lo lắng của mình. Đó cũng là một loại mù. 

Không có đôi mắt của tình thương yêu thì chúng ta mù, không thấy mùa xuân lẫn sự sống lại. Tôi đã học được bài học thần học đó, không phải trong nhà thờ hay trong lớp học mà vào một ngày chủ nhật Phục sinh cô đơn ở San Francisco khi tôi tình cờ gặp người ăn xin mù rồi đi về nhà và ăn bữa ăn tối Phục sinh một mình.

Không phải nỗi sợ nào khi được tạo ra cũng bằng nhau, ít nhất là về mặt tôn giáo. Có nỗi sợ lành mạnh và tốt đẹp, một dấu hiệu của sự trưởng thành và tình thương yêu. Cũng có nỗi sợ xấu, chặn lại sự trưởng thành và tình thương yêu. Nhưng cần giải thích điều này rõ hơn.

Trong các giới tôn giáo có nhiều hiểu lầm về nỗi sợ, đặc biệt xung quanh phần Thánh Kinh nói rằng nỗi sợ Chúa là khởi nguồn của minh triết. Những đoạn kinh văn như vậy, cũng như tôn giáo nói chung, quá thường xuyên bị sử dụng để nhân danh Chúa mà khơi lên một nỗi sợ hãi không lành mạnh trong lòng con người. Chúng ta cần sống trong “nỗi sợ thiêng liêng”, nhưng nỗi sợ thiêng liêng là một loại sợ rất đặc biệt mà chúng ta không nên nhầm với những nỗi sợ hãi như chúng ta thường hiểu.

“Nỗi sợ thiêng liêng” là gì? Loại nỗi sợ nào là lành mạnh? Loại nỗi sợ nào làm khởi lên minh triết?

Nỗi sợ thiêng liêng là nỗi sợ của tình thương yêu, nghĩa là, loại nỗi sợ được tình thương yêu truyền cảm hứng. Đó là nỗi sợ dựa trên sự tôn kính và kính trọng đối với một người hay một sự vật mà chúng ta thương yêu. Khi chúng ta thương yêu đích thực một người nào chúng ta sẽ sống trong một mối băn khoăn lành mạnh, một nỗi lo lắng để hành động của chúng ta không bao giờ làm người đó thất vọng, hoặc xâm phạm hay thiếu tôn trọng người đó. Chúng ta sống trong nỗi sợ thiêng liêng khi chúng ta băn khoăn làm sao để không phản bội lòng tin hay lo lắng chuyện thiếu tôn trọng một ai đó. Nhưng điều đó rất khác so với chuyện sợ hãi một ai hay sợ hãi chuyện bị trừng phạt.

Quyền lực xấu hay thẩm quyền xấu bắt buộc người khác sợ hãi chúng. Chúa không bao giờ là loại quyền lực hay thẩm quyền đó. Chúa bước vào trần gian chúng ta như một em bé yếu đuối và quyền năng của Chúa cũng theo cách đó. Trẻ con không đe dọa ai, mà chúng gợi cảm hứng về nỗi sợ thiêng liêng. Chúng ta cẩn trọng trong lời nói và hành động của mình khi ở cạnh trẻ con không phải vì chúng đe dọa chúng ta, mà đúng hơn là chính tính chất yếu đuối và sự ngây thơ vô tội của chúng đã gợi lên một nỗi lo trong chúng ta khiến chúng ta muốn là những gì tốt đẹp nhất khi ở cạnh chúng. 

Phúc âm là để gợi lên loại nỗi sợ đó. Chúa là Tình Thương, là quyền năng nhân từ, là uy quyền độ lượng, không phải là một người nào đó để sợ hãi. Thực ra [nếu thế gian này ai cũng đáng sợ hãi thì] Chúa là người cuối cùng trên thế gian này mà chúng ta phải sợ. Chúa Giê-su đến để dỡ bỏ nỗi sợ hãi cho chúng ta. Hầu như bất kỳ mặc khải nào trong Thánh Kinh (khi Chúa xuất hiện) đều bắt đầu với những từ sau: “Đừng sợ!” Những gì làm chúng ta hoảng sợ không đến từ Chúa. 

Trong sách thánh Do Thái, trong sách Cựu ước Ki-tô, vua David được xem như người lĩnh hội điều này tốt nhất. Trong số tất cả nhân vật trong Cựu ước, kể cả các vị Mô-sê và các nhà tiên tri vĩ đại, David được mô tả như nhân vật hiện thân rõ rệt nhất cho cái gọi là bước đi trên mặt đất này trong hình ảnh và đồng dạng với Chúa, thậm chí ngay cả khi ông phạm vào lòng tin tưởng đó rất nặng. Cho dù có tội lỗi lớn, nhưng chính David, chứ không phải các vị các nhà tiên tri hay ông Mô-sê, là dòng dõi của Chúa Giê-su. David chính là hình ảnh Chúa Kitô trong Cựu ước. Ông bước đi trong nỗi sợ thiêng liêng đối với Chúa, mà không bao giờ trong nỗi sợ hãi không lành mạnh.

Chỉ xin dẫn ra một ví dụ nổi bật: Sách các Vì Vua kể lại một câu chuyện, ngày nọ David đang cùng binh lính từ chiến trường trở về. Đoàn quân của ông đói lả. Thức ăn duy nhất còn lại là bánh mì trong đền thờ. David hỏi xin bánh mì đó và được đáp là bánh đó chỉ được duy nhất sử dụng bởi các thầy tế trong nghi lễ thiêng liêng. Ông trả lời thầy tư tế đại ý thế này: “Ta là Vua, do Chúa đặt ở đây để hành động một cách có trách nhiệm nhân danh người. Chúng ta thông thường không hỏi xin bánh mì của điện thờ, nhưng đây là ngoại lệ, là một vấn đề cấp bách, binh lính cần bánh mì, và Chúa hẳn muốn chúng ta làm điều đó một cách có trách nhiệm.” Và thế là ông lấy bánh mì trên điện thờ và cho quân lính ăn. Trong Phúc âm, Chúa Giê-su khen ngợi hành động này của David và yêu cầu chúng ta bắt chước như vậy, người nói với chúng ta rằng chúng ta không phải được tạo ra cho Lễ Xa-bát, mà là Lễ Xa-bát được tạo ra cho chúng ta. 

Một người mẹ trẻ kể cho tôi nghe câu chuyện này: Đứa con trai 6 tuổi của cô vừa mới đi học. Cô dạy cậu bé quỳ xuống cạnh giường hàng đêm trước khi đi ngủ và đọc vài kinh buổi tối. Một đêm nọ, chỉ sau khi bắt đầu đi học một thời gian ngắn, cậu bé nhảy phóc lên giường khi chưa quỳ xuống đọc kinh. Ngạc nghiên, cô hỏi con: “Con không cầu nguyện gì nữa hay sao?” Cậu trả lời: “Không, con không cầu nguyện. Cô giáo con ở trường nói với chúng con là chúng con không phải cầu nguyện. Cô nói là chúng con phải nói chuyện với Chúa… mà tối nay con mệt và chẳng có gì để nói cả!”

