Có một câu thành ngữ Na Uy như thế này: Anh hùng hệ tại ở chỗ bám chặt thêm một phút nữa.

Khi tôi còn học tiểu học, một trong những câu chuyện thuộc môn văn, có tựa đề như thế, và nó kể về một cậu bé bị rơi vào tảng băng khi đang trượt tuyết, em phải bám lấy gờ khối băng, lạnh lẽo và đơn độc chẳng có một ai giúp. Treo trên khối băng như thế là một tình trạng tuyệt vọng, và nhiều lần cậu chỉ muốn lơi tay, vì thấy sẽ chẳng có ai đến cứu mình. Nhưng cậu vẫn cố giữ, dù trong đầu vẫn còn đấu tranh với nó về chuyện này. Cuối cùng, khi dường như tất cả mọi hy vọng tan biến, cậu gắng giữ thêm một phút nữa, và rồi sau đó có người xuất hiện giúp cậu. Đây là một câu chuyện đơn giản, và bài học của nó cũng vậy: Cậu bé này sống sót nhờ cậu dũng cảm và có sức mạnh để giữ chặt thêm một phút nữa. Người giải cứu sẽ đến ngay khi bạn vừa từ bỏ, vì thế hãy giữ can đảm và chờ đợi thêm một phút nữa.

Đây là một câu chuyện anh hùng về mặt thể lý, và nó thể hiện được rõ ràng ngụ ý của nó, anh hùng thường cốt tại chỗ giữ vững đủ lâu, bám lấy khi dường như mọi thứ là vô vọng, chịu đựng cái lạnh và đơn độc trong lúc chờ đợi một ngày mới.Kinh Thánh cũng dạy nhiều về tính anh hùng như thế: Trong thư thứ hai gởi Giáo đoàn Thesalonica, thánh Phaolô kết một lời khuyên dài và đầy thách thức bằng câu: Con đừng sờn lòng nản chí làm điều thiện. Và trong thư gởi tín hữu Galat, ngài gần như cũng nói ra câu thành ngữ Na Uy trên: Khi làm điều thiện chúng ta đừng nản chí, vì đến mùa chúng ta sẽ được gặt, nếu không sờn lòng.

Nghe thì có vẽ đơn giản, nhưng nó là điểm mấu chốt cho nhiều nỗ lực tinh thần của chúng ta. Chúng ta bỏ cuộc quá sớm, chấp nhận quá sớm, và không để cho sự đơn độc đi hết con đường của nó. Đơn giản là chúng ta không chịu đựng áp lực đủ lâu.

Tất cả chúng ta đều từng có những áp lực trong cuộc sống: áp lực gia đình, bạn bè, công sở, giáo hội, cộng đoàn, trong câu chuyện với những người chung quanh, trong chính trị và những sự kiện khác nữa. Và chúng ta những người có tâm, chúng ta còn mang áp lực phải kiên nhẫn, tôn trọng, tử tế, và chịu đựng trong một thời gian! Rồi, đến một lúc nào đó, chúng ta thấy mình chạm đến giới hạn, mệt mỏi với hành động sao cho đúng đắn, cảm thấy có gì đó nhói đau trong lòng, và nghe một tiếng nói nội tâm vang lên: Đủ rồi! Tôi đã theo cái này quá lâu rồi! Tôi sẽ không chịu đựng thêm chút nào nữa! Và rồi, khác với cậu bé treo trên vách đá kia, chúng ta bỏ đi. Chúng ta gạt qua một bên kiên nhẫn, tôn trọng, tử tế, và chịu đựng, hoặc bằng cách trút mọi thứ ra hay đơn giản trốn chạy hoàn cảnh với cảm giác như thoát nợ. Trong cả hai cách, chúng ta đều từ chối không chịu sống dưới áp lực thêm phút nào nữa.   

Nhưng chính lúc chúng ta phải chọn lựa giữa từ bỏ và bám vững, giữa chống đỡ với áp lực hay thoát nó, chính đó là thời điểm mang tính mấu chốt xác định cá tính: dũng khí, cao thượng, vô cùng trưởng thành, và tâm hồn thánh thiện thường thể hiện với những câu hỏi sau đây: Chúng ta có thể chống đỡ được bao nhiêu áp lực đây? Sự kiên trì chịu đựng của chúng ta đến được mức nào? Chúng ta có thể chịu đựng được bao nhiêu đây? Những bậc cha mẹ trưởng thành chịu đựng nhiều áp lực trong việc nuôi dạy con cái. Các thầy cô trưởng thành chịu nhiều áp lực khi cố gắng mở mang đầu óc và tâm hồn học sinh. Những bạn bè trưởng thành phải chịu nhiều áp lực để trung thành với bạn mình. Các người trẻ phải chống đỡ với nhiều áp lực tình dục trong thời gian tiền hôn nhân. Những Kitô hữu trưởng thành chịu nhiều áp lực khi thấy những non nớt và tội phạm của giáo hội. Người ta đúng thật cao thượng khi họ có thể tiến bước với kiên nhẫn, tôn trọng, tử tế, và chịu đựng giữa những xô đẩy và áp lực bất công, và không bao giờ mệt mỏi khi làm điều đúng đắn.