Giống Vua David, cậu bé cũng đã phân biệt được thế nào thật sự là đứa trẻ của Chúa và Chúa đúng thật không phải là một luật lệ để tuân theo mà là một sự hiện diện bao dung mong muốn một mối quan hệ thương yêu lẫn nhau, một mối quan hệ của nỗi sợ thiêng liêng. 

Ăn mừng là một chuyện mâu thuẫn, là do có sự tác động lẫn nhau giữa nỗi mong chờ và thành tựu, nỗi khát khao và việc dang dở chưa thành, cái tầm thường và điều đặc biệt, công việc và vui chơi. Cuộc sống và tình yêu phải được ăn mừng theo một nhịp điệu “nhịn đói – tiệc tùng” nào đó. Thời vui chơi sẽ có lợi ích nhất khi đi sau những giây phút làm việc, thời hưởng thụ sẽ càng được tôn lên bởi những thời khát khao, còn thời thân mật sẽ nảy nở từ những thời cô độc. Sự có mặt là tùy thuộc vào sự vắng mặt, sự thân thiết tùy thuộc vào sự cô độc, vui chơi tùy thuộc vào công việc. Kể cả Chúa cũng chỉ nghỉ ngơi sau khi đã làm việc sáu ngày!

Ngày nay chúng ta chật vật vì điều này. Nhiều hội hè tiệc tùng của chúng ta trở nên nhạt nhẽo vì trước đó chưa có thời nhịn đói. Ngày xưa, thường có một kỳ nhịn đói dài trước khi diễn ra một buổi hội hè, và sau đó là một lễ mừng vui vẻ. Ngày nay, chúng ta làm ngược lại, có ăn mừng kéo dài trước khi diễn ra hội hè và sau đó là nhịn đói.

Lấy Giáng sinh làm ví dụ: Mùa Vọng khởi sự cho việc ăn mừng Giáng sinh, thực thế. Các bữa tiệc bắt đầu, đèn hoa trang trí sáng lên, và nhạc Giáng sinh trỗi dậy. Khi cuối cùng lễ Giáng sinh đến, thì chúng ta đã phát ngấy với những điều thích thú của kỳ lễ này, mệt mỏi, bão hòa với những thứ của Giáng sinh, và đã muốn chuyển ngay sang lễ tiếp theo. Vào đúng ngày Nô-en thì chúng ta đã trở lại cuộc sống bình thường. Mùa Giáng sinh trước đây thường kéo dài đến tháng 2. Bây giờ, thực tình mà nói, nó hết hẳn vào ngày 25 tháng 12.
Từ trước đến nay không phải lúc nào cũng như vậy. Trước đây, quá trình từ khởi sự chuẩn bị là hướng tới tiệc tùng, sau đó mới đến ăn mừng. Bây giờ thì tiệc tùng trước, nhịn đói sau. Vì điều đó mà chúng ta nghèo nàn đi. Nếu trước đó không có nhịn đói thì chẳng có được bao nhiêu tính chất thăng hoa trong tiệc tùng ăn mừng. 

Một đồng nghiệp của tôi thích nói rằng xã hội chúng ta ngày nay biết cách mong đợi/thúc đẩy một sự kiện mà không biết cách làm sao để duy trì nó. Điều này cũng chỉ đúng một phần. Rất đúng là chúng ta không biết cách duy trì một điều gì đó; mà chúng ta cũng không biết làm thế nào để mong đợi/thúc đẩy nó. Chúng ta lẫn lộn giữa mong đợi và lễ mừng bởi vì chúng ta thấy khó mà sống trong trạng thái dang dở và căng thẳng của sự chưa xong nếu không tiến tới giải quyết nó. Chuyện mong chờ và nhịn đói không phải là những điểm mạnh của chúng ta; ăn mừng cũng không phải nốt. Bởi vì chúng ta không thể chuẩn bị cho đúng đắn để hướng tới một lễ mừng, nên chúng ta cũng không thể ăn mừng một cách đúng đắn. 

Lễ mừng tồn tại được là nhờ vào mâu thuẫn: để mừng lễ, trước hết chúng ta phải nhịn đói; để đạt đến sự viên mãn thật sự, chúng ta trước hết phải sống trong khiết tịnh; và để nếm mùi vị đặc biệt, trước hết chúng ta phải hiểu vị bình thường. Một khi việc nhịn đói, chuyện đợi chờ dang dở, và nhịp điệu thông thường của cuộc sống bị đi tắt bỏ qua, thì sự mệt mỏi của tinh thần, sự chán nản và thất vọng sẽ thay thế lễ mừng và chúng ta chắc chắn chỉ còn lại cảm giác trống rỗng: “Tất cả là thế thôi sao?” Nhưng đó là vì chúng ta đã đi tắt, đã bỏ qua cả một quá trình. Đôi điều chỉ có thể thăng hoa nếu, trước tiên, có sự tẩy trần. 

Tôi đã lớn tuổi để biết về một thời đại khác. Giống như thời đại của chúng ta, thời đại đó cũng có những sai lầm của nó, nhưng cũng có những mặt mạnh. Một trong những mặt mạnh của nó là niềm tin, và người ta sống, thực hành theo niềm tin đó, rằng lễ mừng là tùy vào việc nhịn đói trước đó, và cái thăng hoa đòi hỏi phải có sự tẩy trần trước đó. Tôi nhớ rất rõ những mùa chay thời thơ ấu. Mùa chay đó mới nghiêm ngặt làm sao! Nhịn đói và từ bỏ: không lễ cưới, không nhảy nhót, rất ít tiệc tùng, rất ít đồ uống, đồ ăn tráng miệng chỉ có vào Chủ nhật, và nói chung là tất cả những thứ tạo nên sự đặc biệt và lễ mừng đều ít hơn. Các nhà thờ trang hoàng toàn bằng màu tím. Sắc màu thì tối thẫm ảm đạm và tâm trạng thì ăn năn hối lỗi, nhưng lễ mừng theo sau đó, Lễ Phục Sinh, thì thật sự là đặc biệt!

Có lẽ đây là nói theo kiểu hoài cổ; xét cho cùng, hồi đó tôi còn nhỏ, ngây thơ và chẳng có gì, và tôi có thể gặp gỡ Phục sinh cũng như những lễ mừng khác với tinh thần háu đói hân hoan. Có thể như vậy, nhưng tính chất đặc biệt quanh những lễ mừng đã chết vì một lý do khác, đó là, chúng ta đã không còn mong đợi chúng một cách đúng đắn nữa. Chúng ta bỏ qua chuyện nhịn đói, sự đợi chờ dang dở, và nỗi mong mỏi bắt buộc phải có trước. Nói nôm na như sau – làm sao Giáng sinh có thể đặc biệt cho được nếu khi chúng ta bước qua ngày 25 tháng 12 với trạng thái kiệt sức sau bao nhiêu tiệc tùng liên hoan hàng tuần trước đó? Làm sao lễ Phục sinh lại đặc biệt cho được khi chúng ta sống mùa chay cũng như bất kỳ mùa nào khác? Thật sự là, làm sao có chuyện bất cứ cái gì cũng có thể thăng hoa khi chúng ta đã đánh mất khả năng tẩy trần?

Ngày nay, tình trạng thiếu vắng sự đặc biệt và thích thú trong đời sống chúng ta một phần lớn là do nhịp điệu này đã gãy đổ. Nói ngắn gọn, Giáng sinh không còn đặc biệt nữa vì chúng ta đã ăn mừng Giáng sinh suốt cả mùa Vọng; đám cưới không còn đặc biệt nữa vì chúng ta đã ngủ với cô dâu, và tất cả các trải nghiệm thường đều nhàm chán nhạt nhẽo, không thể nào làm chúng ta phấn khởi lên được vì chúng ta đã nếm chúng khi chưa đến độ. Trải nghiệm lúc chưa chín muồi là dở chỉ bởi vì nó chưa chín muồi, chẳng vì lý do nào khác. Ăn mừng Giáng sinh suốt mùa Vọng, ăn mừng Phục sinh mà không nhịn đói trước, bỏ qua cái độ chờ mong trong bất kỳ điều gì lĩnh vực gì, thì cũng giống như đã ngủ với cô dâu trước đám cưới, một lỗi về sự khiết tịnh. Tất cả những trải nghiệm chưa chín mùi đều có tác động là vắt kiệt nhiệt tình và những kỳ vọng lớn lao của chúng ta (mà chỉ có thể được dồn từ từ và tăng dần lên thông qua tẩy trần, căng thẳng và đợi chờ đau đớn khó chịu).

Bây giờ là tuần chay. Nếu chúng ta dành mùa này để nhịn đói, để tăng cường độ nỗi chờ mong, để tăng nhiệt độ tâm lý của chúng ta, và để học biết được những điều gì có thể ấp ủ hoài thai trong lò rèn khiết tịnh, thì lễ mừng theo sau sẽ có cơ hội thăng hoa. 

Một người bạn của tôi kể câu chuyện này: Hồi còn nhỏ, vào thập niên 1950, anh bị sưng phổi nặng. Gia đình anh sống trong một thị trấn nhỏ không có bệnh viện, cũng không có bác sĩ. Cha anh tuần đó bận công việc xa nhà. Mẹ ở nhà một mình, không điện thoại, không xe ô tô. Sợ hãi và hoàn toàn không có một phương tiện nào, bà đến bên giường bệnh của con, quỳ xuống, gắn tượng thánh Têrêxa Hài Đồng lên áo con và cầu nguyện xin thánh Têrêxa: “Con xin phó thác vào thánh Têrêxa, xin chữa cho con của con. Con sẽ quỳ ở đây cho đến khi nào con của con bớt sốt.”

Hai mẹ con ngủ thiếp đi, anh thì trên giường bệnh, mẹ thì quỳ bên cạnh giường. Khi hai mẹ con tỉnh dậy, con sốt đã hạ.

Bạn tôi kể câu chuyện này, không phải để nói chuyện phép lạ (nhưng ai có thể xét đoán được?) Anh kể để nói lên một điểm khác, đó là, cách mẹ anh, trong tình cảnh mong manh và bất lực, đã quỳ gối và quay sang cầu xin Chúa như một bản năng tự nhiên, và cách làm sao mà ngày nay, kiểu hành động như vậy không còn là bản năng tự nhiên của chúng ta nữa. Ngày nay, trong tình huống như vậy, rất ít người trong chúng ta hành động như mẹ của anh. 

Tại sao lại không như vậy? Bởi vì tính cách của chúng ta đã thay đổi. Charles Taylor, trong cuốn sách xuất sắc Thời Đại Thế Tục (A Secular Age) đã tìm xem thế giới chúng ta đã trở nên thế tục hơn như thế nào, chúng ta đã thay đổi ngày càng nhiều từ nhân cách xốp mềm sang nhân cách giảm xóc ra sao. 

Chúng ta có nhân cách xốp mềm khi tâm thức hàng ngày của mình còn sống trong lo lắng, sợ hãi trước các mối đe dọa từ thiên nhiên hay nơi nào khác (bệnh tật, chết chóc, dịch hại, bão tố, hạn hán, động đất, sấm sét, chiến tranh, các hồn ma quỷ dữ từ thế giới khác, lời nguyền rủa của người xấu, rủi ro, mọi mối đe dọa) có thể xảy đến, mà với chúng, sự tự vệ chủ yếu và thường là duy nhất của chúng ta là sức mạnh từ thế giới bên ngoài (Chúa, thiên thần, các thánh, ông bà tổ tiên đã khuất, những linh hồn hiền từ, bà tiên, vị thần). Tính cách của chúng ta là xốp mềm khi chúng ta bị làm cho mong manh bởi các mối đe dọa mà chỉ có những sức mạnh cao hơn chúng ta cuối cùng mới có thể khuất phục được. Tất cả nguồn lực của con người trong chúng ta và xung quanh chúng ta bị coi là không đủ và bất lực trong việc bảo đảm an toàn cho đời chúng ta. Một phần của niềm tin đó còn là bản thân thế giới tự nhiên, nhưng còn lâu mới chỉ là tự nhiên. Đó là thế giới linh thiêng mà bên dưới bề mặt lẩn quất những linh hồn đủ mọi thể loại tốt có xấu có, và do vậy sống trong đời không chỉ có nghĩa là qua lại với những sự vật thực thể của thế giới mà còn với các linh hồn cả tốt lẫn xấu, những vị mà, ẩn bên trong và đằng sau sự vật, đang can thiệp vào cuộc sống và có thể chúc lành hay nguyền rủa chúng ta. Tôi nhớ hồi còn nhỏ, tôi thường phải rắc nước thánh lên người để cầu được an toàn trong các cơn giông tố. Hồi đó tôi có tính cách xốp mềm. 

Nhân cách giảm xóc lại là nhân cách mà trong đó tâm thức hàng ngày sống trong cái mà Taylor gọi là “nhân văn tự túc.” Chủ nghĩa nhân văn tự túc tin rằng căn bản tự chúng ta, chúng ta đủ sức để xử lý với bóng đêm và các mối đe dọa trong cuộc sống, rằng không có ma hay linh hồn tốt hay xấu gì đang lẩn quất dưới bề mặt sự vật nào cả. Chỉ có những gì chúng ta thấy, và chỉ thế thôi – như vậy cũng đủ rồi. Chúng ta không cần hỗ trợ từ thế giới nào khác. Trong chủ nghĩa nhân văn tự túc, khi gặp giông tố, bạn không cần rắc nước thánh lên mình; bạn đứng thoải mái sau khung cửa sổ an toàn, nhìn tia chớp như đang thưởng thức màn bắn pháo hoa miễn phí. 