Tất nhiên, chúng ta vẫn được cho biết rằng: Mang lấy áp lực không có nghĩa là bị lạm dụng. Những đặc tính cao thượng và sự thánh thiện tâm hồn thách thức sự lạm dụng hơn là đồng thuận và hỗ trợ nó. Đôi khi, dưới danh nghĩa của đức hạnh và trung kiên, chúng ta lại ủng hộ việc chấp nhận lạm dụng, nhưng như thế là đối nghịch với những gì Chúa Giêsu đã làm. Ngài đã yêu, đã thách thức, và chịu áp lực để xóa tội cho thế gian. Nhờ trải nghiệm xót xa lâu dài, chúng ta biết rằng bất kể ý định của chúng ta có cao thượng thế nào, nếu chúng ta chấp nhận lạm dụng thay vì đứng lên thách thức nó, thì chúng ta chẳng xóa tội, mà lại còn tăng sức cho nó.

Nhưng tất cả những điều này chẳng dễ dàng gì. Đó là con đường đơn độc kéo dài, với nhiều cám dỗ xúi chúng ta bỏ cuộc . Nhưng nếu bạn bền chí và không bao giờ mệt mỏi đối với hành động đúng đắn, thì lúc lìa đời, những người biết bạn sẽ hạnh phúc và biết ơn vì bạn đã tiếp tục tin tưởng vào họ ngay cả khi họ mất tin tưởng vào chính mình.

Trong quyển sách mới nhất, bao gồm một loạt bài tiểu luận của mình, với tựa đề “Khi tôi còn nhỏ, tôi đọc sách”, Marilynne Robinson có viết một bài tựa đề là “Tình yêu cao vời.” Bà khởi đầu bài đó với tự thuật nói lên niềm tin Kitô hữu thâm sâu và lâu bền, cùng với nỗi băn khoăn và kinh hãi ngày càng sâu sắc về mầu nhiệm Thiên Chúa. Một vài nỗi sợ mà bà nhắc tới có liên quan đến những hiện thực thời nay trong nhiều giáo hội và nơi nhiều người trong chúng ta, cụ thể là những hình thức mới của vấn đề cục bộ và nỗi sợ đang làm xuống cấp, biến Thiên Chúa cao vời của chúng ta thành một “Thần Linh riêng” hay một kiểu “thần Baal địa phương” của riêng chúng ta mà thôi.

Bà xác nhận một thực tế, chúng ta quá thường xuyên khẩn cầu Thiên Chúa của mọi nước, mọi nhà, và mọi người, như thể là một Thiên Chúa của riêng nước chúng ta, nhà chúng ta, và mỗi người chúng ta. Bà trích dẫn ra nhiều ví dụ về điều này, bao gồm việc bà thấy buồn lòng khi các Kitô hữu chân thành lại không chịu thừa nhận sự chân chính nơi người khác. Bà viết, “Tôi phải thừa nhận rằng những người không đồng tình với quan điểm Kitô giáo của, họ vẫn là những Kitô hữu, rằng chúng ta là những thành viên trong cùng một mái nhà chung. Tôi thú nhận, đã biết bao nhiêu lần tôi thấy thật khó khăn để làm được như vậy. Trở ngại này, một phần phát xuất từ một thực tế là tôi có đủ lý do để tin rằng họ sẽ không hành xử rộng lượng như thế đối với tôi.” Bà đã nói đúng, một quan điểm như thế không xứng đáng với Thiên Chúa, với tinh thần Kitô, và với những gì tốt nhất trong chúng ta. Thực sự, nhận thức của chúng ta không đến nỗi như thế, nhưng chúng ta thường không hành động theo đó, và rồi chúng ta đáng được chỉ mặt đặt tên theo cái mà Freud gọi là “chủ nghĩa vị kỷ từ những khác biệt nhỏ.” 

Và gốc rễ của điều này chính là nỗi sợ, sợ nhiều chuyện. Một trong những nỗi sợ này là sợ thế giới thế tục hóa, và cảm nhận này đã đẩy chúng ta quá thiên về những gì thuộc di sản Giáo hội và các giá trị đạo đức của mình. Tôi trích ra đây lời của bà Robinson: “Những người này thấy chủ nghĩa thế tục như xồng xộc đến để đẩy tôn giáo ra ngoài rìa, hoặc vô hiệu hóa hoàn toàn, và vì tinh thần Kitô, họ muốn các chính khách nói lên những lời tuyên xưng đức tin, muốn các thương gia, vào những ngày lễ, treo các biểu ngữ nói chính xác đó là lễ gì chứ không đơn giản viết loa qua “Mừng lễ.”