Chuyện không sợ hãi không nhất thiết là chuyện xấu. Dĩ nhiên đó là chuyện ảo tưởng, nhưng kể cả như vậy, thì Chúa cũng không muốn chúng ta sống trong nỗi sợ hãi bao trùm. Nói cho cùng, từ ngữ “Phúc âm” có nghĩa là “tin mừng,” không phải là mối đe dọa. Chúa Giêsu đến thế gian này để rũ bỏ nỗi sợ hãi sai lầm cho chúng ta. 

Nhưng, dù nói như vậy, thì niềm tin rằng chúng ta tự xoay xở vẫn là một ảo tưởng và là một mức độ trưởng thành què quặt. Rốt cuộc, chúng ta không hề được an toàn khỏi sấm chớp và bệnh tật, cho dù cánh cửa sổ của chúng ta có tốt đến đâu hay bác sĩ của chúng ta có giỏi đến đâu. Nghĩ rằng mình tự xoay xở được là ngây thơ, một ảo tưởng, một chuyện sống trong vô minh mê muội. Chúng ta không kiểm soát được. Hơn nữa, có một sự non nớt trong niềm tin rằng chúng ta tân tiến hơn rất nhiều và tự do hơn rất nhiều so với ông bà mình, những người sợ sấm chớp và gắn tượng vào áo trẻ con bị đau. Nỗi sợ hãi của ông bà chúng ta truyền lửa cho một phẩm chất quan trọng. Phẩm chất này có thể không phải là tự nguyện mà có, nhưng là điều có thật. Đó là phẩm chất gì?

Robert Bellah từng nhìn vào cách các cộng đoàn và tôn giáo có xu hướng phát triển mạnh trong các cộng đồng dân di cư và đã thách thức chúng ta, những người thế hệ hậu-di-cư, trở nên “những người di cư trong tâm tưởng.” Điều đó cũng đúng trong trường hợp này. Chúng ta cần tiếp xúc được với “nội tâm xốp mềm” của chúng ta, tức là sự mong manh, sự bất lực, sự nhỏ nhoi và không thể tự xoay xở được từ trong sâu thẳm của mình.

Và mục đích của việc đó không phải là để gieo rắc nỗi sợ hãi, mà là gieo lòng biết ơn. Chỉ khi nào chúng ta nhận ra rằng mình không kiểm soát được và rằng đời mình, sự an nguy của mình nằm trong bàn tay của một quyền năng lớn lao và đầy yêu thương cao hơn chúng ta thì chúng ta sẽ nghiêng mình trong niềm biết ơn, cả khi ta đang vui sướng lẫn khi ta đang sợ hãi. 

Là người viết chuyên mục, tôi luôn mang trong lòng nỗi sợ nào đó về chuyện viết những gì riêng tư hay phô diễn trong các bài viết hoặc trong suy nghĩ rằng những thăng trầm cảm xúc của mình có hữu ích cho độc giả không. Tôi đã cố gắng tôn trọng nỗi sợ hãi đó. Tuy nhiên, đôi khi, hoàn cảnh khiến tôi phải viết đôi điều riêng tư. Đây là một hoàn cảnh như vậy.

Tôi muốn được bày tỏ lòng biết ơn với tất cả lời cầu nguyện và hỗ trợ cho tôi trong suốt bảy tháng qua khi tôi điều trị bệnh ung thư. Cuối cùng cuộc hành-trình-sa-mạc đó đã chấm dứt với kết quả tốt đẹp. Cách đây một tháng, tôi đã hoàn thành đợt hóa trị cuối cùng, và cách đây hai tuần, sau một loạt các xét nghiệm y khoa, bác sĩ tuyên bố tôi “thoát khỏi ung thư”. Với Chúa, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, và với nhiều người trong số các bạn đã nâng đỡ tôi trong lời cầu nguyện : Tôi xin cảm ơn!

John Updike, trong một bài thơ tên là “Con sốt” từng viết về những gì bệnh tật có thể dạy cho chúng ta:

Tôi đã đem về đây một thông điệp tốt lành từ xứ sở 102 độ:Chúa tồn tại. Trước đây tôi từng nghi ngờ rất nhiều về điều này;Nhưng những cột giường đã nói về Chúa với lòng tín thác vô cùng,Những sợi chỉ trong chiếc chăn của tôi coi chuyện đó là thường,Cái cây ngoài cửa sổ gạt đi mọi lời than vãn.Và tôi đã không ngủ say đến thế trong nhiều năm dài.Giờ đây, khó mà nói các vẻ bề ngoài đã dựng lên một cách đầy biểu tượng như thế nào trên mỗi màng ý thức của tôi; nhưng đó là chân lý đã được biết tới từ lâu,Rằng đôi điều bí mật nấp sau sức khỏe.

Thật sự là đôi điều bí mật nấp sau sức khỏe! Những bí mật nào tôi đã biết khi mất đi sức khỏe?

Khi mới bị chẩn đoán ung thư, tôi kinh ngạc và trong một thời gian, tôi gần như tê cứng và hoảng sợ. Nhưng, sau khi mổ và được điều trị theo liệu trình (sáu tháng hóa trị) và theo chẩn đoán dài hạn (khả năng thành công đối với bệnh), tôi đã thành tâm cầu nguyện để đặt ra một số bước cải hóa mà tôi hy vọng căn bệnh này và việc điều trị gian khổ sẽ áp chế được với tôi. Tôi quyết tâm biến thời gian điều trị thành một ân sủng trong đời mình: tôi sẽ sống chậm lại, không chỉ trong khi điều trị mà còn mãi mãi về sau. Tôi sẽ học cách kiên nhẫn hơn. Tôi sẽ trung thành nghiêm ngặt với thói quen cầu nguyện chiêm nghiệm mỗi ngày. Tôi sẽ không bao giờ coi cuộc sống, tình yêu, tình bạn và sức khỏe là chuyện thường nữa, mà cuối cùng, sau nhiều năm đã đặt quyết tâm và đã thất bại, tôi sẽ bắt đầu sống nhiều hơn trong huyền nhiệm Thiên Chúa và cuộc đời, và sẽ không để năng lượng của tôi bị những yêu cầu của công việc và kế hoạch công việc ngốn nhiều như vậy nữa.

Điều gì đã xảy ra? Những thói quen lâu ngày khó mà bỏ đi, cho dù dưới sức nặng của bệnh tật. Sau sáu tháng điều trị, vào những ngày tâm trạng vui vẻ, tôi cảm thấy đôi chút tiến bộ. Một số quyết tâm đã đơm hoa kết trái, nhưng tôi vẫn còn cách rất xa với những lý tưởng tôi đặt ra cho chính mình. Những thói quen lâu ngày đã lại nhanh chóng phục hồi và chi phối đời sống của tôi.