Tuy nhiên, bà Robinson không tin tưởng vào việc viện đến các chính khách để bảo vệ Kitô giáo. Tại sao ư? Bởi vì “trong thời sơ khai của mình, đất nước này (Hoa Kỳ) tràn ngập dân cư là những người trốn tránh sự bách hại về tôn giáo của các giáo hội quyền thế, cho dù đó là phái Tin Lành Pháp quốc, Giáo hội Trưởng lão của Scotland, phái Giáo đoàn ở Anh quốc, hay giáo hội Anh giáo.” Bà còn nói thêm, “Bởi các anh hùng trong đạo của tôi thường hay chết đau đớn dưới các chế độ đó. Tôi không luyến tiếc gì cái thế giới thời chưa thế tục hóa này, những người ủng hộ một ‘quốc gia Kitô giáo’, nếu như biết nhìn lại đôi chút về lịch sử truyền thống của chính họ, thì hẳn cũng sẽ làm như tôi vậy.”

Bà cho rằng, việc chúng ta sợ sự thế tục hóa, có điều gì đó thật mỉa mai vô cùng: Chúng ta sợ sự thế tục hóa bởi vì chúng ta, thực sự đã chủ quan hóa định kiến to lớn chống lại Kitô giáo, cụ thể, là chúng ta tin rằng đức tin và Kitô giáo không thể chống lại nổi sự dò xét của một nền văn hóa tri thức đã được tinh vi hóa. Và nỗi sợ đó là gốc rễ của chủ nghĩa bài tri thức, vốn đang nổi bật trong nhiều nhóm tôn giáo và giáo hội hiện nay. Bao nhiêu phần trong nỗi lo sợ cho Kitô giáo của chúng ta có thể là do thành kiến này? Tại sao chúng ta quá sợ hãi thế giới của mình và sợ cả tri thức thế tục hóa nữa?

Bà Robinson khẳng định rằng, nỗi sợ này sản sinh ra một tư tưởng đối kháng không xứng với Kitô giáo. Nỗi sợ và tâm thức đối kháng đang thành một xu thế lấn át trong các nhóm tôn giáo hiện nay, và lại còn được xem như là dấu chỉ của đức tin và trung tín. Như thế là lành mạnh ư? Không. Không sợ cũng không đối kháng, bà cho rằng “là Kitô hữu, một suy nghĩ nhỏ như thế này cũng không có, một hành động loại này cũng không có, như thế mới xứng đáng là người Kitô.” Hơn nữa, “nếu niềm tin vào Chúa Kitô là điều cần thiết để đạt đến sự sống đời đời, thì tất cả những ai gọi mình là Kitô hữu, hay bất kỳ tổ chức nào tự gọi mình là giáo hội, đều phải làm vẻ vang cho đức tin, hay ít nhất là đừng làm đức tin bị khó dễ hay bị người ta ghét bỏ. Biến Thiên Chúa thành một thần linh riêng, hay một kiểu thần Baal địa phương, là một hành động phá hoại và đáng hổ thẹn.”

Bà thêm rằng, sợ hãi và đối kháng chẳng làm được gì để người ta tôn trọng Kitô giáo và các giáo hội của chúng ta, và với chừng mực mà chúng ta gắn kết chúng với Kitô giáo, thì chúng ta có nguy cơ bôi xấu Kitô giáo dưới mắt người đời. Nhưng trong bầu khí thời nay, ai nói như vậy bị xem là người không yêu đạo. Chúng ta không phải quan tâm xem thế gian nghĩ gì. Nhưng đó là thế giới mà chúng ta cố gắng biến đổi nó. Và vì thế, chúng ta cần phải cẩn trọng để không trình bày Kitô giáo như một thứ vô phẩm cách, bài ngoại, một thứ không xứng đáng với Thiên Chúa cao vời toàn hữu của chúng ta.Nếu như chúng ta tin rằng Kitô giáo là sự thật thâm sâu nhất và tin rằng Chúa Kitô sẽ ở với chúng ta đến ngày tận thế, thì tại làm sao chúng ta lại sợ hãi như thế? Câu cuối cùng trong bài của bà tóm gọn lại thách thức mà ngày nay chúng ta cần phải cấp thiết nắm lấy. “Kitô giáo là một trình thuật quá lớn lao không thể hạ giá mà đem phục vụ cho những ý muốn hạn hẹp hay bị hạn chế thành lệ thuộc trong những câu chuyện thấp kém hơn. Đặc biệt, lòng sùng kính không được bị hạ thấp thành não trạng cục bộ, bực bội hay sợ sệt.”