Nhưng cuộc đời là những gì xảy ra với mình ngay khi mình đang lên kế hoạch cho đời mình, và sự cải hóa cũng vậy. Mắc bệnh ung thư đã dạy tôi một vài bài học khác với những gì tôi đã lên kế hoạch. Quan trọng nhất trong số các bài học này là: giống bất kỳ ai trên thế gian này, tôi vẫn luôn muốn có niềm vui trong đời – tình bạn, tình yêu, ăn mừng vui vẻ. Nhưng, và đây vẫn luôn là khiếm khuyết lớn nhất khi đi tìm những điều đó, tôi vẫn luôn luôn (cho dù vô thức) cảm thấy rằng niềm vui và sự ăn mừng vui vẻ mà tôi khao khát quá đỗi đó chỉ có thể đến với tôi khi cuối cùng tôi thoát hết mọi lo âu, sức ép cảm xúc, áp lực, công việc quá tải, bệnh tật, thất vọng, và đủ mọi kiểu căng thẳng. Chúng ta ấp ủ mối hy vọng hão huyền lạ lùng rằng chỉ khi nào tất cả các hóa đơn đã được thanh toán hết, sức khỏe của chúng ta tuyệt vời, mọi sức ép trong gia đình và tình bạn của mình đã được giải quyết, và chúng ta ở trong một không gian an bình, thoải mái, thì cuối cùng lúc đó chúng ta mới có thể bước trọn vẹn vào đời sống và vui thích với cuộc sống. Trong khi chờ đợi, chúng ta chặn giữ đời mình lại khi mãi mãi gài số, chuẩn bị, và chờ đợi giây phút tuyệt vời đó đến để cuối cùng có thể vui sướng trong đời. 

Trải qua những đợt điều trị ung thư, tôi đã học được đôi điều. Khi khởi sự các đợt điều trị, tôi đã bắt đầu đánh dấu trên lịch – ngày thứ nhất, ngày thứ hai, ngày thứ ba – tôi đang chặn giữ cuộc sống của mình lại một cách có ý thức, đặt bản thân mình vào tư thế chờ đợi, đánh dấu ngày trôi qua hoài cho tới khi – tôi mong ước hão huyền – những đợt điều trị kết thúc và tôi có thể sống một cuộc sống mới. Nhưng, kỳ lạ thay, khi ngày tháng trôi qua, tôi ngạc nhiên thấy mình đang sống trong một trong những thời kỳ giàu có hơn và vui vẻ hơn của đời mình. Giữa nỗi mệt mỏi, những cơn buồn nôn và bệnh về thần kinh, tôi đang tìm ra niềm sung sướng dồi dào với tình bạn, đồng nghiệp, công việc, và thức ăn nước uống (vào những ngày nào tôi thật sự có thể ăn uống được). Kinh ngạc, tôi nhận ra sáu tháng tôi điều trị bệnh ung thư hóa ra là sáu tháng hạnh phúc và đầy ý nghĩa sâu sắc.

Như John Shea nói: Đời sống bao gồm đau khổ. Khi bạn tiêu toàn bộ năng lượng của mình chỉ để vui thích trong cái phần cuộc sống không bao gồm đau khổ, thì bạn sẽ không bước vào cuộc sống bởi vì bạn bị chế ngự bởi đau khổ, ngăn chận và không đức tin. Ung thư đã dạy tôi bài học này, và tôi vô cùng biết ơn điều đó và lời cầu nguyện của các bạn. 

Tôi lớn lên trong gốc rễ Thiên Chúa giáo La Mã mạnh mẽ, bảo thủ: sách giáo lý vấn đáp Baltimore, thánh lễ bằng tiếng Latinh, lần chuỗi mân côi mỗi ngày, đi lễ mỗi ngày nếu có thể, và những thói quen cầu nguyện sốt sắng. Và tôi biết ơn sâu sắc món quà này. 

Nhưng nền tảng tuyệt vời này lại kèm theo thái độ không tin tưởng với tất cả những cái gì liên quan đến tôn giáo mà không phải là Thiên Chúa giáo La Mã. Tôi được dạy rằng Giáo hội Thiên Chúa giáo La Mã là giáo hội duy nhất chân chính và là con đường duy nhất dẫn tới thiên đàng; được dạy nhiều tới nỗi chúng tôi bị ngăn cản mạnh và ngầm bị cấm không được tham gia bất kỳ buổi lễ nào của nhà thờ Tin Lành. Nói cho đúng thì chúng tôi không cho rằng người Tin Lành và các cộng đoàn tôn giáo khác cuối cùng sẽ bị xuống hỏa ngục, nhưng chúng tôi cũng phải cố gắng một cách khó khăn về chuyện giải thích cho rõ vì sao lại như vậy. Bên cạnh những điều khác, chúng tôi định ra một nơi gọi là Luyện ngục, nơi những người không phải là tín hữu Thiên Chúa giáo La Mã nhưng có lòng chân thành và tâm hồn tốt đẹp sẽ sống đời vĩnh cửu, vui vẻ nhưng không có Chúa. 

Nhưng như T.S. Eliot từng viết: “quê nhà là nơi chúng ta bắt đầu từ đó.” Và quê nhà là một nơi tốt đẹp để bắt đầu từ đó xét về cách chúng ta, những cộng đoàn đức tin, chia tách với nhau, có thể hiểu nhau hơn và hiểu rõ hơn về mối quan hệ cụ thể của từng giáo hội với Chúa Kitô. 

Và thường thì động lực cho chuyện này không đến từ cái nhìn từ kinh thánh và thần học nhiều cho bằng từ những mối liên hệ tổng hòa trong cuộc sống. Khi tương tác với nhau, chúng ta bắt đầu cảm thấy ý nghĩa của vấn đề ai sẽ đến với Chúa và Chúa Kitô là phức tạp hơn rất nhiều so với bất kỳ công thức thần học nào có thể phản ánh. Trong Phúc âm Thánh Gioan (10,16), Chúa Giêsu nói: Ta còn có những chiên khác, không thuộc ràn này. Ta cũng phải đưa chúng về. Chúng sẽ nghe tiếng Ta. Và sẽ chỉ có một đoàn chiên và một mục tử.

Tôi đã hiểu được chân lý của câu đó thông qua trải nghiệm cá nhân. Trong gần bốn mươi năm mục vụ, tôi đã gặp, làm bạn và trở thành bạn đồng hành trong đức tin với những người từ mọi giáo phái và tôn giáo khác nhau: Tin Lành, Tân Giáo, giáo phái Anh, phái Phúc Âm, phái Nhất Thể, các giáo hội tự do nhỏ đủ mọi thể loại, phái Nhân chứng Jehovah, Ấn Giáo, Hồi Giáo và Phật Giáo. Trong tất cả các cộng đoàn giáo phái và tôn gáo này, tôi đã gặp được những vị tu hành, nam và nữ, có đức tin sâu sắc và lòng nhân hậu vô cùng. 