Khi tôi còn là chủng sinh ở dòng Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm, vị phó giám đốc phụ trách chủng sinh, một người chân thành nhưng nghiêm nghị quá mức, cảnh cáo chúng tôi về những chuyện nhẹ dạ trong đời sống bằng cách nói với chúng tôi rằng trong Kinh Thánh không có chi tiết nào cho thấy Đức Giêsu đã cười to. Tôi là một chủng sinh thành tín, nhưng dù thế, tôi cũng thấy điều này không ổn. Tôi rà đi rà lại Phúc âm, cố gắng chứng minh ông nói sai, nhưng phát hiện ra rằng, về mặt kỹ thuật, ông nói đúng. Nhưng có phải là ông đúng không?

Vài năm sau, trong thời gian tôi ở chủng viện, tôi đọc một cuốn sách của Peter Berger có tên là Tin Đồn của các Thiên Thần (A Rumor of Angels), trong đó ông cố gắng chỉ ra nhiều chỗ khác nhau trong kinh nghiệm hàng ngày của chúng ta, khi mà, như ông nói, chúng ta có những lời gợi ý của đấng thiêng liêng, những tin đồn của các thiên thần, ám chỉ rằng trải nghiệm đời thường chứa đựng nhiều hơn mức đời thường, rằng Chúa có ở đó. 

Một trải nghiệm như thế, ông trình bày, là khi người mẹ đang dỗ đứa con đang bị cơn hoảng sợ giữa đêm, dùng lời lẽ và cử chỉ vỗ về để đứa bé an lòng, không còn sợ hãi vì mọi thứ đều ổn, thế giới nằm trong trật tự. Khi nói những lời lẽ đó, nếu người mẹ thật sự nghĩ như vậy, và thường là vậy, thì trên thực tế, người mẹ đang ngầm đọc kinh Tin Kính.

Một sự gợi ý như vậy nữa của đấng thiêng liêng trong trải nghiệm đời thường, Berger nói, là hiện tượng tiếng cười. Trong tiếng cười, ông trình bày, chúng ta trực cảm sự siêu nghiệm: chuyện chúng ta có thể cười trong bất kỳ tình huống nào cho thấy có điều gì đó trong ta vượt lên hoàn cảnh đó, siêu nghiệm so với nó. Trong tiếng cười, Berger tin rằng chúng ta có tin đồn của các thiên thần. 

Karl Rahner đồng ý, và nêu rằng tiếng cười cho thấy chúng ta đang thoải mái với thực tại và do vậy với Chúa. Tiếng cười ca ngợi Chúa vì chúng nói trước cho chúng ta biết trạng thái của chúng ta nơi thiên đường khi chúng ta sẽ tràn ngập niềm vui. Chú giải về Tám Mối Phước Thật trong Phúc âm thánh Luca khi Chúa Giêsu nói, phúc thay cho những ai đang khóc, vì họ sẽ cười, Rahner nói rằng điều mà Chúa Giêsu nói cho thấy niềm vui là trạng thái cuối cùng, sẽ không chỉ lau khô dòng nước mắt và đem tới bình an, mà còn đem ta tới với tiếng cười nữa – “tới sự say sưa của niềm vui”. Đây là lời của Người: “Nhưng rồi con sẽ cười.” Đó là điều được viết ra. Và bởi vì Từ của Chúa cũng phải viện đến từ ngữ của con người để biểu đạt những gì mà một ngày nào đó rồi sẽ xảy ra khi mọi điều rồi sẽ xảy ra – có nghĩa là tại sao một điều thần bí vĩnh cửu cũng ẩn mật, nhưng có thật trong đời sống hàng ngày, đó là lý do tại sao tiếng cười của đời sống hàng ngày thể hiện cho thấy một người đang thoải mái với thực tại, thậm chí trước tất cả những gì mà sự bằng lòng toàn năng và vĩnh cửu trong đó kẻ được cứu chuộc một ngày nào đó sẽ nói Amen với tất cả những gì họ đã làm và cho phép xảy ra. Tiếng cười là ngợi ca Chúa bởi vì nó báo hiệu sự ngợi ca vĩnh cửu về Chúa vào chung cuộc, khi những ai phải khóc than trên trái đất này rồi sẽ cười lên. 

Nhưng liệu điều này có hời hợt không? Sự lạc quan của con người tự thay thế cho hy vọng? Một tinh thần lạc quan giả mạo làm thần học? Lời tuyên bố ngây thơ rằng nếu tôi vui thì Chúa đang ở cùng tôi? Thực sự, trong Phúc Âm, ở đâu ghi lại chi tiết Giê-su cười to?

Sự nghiên cứu học thuật hay về kinh thánh từ lâu đã nói rằng nếu đi tìm một đoạn văn bản nào để chứng minh một ý nào đó là đúng hay là sai thì đó không phải là cách tiếp cận hay đối với Kinh Thánh. Những lời dạy của Kinh Thánh sẽ được lượm lặt tốt nhất nếu nhìn vào bản Thánh Kinh như một tổng thể. Và nếu chúng ta làm như vậy trong trường hợp này, tôi tin rằng chúng ta sẽ thấy cả Peter Berger và Karl Rahner đều đúng. Như Rahner chỉ ra, Đức Giêsu dạy rằng tiếng cười sẽ là một phần của trạng thái cuối cùng trên thiên đường. Con rồi sẽ cười to! Nhưng, vượt lên trên điều đó, thông điệp của Đức Giêsu xét toàn thể là mời gọi chúng ta đến với niềm vui, một niềm vui mà không ai có thể tước đi của chúng ta, và tiếng cười là sự biểu đạt hân hoan ngập tràn của niềm vui đó. Đó là đỉnh cao, là chóp đỉnh, là châu báu tột vời của trạng thái cuối cùng của chúng ta trên thiên đàng. 

Vì vậy mà trong tiếng cười, chúng ta thật sự có tin đồn của các thiên thần và chúng ta thật sự trực cảm sự siêu nghiệm của mình. Trong tiếng cười chúng ta thật sự bộc lộ rằng mình đang thoải mái với hiện tại, và thoải mái với Chúa. Trong tiếng cười, chúng ta khẳng định, một cách to rõ ràng, vui vẻ, và với cả thế giới, câu thần chú của Julian vùng Norwich rằng, rốt cuộc, mọi chuyện đều ổn, và rồi mọi chuyện đều ổn, và mọi cách thức hiện sinh đều ổn – cho dù thế giới chúng ta ngày nay không ở trong trạng thái đó. 

Vị phó Giám đốc phụ trách các chủng sinh của chúng tôi là một người tuyệt vời, chân thành, nhẹ nhàng, và nghiêm nghị quá mức. Sự khinh suất không phải là bản tính của ông, và tiếng cười không phải là thể thức ông ưa chuộng để ngầm đọc kinh Tin Kính. Ông thể hiện đức tin sâu sắc của mình theo những cách thức khác, với niềm tin rằng tiếng cười không phải là tin đồn duy nhất của các thiên thần trong đời thường.

Nhưng đó là một trong những gợi ý của đấng thiêng liêng trong lòng đời sống con người. Tiếng cười, khi  lành mạnh, khi không bị cưỡng ép hay khắc chế, thì như Rahner nói, là “một sự say sưa của niềm vui”, niềm vui của trạng thái cuối cùng của chúng ta. Vì vậy khi cười to chúng ta cũng đang đọc kinh Tin Kính. 

Nikos Kazantzakis từng nói rằng có ba loại linh hồn và ba kiểu người cầu nguyện:

Con là chiếc cung trong tay Người, Chúa ơi, xin hãy kéo con, nếu không con sẽ mục nát.Xin đừng kéo con quá mức, Cúa ơi, con sẽ gãy mất.Hãy kéo con hơn mức bình thường, Chúa ơi, ai thèm quan tâm nếu con có gãy đi chăng nữa! 

Khi tôi nhìn vào cuộc đời, tôi cũng thấy có ba cuộc tranh đấu lớn lao, không phải là khác so với những cuộc tranh đấu mà Kazantzakis đã gọi tên. Và mỗi cuộc đấu tranh đó tương ứng với một cấp độ trong sứ vụ tông đồ Kitô. Những cuộc tranh đấu lớn lao đó là gì, và những cấp độ tông đồ đó là gì? Có ba giai đoạn chính trong hành trình con người và hành trình tâm linh của chúng ta:

Sứ vụ Tông đồ Căn cốt – Cuộc tranh đấu để thu vén đời mình. Sứ vụ Tông đồ Tạo sinh – Cuộc tranh đấu để trao hiến cuộc đời mình.Sứ vụ Tông đồ Triệt để – Cuộc tranh đấu để trao hiến cái chết của mình, 

Sứ vụ Tông đồ Căn cốt và cuộc tranh đấu để thu vén đời mình là nhiệm vụ đầu tiên trong đời. Bắt đầu với hơi thở đầu tiên, chúng ta nỗ lực chật vật để tìm cho được một bản sắc và từ đó tìm thấy sự viên mãn và bình an. Chúng ta sinh ra trong bệnh viện và sớm được đưa về nhà là nơi có cha mẹ, có gia đình và một nơi của chính mình. Giai đoạn này, thời thơ ấu, theo ý Chúa và ý của tự nhiên là thời gian an toàn. Khi là đứa trẻ, những cuộc tranh đấu quan trọng của chúng ta vẫn chưa bắt đầu. Nhưng điều đó sẽ thay đổi hẳn vào tuổi dậy thì. 