Và điều này đã làm cho tôi tự hỏi về đoạn Phúc âm thánh Mátêô (12: 46-50) khi Người còn đang nói với đám đông thì có kẻ thưa Người rằng: «Thưa Thầy, có mẹ và anh em Thầy đang đứng ngoài kia, tìm cách nói chuyện với Thầy”. Người bảo kẻ ấy rằng: “Ai là mẹ tôi? Ai là anh em tôi?” Rồi Người giơ tay chỉ các môn đệ và nói: ” Đây là mẹ tôi, đây là anh em tôi. Vì phàm ai thi hành ý muốn của Cha tôi, Đấng ngự trên trời, người ấy là anh chị em tôi, là mẹ tôi”.

Chúng ta có khuynh hướng cho rằng “một giọt máu đào hơn ao nước lã”, thế nên đôi khi chúng ta bảo vệ gia đình, sắc tộc, quốc gia, giáo hội mình, kể cả khi họ làm những chuyện sai trái. Điều mà Chúa Giêsu khẳng định là “đức tin quan trọng hơn giọt máu đào”, và thậm chí còn sâu sắc hơn, đức tin còn quan trọng hơn mối liên hệ giáo phái hay tôn giáo. 

Trong thư gửi tín hữu thành Galát, thánh Phaolô cũng đồng ý khi người hỏi câu hỏi: Ai đang sống bên trong Chúa Thánh thần? Những ai thật sự có lòng tin chân thật? Câu trả lời của người là: Những ai mà đời sống của họ bộc lộ ra lòng nhân hậu, vui vẻ, bình an, kiên nhẫn, tốt bụng, thiện lành, trung tín, nhẹ nhàng và khiết tịnh. Sự hiện diện của những đức hạnh này bộc lộ đức tin và Chúa Kitô. Ngược lại, người cảnh báo chúng ta không nên tự lừa dối khi đời sống chúng ta bộc lộ ra, bên cạnh những chuyện khác, ngoại tình, thù hận, óc bè phái, bất hòa và đố kỵ. Những người anh chị em thật sự của chúng ta trong đức tin là những người mà đời sống bộc lộ ra lòng nhân hậu thay vì ích kỷ, lòng thương yêu thay vì hận thù, những tấm lòng rộng lớn thay vì thông cảm một cách chọn lọc, nhẹ nhàng thay vì khắc nghiệt, và tốt bụng thay vì hẹp hòi. Đức hạnh quan trọng hơn bản sắc giáo phái. 

Tôi sẽ mãi mãi là tín hữu Thiên Chúa giáo La Mã, cũng như luôn luôn là thành viên trong gia đình huyết thống của mình, gia đình họ Rolheisers, và tu sĩ dòng tu của tôi, dòng Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô nhiễm. Tôi đã được rửa tội trong những gia đình này và theo truyền thống này, như sách giáo lý vấn đáp dạy một cách đúng đắn, ghi lại một dấu vết mãi mãi còn đó trong tâm hồn chúng tôi. Những điều đó sẽ luôn luôn là gia đình của tôi; nhưng chúng cũng sẽ không phải là sự trung thành duy nhất của tôi. Tôi cũng có những gia đình khác, không thuộc đàn chiên này, những người không phải là tín hữu Thiên Chúa giáo La Mã, không thuộc dòng họ Rolheisers, không phải là Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm. Nhưng không vì thế mà tôi kém thương yêu Giáo hội Thiên Chúa giáo La Mã, gia đình huyết thống của tôi, hay dòng Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô nhiễm. Ngược lại, tôi còn thấy thương yêu hơn. 

Khi Chúa Giêsu hỏi câu: «Ai là mẹ, là anh, là chị, là em của Ta?», Người trả lời bất kỳ ai thực hiện ý Chúa thì đó là người mẹ đích thực, người anh đích thực, người chị đích thực, người em đích thực của tôi. Nhưng, như các tác giả Phúc âm đã hết sức nhấn mạnh, người mẹ huyết thống của người, Maria, là người đầu tiên phù hợp với định nghĩa đó. Vì vậy, không phải là người đã hạ thấp mẹ ruột, mà đã tái lập giá trị và tầm quan trọng của bà ở một mức độ cao hơn. 

Điều này cũng đúng đối với chúng ta trong mối quan hệ với gia đình đức tin trong đó chúng ta đã được rửa tội, kể cả khi chúng ta mở lòng ra và chấp nhận những người khác không cùng đàn chiên với mình. Đức tin quan trọng hơn giọt máu đào và thậm chí còn quan trọng hơn liên hệ tôn giáo. 

Sống khiết tịnh không dễ, không chỉ đối với những người không lập gia đình, mà đối với tất cả mọi người. Kể cả khi tất cả hành động của chúng ta đều thẳng thớm, thì vẫn khó mà sống với một trái tim trinh bạch, một thái độ trinh bạch, và những điều thích thú trinh bạch. Rất khó có được sự trong trắng của trái tim và ý định. 

Tại sao? Khiết tịnh khó bởi vì chúng ta đầy dục tính một cách vô phương cứu chữa trong từng chân tơ kẽ tóc. Mà đó chẳng phải là điều gì xấu. Đó là món quà của Chúa. Không hề là thứ dơ bẩn và đối chọi với đời sống tinh thần của chúng ta, dục tính là món quà lớn lao của Chúa, là ngọn lửa thiêng của Chúa trong lòng chúng ta. Và như thế, nỗi khao khát ái ân là sắc màu có ý thức hoặc sơ khai nằm đằng sau hầu hết mọi hoạt động trong đời sống chúng ta. 

Vì thế cầu nguyện để được khiết tịnh là một chuyện khó, vì cầu nguyện như vậy là xin cho nỗi khao khát tình dục và năng lượng tình dục trong lòng chúng ta nguội đi hay tan biến. Và ai trong chúng ta lại muốn sống cuộc đời vô cảm và vô tính? Chẳng có con người lành mạnh nào muốn điều đó. Như vậy, nếu bạn lành mạnh, thì khó mà chú tâm cầu nguyện xin khiết tịnh, bởi vì trong sâu thẳm, chẳng ai muốn vô cảm với tình dục. 

Nhưng vấn đề không nằm ở chuyện khiết tịnh, mà ở cách chúng ta hiểu về khiết tịnh. Khiết tịnh không có nghĩa là chúng ta trở nên vô cảm với tình dục (mặc dù mãi mãi từ xưa tới giờ và về sau, truyền thống thiêng liêng vẫn chật vật gắng gỏi để không đánh đồng như vậy). Khiết tịnh không phải là chuyện phủ nhận dục tính của chúng ta mà là định hướng nó cho đúng. Khiết tịnh là sự trong trắng của quả tim, tâm hồn trong trắng. Đó mới là ý niệm khiết tịnh trong Kinh thánh. Chúa Giêsu không bảo chúng ta cầu nguyện xin khiết tịnh, mà đề nghị chúng ta cầu nguyện xin “sự trong trắng của trái tim”. Phúc thay cho những ai có lòng trong sạch, vì họ sẽ gặp được Chúa. Họ cũng hướng dục tính của họ một cách đúng đắn. 