Nói nôm na, Chúa và tự nhiên thiết kế tuổi dậy thì để thúc đẩy chúng ta ra khỏi nhà mình để đi tìm một ngôi nhà mà chúng ta tự xây lên. Và thường tuổi đó đã hoàn thành tốt công việc đó. Nó giáng vào ta sự rối loạn và sự mãnh liệt, thổi bay tuổi thơ của ta đi và thúc chúng ta đi ra, bất an, thúc đẩy bởi tính dục, tràn đầy những ước mơ to tát, nhưng tinh thần thì rối rắm và bất an, tìm kiếm một quê nhà mới, một quê nhà mà ta tự xây cho chính mình. Cuộc tranh đấu này, từ chỗ bị thúc đẩy một cách bất an ra khỏi quê nhà đầu tiên của mình đến chỗ tìm thấy một nơi để lại gọi là quê nhà, là cuộc hành trình của sứ vụ Tông đồ Căn cốt.

Thông thường chúng ta thật sự lại tìm thấy quê nhà của mình. Vào một thời điểm nào đó, chúng ta cập bến. Chúng ta thấy mình “ở nhà” lần nữa, nghĩa là, với một nơi để sống của chính ta, một công việc, một sự nghiệp, một nghề nghiệp, người chồng hay vợ, con cái, tài sản, một loạt các trách nhiệm, và một địa vị và bản sắc nhất định. Vào lúc đó, cuộc tranh đấu căn bản trong đời ta thay đổi, mặc dù có thể mất nhiều năm ta mới ý thức được và chấp nhận điều đó. Câu hỏi của chúng ta lúc đó không còn là: “Làm thế nào ta thu vén đời mình?” mà đúng hơn đã thành: “Làm thế nào ta có thể trao hiến đời mình một cách sâu sắc hơn, hào phóng hơn và ý nghĩa hơn?” Vào lúc đó, chúng ta bước vào giai đoạn hai của sứ vụ tông đồ. 

Sứ vụ Tông đồ Tạo sinh và cuộc tranh đấu để trao hiến cuộc đời mình là một giai đoạn mà phần lớn mọi người bắt đầu vào một lúc nào đó trong độ tuổi hai mươi hoặc ba mươi, mặc dù một số người mất nhiều thời gian hơn để vượt qua ngưỡng đó. Hơn nữa, chuyện vượt qua đó không bao giờ thuần túy và trọn vẹn, cuộc tranh đấu để tìm bản sắc của mình và sự viên mãn cá nhân chưa bao giờ kết thúc một cách hoàn toàn; nhưng vào một thời điểm nhất định, chúng ta bắt đầu sống vì người khác nhiều hơn là vì chính mình. Sứ vụ Tông đồ Tạo sinh bắt đầu vào lúc đó, và đối với phần lớn chúng ta, nó sẽ là giai đoạn dài nhất trong đời. Trong suốt những năm đó, đời ta có nhiệm vụ rõ ràng: làm sao ta trao hiến đời mình một cách thuần khiết hơn, hào phóng hơn, tạo sinh hơn?

Nhưng làm những người lớn trách nhiệm, điều hành gia đình, nhà thờ và công việc của thế giới không phải là giai đoạn cuối cùng trong đời ta. Chúng ta vẫn phải chết; nhiệm vụ gây ám ảnh lớn hơn hết thảy. Và vậy là cơ sở mặc định của chúng ta lại phải dịch chuyển một lần nữa: Đến một thời điểm trong đời, câu hỏi thật sự của ta không còn là: “Tôi vẫn có thể làm gì để đời mình đóng góp được?” mà câu hỏi trở thành “Giờ đây tôi có thể sống như thế nào để cái chết của tôi sẽ là một sự chúc phúc tốt lành nhất cho gia đình tôi, giáo hội của tôi và thế giới này?”

Sứ vụ tông đồ triệt để và cuộc tranh đấu để trao hiến cái chết của mình là giai đoạn cuối cùng của cuộc đời: là Kitô hữu, chúng ta tin rằng Chúa Giêsu đã sống và đã chết vì chúng ta, rằng Người đã trao cho chúng ta cả sự sống và cái chết của Người. Nhưng chúng ta thường không phân biệt được rằng có hai hướng rõ ràng và tách biệt ở đây: Chúa Giêsu trao cho chúng ta sự sống của Người theo một hướng, và trao cho ta cái chết của Người theo một hướng khác. Người trao sự sống của Người cho ta thông qua sự chủ động, thông qua các hành động tạo sinh của Người cho chúng ta; và Người trao cái chết thông qua sự thụ động, thông qua việc tiếp nhận bằng tình thương yêu sự bất lực, sự nhỏ bé, những nỗi sỉ nhục, và nỗi cô đơn của cái chết. 

Giống Chúa Giêsu, chúng ta cũng sinh ra là để trao hiến đời mình một cách hào phóng và không vị kỷ, nhưng chúng ta sinh ra cũng là để rời bỏ hành tinh này theo một cách mà sự tiêu biến và cái chết của chúng ta là món quà cuối cùng, và có lẽ lớn lao nhất, cho thế giới. Không cần phải nói, điều đó chẳng dễ dàng gì. Đi với sứ mệnh tông đồ đằng sau vị thầy sẽ đòi hỏi chúng ta cuối cùng cũng phải đổ mồ hôi máu và cảm thấy “cách xa mọi người một quãng đá quăng”. Cuộc tranh đấu này, để trao hiến cái chết của mình, như khi ta đã từng trao hiến đời sống của mình, làm nên sứ vụ Tông đồ Triệt để.

Khi chúng ta nhìn vào những yêu cầu của sứ vụ tông đồ, chúng ta thấy rằng không có kích thước mẫu cho tất cả mọi người.

Có một câu châm ngôn nổi tiếng mà tôi sẽ diễn đạt một cách tế nhị hơn cách biểu đạt thường gặp của nó. Câu đó như thế này: Bất cứ khi nào bạn nói với chính mình rằng bạn nên làm điều gì, thì bạn trả một giá đắt. Ngụ ý ở đây là chúng ta mãi mãi tưởng nhầm cái tiếng nói loạn thần là tiếng nói của lương tâm và tự buộc mình vào những bổn phận sai lầm mà chúng tước đi cả sự tự do lẫn chính chắn của chúng ta. Có đúng như vậy không? Vừa có vừa không. Câu châm ngôn này nghe thì hay hơn mức thực sự của nó. Nó nói rằng không nên có bất cứ điều “nên” nào trong đời ta; nhưng bản thân phát biểu đó cũng tự mâu thuẫn. 

Nhưng nó vẫn cần được thừa nhận ở mặt đáng được thừa nhận. Có minh triết trong bản chất của nó, mặc dù nó được diễn đạt bằng sự tinh tế của một cái búa tạ. Nó có sự thách thức tích cực như thế này:

Nhiều lần chúng ta cảm thấy có một nghĩa vụ ray rứt trong lòng (“Tôi buộc phải làm điều này! Tôi nên làm điều kia!”), mệnh lệnh đó không đến từ Chúa hay chân lý mà từ một giọng nói nào đó khác đang được nghe nhầm thành giọng của Chúa. Nói một cách kỹ thuật hơn, phần lớn giọng nói mà chúng ta nghe thấy từ bên trong đòi hỏi chúng ta làm một điều gì đó về mặt tâm lý và cảm xúc hơn là đạo đức hay tôn giáo. Chúng không nói với ta điều đúng hay sai, hay những gì Chúa muốn từ chúng ta, chúng chỉ nói với ta những gì chúng ta cảm thấy về những điều nhất định. Ví dụ: một cảm giác tội lỗi không chỉ ra cho chúng ta biết rằng ta đã làm điều gì đó sai trái, nó chỉ nói chúng ta cảm thấy thế nào về điều chúng ta đã làm, và cảm xúc đó có thể lành mạnh hoặc không lành mạnh. Có lẽ chúng ta chẳng làm điều gì sai trái cả, chúng ta chỉ bị tổn thương và loạn thần. Nỗi phiền muộn và ăn năn là những dấu chỉ tốt hơn về luân lý so với bất kỳ cảm giác có tội nào.Vậy những cảm giác về nghĩa vụ và có tội này đến từ đâu? Chúng đến từ bản năng và từ quá trình giáo dục, từ di truyền và xã hội, từ vô thức và từ các vết thương lòng. Những người theo các trường phái tâm lý của Freud, Jung hay Hillman đưa ra các cách giải thích khác nhau, nhưng tất cả đều đồng ý với nhau về một điều chính yếu, đó là, nhiều tiếng nói bên trong nói về điều đúng và sai, đòi hỏi chúng ta làm điều này hay điều kia không hề là giọng nói luân lý hay tôn giáo gì cả. Rất có thể chúng có những điều quan trọng để dạy cho chúng ta, nhưng nếu chúng ta coi đó là tiếng nói của Chúa và luân lý, rốt cuộc chúng ta sẽ hành xử từ một cái gì đó chứ không phải là Chúa và lương tâm. Đa số những điều “nên” mà chúng ta cảm thấy trong lòng lại không hề là tiếng nói của lương tâm. 