Lòng trong sạch là gì? Lòng trong sạch là quan hệ với người khác và thế giới theo cách tôn kính và trân trọng đầy đủ phẩm chất, giá trị và vận mệnh của mọi người và mọi vật. Lòng trong sạch là nhìn người khác như Chúa nhìn họ. Lòng trong sạch  là chúng ta yêu thương nhau với suy nghĩ về điều tốt của họ (chứ không phải điều tốt của chính chúng ta). Karl Rahner cho rằng chúng ta có lòng trong sạch khi chúng ta nhìn người khác trên một nền trời vô tận, nghĩa là trong tầm nhìn, nơi đó phẩm giá, đặc điểm cá nhân, cuộc sống, ước mơ và dục tính của người đó được nhìn nhận trong bối cảnh lớn lao nhất, kế hoạch vĩnh viễn của Chúa. Tâm trong trắng là ý định trong trắng và tôn trọng đầy đủ trong tình thương yêu. 

Khi chúng ta hiểu khiết tịnh theo nghĩa đó chúng ta mới có thể cầu nguyện dễ dàng hơn. Theo cái hiểu như vậy, chúng ta không cầu nguyện cho năng lượng tình dục của mình bị dập tắt, mà là cầu nguyện để vẫn hoàn toàn dũng mạnh nhưng những năng lượng, ý định và mơ mộng dục tình của mình được chuyển hướng đúng đắn. Chúng ta cũng cầu nguyện để có được một kiểu trưởng thành về mặt con người lẫn tình dục, tôn trọng người khác một cách trọn vẹn. Căn cốt, chúng ta cầu nguyện xin có được một lòng tôn trọng sâu xa hơn, một trưởng thành sâu sắc hơn, và một tình thương yêu trao truyền cuộc sống hơn.

Và đó là sự cầu nguyện hết sức cần thiết trong đời sống chúng ta bởi vì dục tính mạnh mẽ đến nổi thậm chí trong mối quan hệ hôn nhân, tình dục vẫn có thể có ý chí định hướng (intentionality) dù không đủ lớn. Charles Taylor, trong cuốn “Thời đại thế tục” (A Secular Age) tranh luận cái ý rằng tình dục quá dễ bỏ qua đại cục và trở thành bó hẹp, một ý thường bị bỏ qua trong cách hiểu của chúng ta về tình dục: “Không phải tôi đang cố hạ thấp ông cha của mình, bởi vì tôi nghĩ có một sự giằng xé thật sự trong việc cố gắng kết hợp sự viên mãn tình dục và sự sùng đạo trong cuộc sống của một người. Thật ra đây chỉ là một trong những điểm mà theo đó, người ta cảm nhận được một sự giằng xé chung hơn giữa chuyện bay bướm của con người và sự cống hiến với Chúa bộc lộ ra. Việc mối giằng xé này đặc biệt thấy rõ trong mảng tình dục là rất dễ hiểu. Sự viên mãn sâu sắc về tình dục khiến chúng ta chú ý mạnh mẽ tới sự liên hệ giữa vợ chồng; nó gắn chặt chúng ta với cảm thức sở hữu mạnh mẽ những gì được chia sẻ một cách riêng tư. Không phải khi không mà ngày xưa các nhà sư và các vị tu hành ẩn dật coi việc từ bỏ lạc thú tình dục là con đường mở ra để đi tới tình thương rộng lớn hơn của Chúa. [Và] chúng ta cũng không nên ngạc nhiên trước việc có sự giằng xé giữa sự viên mãn và lòng mộ đạo cũng trong một thế giới bị tội lỗi bóp méo, tách rời khỏi Chúa. Nhưng chúng ta phải tránh đừng để điều này biến thành một sự lệch lạc căn bản.” Rốt cuộc đó mãi mãi là cái mà cả thế giới thế tục và truyền thống thiêng liêng Ki-tô (vì thiếu cái hiểu đúng đắn về sự khiết tịnh) phải chật vật để không mắc phải.

Xét cái mãnh lực tình dục bên trong chúng ta, và xét cái mãnh lực của những thôi thúc và khát khao con người nói chung, sống cuộc đời khiết tịnh không dễ gì. Càng khó khăn hơn, và hiếm hơn để có được một tinh thần khiết tịnh, một trái tim khiết tịnh, những cơn mơ mộng khiết tịnh và ý định khiết tịnh. Quả tim chúng ta muốn cái điều nó muốn và gây áp lực bắt chúng ta giả lơ hậu quả. Chúng ta có thể dễ dàng có cảm giác phản kháng nhất định đối với chuyện cầu nguyện được khiết tịnh. Nhưng chủ yếu là do chúng ta không hiểu khiết tịnh một cách đúng đắn: Đó không phải là làm trái tim chết cứng, tước bỏ cảm xúc tình dục của mà là một trưởng thành sâu sắc hơn cho phép các năng lượng tình dục của ta tuôn chảy theo một cách trao truyền cuộc sống hơn. 

Bởi vì thời gian bao giờ cũng hiếm nên tôi cố gắng chọn lọc những gì mình đọc. Nhưng đồng thời, tôi cũng cố giữ một chọn lựa rộng rãi bằng cách đọc tiểu thuyết, các sách thiêng liêng, các chuyên khảo thần học, tự truyện và các khảo luận về các vấn đề tâm lý và nhân loại học. 

Tôi chọn sách bằng cách nào? Tôi đọc các bài đánh giá sách, nghe lời giới thiệu của đồng nghiệp, nhận sách tặng, và thỉnh thoảng tìm tòi ở tiệm sách, nhưng những gì rốt cuộc tôi thật sự đọc thường là kết quả của một kết hợp của nhiều điều ngẫu nhiên hơn là một lựa chọn có nghiên cứu kỹ càng. Những quyển sách chúng ta cần đọc có cách để tìm ra chúng ta. 

Những quyển sách nào đã tìm thấy tôi trong năm vừa qua?

Trong số các tiểu thuyết:

– Tự Do (Freedom) của Jonathan Franzen, là kiểu sách bình luận về văn hóa đương đại theo phong cách John Updike. Quyển này dễ đọc, chứa đựng một thông minh xúc cảm tốt. 

– Chân Dung Dorian Gray (The Picture of Dorian Gray) của Oscar Wilde, tuyệt vời về cả ngôn ngữ lẫn nội dung. Một quyển kinh điển đáng đọc. Trong một nền văn hóa có xu hướng đánh giá vẻ ưa nhìn và trông đẹp mắt, Chân Dung Dorian Gray của Wilde chứa đựng một vài cảnh báo không dễ chịu. 

– Con Đường (The Road) của Cormac McCarthy, một chứng nhân cho niềm thôi thúc nguyên sơ được sống. Đây không phải như Chùm nho Nổi giận (The Grapes of Wrath) của John Steinbeck, nhưng nó cũng chạm đến những nơi chốn tương tự trong lòng chúng ta. 

– Giờ Khắc Tôi Tin Lần Đầu (The Hour I First Believed) của Wally Lamb, dài 200 trang, nhưng cũng giống tất cả các sách của Lamb, có cái nhìn hết sức sâu sắc và phù hợp với nỗ lực cam go để tha thứ và hòa giải của chúng ta. Nhân vật trung tâm của Lamb luôn luôn là một người khó gần với nỗi giận dữ trong lòng, cuối cùng cũng phải quỳ gối xuống để bộc lộ nỗi giận dữ ra với chính mình. 

– Barabbas (Barabbas) của Par Lagerkvist, một tác phẩm đầy sức tưởng tượng về những gì xảy ra sau khi Chúa Giê-su bị đóng đinh trên thập giá. 

– Những câu chuyện Brownsville (Brownsville Stories), và Amigoland (Amigoland) của Oscar Casares: nồng ấm, sâu sắc về mặt tình cảm, những câu chuyện hay, với sức thu hút đặc biệt đối với ai sống gần biên giới Mexico.

– Chiếc Bàn Của Con Mèo (The Cat’s Table) của Michael Ondaatje’s, là một trong những tiểu thuyết được đánh giá hay nhất năm 2011, hoàn toàn xứng đáng như vậy.

– Chuyến Tàu Đêm Tới Lisbon (Night Train to Lisbon) của Pascal Mercier, là cuốn tiểu thuyết của bạn, nếu bạn đang tìm một đòn thách thức trí óc.

Trong số các chuyên khảo thiêng liêng và thần học:

– Sự Kinh Ngạc Toàn Triệt (Radical Amazement) của Judy Cannato: Những cái nhìn sáng suốt sâu sắc và lời gợi ý về việc sống trong phút giây hiện tại và nhìn thấy chiều sâu ẩn kín trong đời sống. 

– Trên Trái Đất Cũng Như Trên Thiên Đường (On Earth as it is in Heaven), Minh triết Thiêng liêng Của Phúc Âm Dành Cho Những Người Đi Giảng và Các Giáo Sư Ki-tô giáo (The Spiritual Wisdom of the Gospels for Christian Preachers and Teachers) của John Shea: Nếu bạn không hài lòng với những bài giảng bạn vẫn nghe mỗi chủ nhật thì nên mua quyển này để đọc các bài giảng ngày Chủ nhật. 

– Các Bản Đồ Đức Tin (Faith Maps), Những Người Thám Hiểm Tôn Giáo Từ Newman Đến Joseph Ratzinger (The Religious Explorers from Newman to Joseph Ratzinger) của Michael Paul Gallagher: Những biện giải chính chắn đối với những ai đang mong tìm được những lý do hùng hồn cho niềm hy vọng của mình. 

– Nói Lên Sự Thật – Phúc Âm là Bi Kịch, Hài Kịch Và Truyện Thần Tiên (Telling the Truth – The Gospel as Tragedy, Comedy, and Fairy Tale) của Frederick Buechner: Một tuyệt tác về sức mạnh của ngôn ngữ và ngôn ngữ Phúc Âm.  

– Vị Chúa Tình Dục, Khám Phá Những Mối Liên Hệ Vô Tận Giữa Tình Dục Và Thiêng Liêng (Sex God, Exploring the Endless Connections Between Sexuality and Spirituality), và Nhận Được Tình Yêu, Cuốn Sách Về Thiên Đường, Địa Ngục Và Số Phận Mỗi Người Từng Sống (Love Wins, A Book about Heaven, Hell, and the Fate of every Person who Ever Lived) của Rob Bell, từ ngòi bút của một mục sư trẻ, viết với độ thăng bằng phi thường, cái nhìn sáng suốt sâu sắc và cảm xúc bằng nhau đối với cả Phúc Âm lẫn văn hóa. 

Tự truyện:

– Hai trong số những cuốn gây chấn động mạnh nhất mà tôi đọc trong năm 2011: Các Bài Viết Tưởng Niệm Cha James Gray OSB (Essays in Memory of Father James Gray OSB) của Bush Dweller, do Donald Ward biên tập, và Những Đêm Xanh (Blue Nights) của Joan Didion: Cả hai câu chuyện đều gây chấn động mạnh; câu chuyện thứ nhất về một người ẩn dật, gặp gỡ và khuyên bảo cả thế giới từ túp lều của mình; còn câu chuyện thứ hai là về một phụ nữ gắng gỏi để tìm sự sống trước bao nhiêu cái chết cay đắng. 

Các chuyên khảo thần học và nhân loại học:

– Khám phá Girard (Discovering Girard) của Michael Kirwan, là cuốn giới thiệu của một người không chuyên với những cái nhìn sâu sắc về nhà nhân loại học nổi tiếng René Girard.

– Tự Nhiên và Linh Hồn Con Người, Nuôi Dưỡng Nhất Thể và Cộng Đoàn Trong Một Thế Giới Vỡ Vụn (Nature and the Human Soul, Cultivating Wholeness and Community in a Fragmented World) của Bill Plotkin: Như các cuốn trước, Plotkin đẩy xa thêm những đường biên của dòng chảy tư tưởng thiêng liêng chính, luôn luôn kêu gọi để tự nhiên có một vai trò sâu sắc hơn. 

– Quảng đại và Biết Ơn, Một Bài Thánh Vịnh Triết Lý (Generosity and Gratitude, A Philosophical Psalm) của Dale Schlitt, một triết gia chuyên về Hegel, tặng chúng ta bài thơ tuyệt vời dài 136 trang về lòng biết ơn, cho thấy những cái nhìn sâu sắc sáng suốt thật sự về triết học trừu tượng cũng có thể tràn đầy Chúa như các bài Thánh Vịnh.

Các thể loại khác:

– Nghệ Thuật Kính của Sarah Hall (The Glass Art of Sarah Hall) của John S. Porter, một cuốn sách cực kỳ đẹp với các bức ảnh trên mỗi bàn cà phê và mỗi thư viện. 

– Chống Ung Thư, Một Cách Sống Mới (Anti-Cancer, A New Way of Life) của David Servan-Schreiber. Cuốn sách tôi được tặng khi tôi ở bệnh viện ung thư để bắt đầu hóa trị liệu, bên cạnh nhiều cuốn sách về ung thư mà tôi đã đọc ngấu nghiến trong mấy tháng vừa qua, tôi thấy quyển này thách thức nhất và hữu ích nhất. 

– Dạo bước trên Bàn Xoay: Cuộc sống trên ở Arc (Walking on Rolling Deck: Life on the Arc), Kathleen C. Berken, Jean Vanier viết lời tựa: Berken <http://faithjourneyhope.com/kathy-berken-jean-vanier.html>, một nhà báo đã sống vài năm trong cộng đoàn L’Arche, đưa chúng ta vào một thế giới khác, không có những cảm xúc sai lầm hay lãng mạn ngây thơ. 

Những cuốn sách này đã chạm đến tôi, nhưng, như Thánh Augustino từng nói câu rất nổi tiếng: Liên quan tới sở thích thì chúng ta không nên tranh cãi! Bạn cứ đọc, hay dở tôi không chịu trách nhiệm!