Nhưng, dù có nói như vậy, vẫn cần nói thêm những phẩm chất quan trọng: Nói nôm na, đôi khi tiếng nói về nghĩa vụ mà chúng ta cảm thấy trong lòng là tiếng nói mang tính luân lý và tôn giáo sâu sắc, là tiếng nói của Chúa. Những tiếng nói giả cất lên từ bên trong nhưng những tiếng nói thật cũng vậy. Ví dụ, C.S. Lewis, khi mô tả việc trở lại của chính mình, chia sẻ chuyện ông đã không muốn trở thành người Ki-tô hữu như thế nào nhưng một điều gì đó bên trong ông nói với ông rằng ông phải trở thành người Ki-tô hữu. Cho dù là “người trở lại miễn cưỡng nhất trong lịch sử Ki-tô”, vào một thời điểm trong cuộc đời, ông nhận ra rằng “sự cưỡng bách của Chúa” chính là sự giải phóng của ông. Ông trở thành Ki-tô hữu bởi vì, ngược đời thay, trong giây phút tự do thật sự, ông đi đến chỗ biết rằng ông không có sự lựa chọn nào khác về mặt hiện sinh trừ phi khuất phục trước một điều gì đó, sự cưỡng bách của Chúa, vốn thể hiện ra với ông như một nghĩa vụ. 

“Sự cưỡng bách của Chúa” chính xác là một điều “nên” chân thực và sâu sắc trong lòng chúng ta, và nghịch lý lớn lao nhất là khi chúng ta phục tùng nó thì chúng ta trở nên tự do hơn và chính chắn hơn. Nó cũng là điều mang lại niềm vui vào cuộc đời ta. Chẳng phải tình cờ mà quyển sách trong đó Lewis mô tả trải nghiệm này được đặt tên là “Kinh ngạc bởi Niềm vui” (Surprised by Joy.)

Có một nghịch lý lớn lao nằm ở tâm điểm cuộc sống nhưng lại khó chấp nhận, đó là, tự do nằm trong sự tuân phục, sự chính chắn nằm trong sự phục tùng, và niềm vui nằm trong việc chấp nhận bổn phận và nghĩa vụ. Chúa Giêsu đã dạy rõ ràng và là hiện thân của nghịch lý này: Người là con người bằng xương bằng thịt tự do nhất từng bước đi trên địa cầu này, ấy vậy mà người luôn luôn nhấn mạnh rằng người chẳng hề tự mình làm một điều gì, rằng mọi điều Người làm là vâng theo lời Cha. Người là hình mẫu cho sự chính chắn của con người, thậm chí cả khi cuộc đời của Người là cuộc đời trong đó Người thường xuyên từ bỏ ý chí của chính mình. Và người cũng thoát khỏi mọi tôn giáo sai lầm, luân lý sai lầm, tội lỗi sai lầm, kể cả khi người luôn luôn tuân theo những mệnh lệnh luân lý và tôn giáo từ sâu thẳm linh hồn mình và trong lòng truyền thống tôn giáo của chính mình. 

Simone Weil, nữ triết gia phi thường và huyền bí, người canh giữ sự tự do của mình một cách sâu sắc đến nỗi, cho dù bà tin vào chân lý Chúa Cứu thế, bà đã chống lại việc rửa tội vì bà không biết chắc chắn cái giáo hội hữu hình trên trái đất xứng đáng với loại tin tưởng này có hiểu được rõ rằng điều bà mong muốn và cần tột bậc là tuân phục, bất chấp sự kháng cự mãnh liệt của bản năng. Bà từng nói, chúng ta dành cả đời mình để tìm kiếm một người nào đó hay một điều gì đó lớn lao hơn bản thân mình, chúng ta vênh váo và trở nên lố bịch, thậm chí với chính bản thân mình. Bà nói đúng.

Chúng ta cần thôi vâng theo những tiếng nói giả trong lòng mình. Không được nhầm lẫn sự loạn thần với lương tâm. Nhưng, dù nói như vậy, vẫn có đôi điều “nên” mà chúng ta nên làm!

Năm ngoái một bộ phim Pháp được công chiếu có tiêu đề “Về Chúa và Con người” mà tờ New York Times cho rằng đây “có lẽ là bộ phim hay nhất từng có về nguyện ước Ki-tô.”
Dựa trên một câu chuyện có thật, bộ phim kể về chuyện năm 1996, một nhóm khủng bố Hồi giáo bắt cóc một cộng đồng nhỏ các tu sĩ dòng Trappe từ tu viện xa xôi của họ ở miền Bắc nước Ăng-giê-ri, giam giữ họ và cuối cùng giết họ. Nhưng bộ phim này nói về điều sâu sắc hơn những sự kiện trần trụi đó. Nó tập trung vào chuyện từng tu sĩ này, những con người bình thường không hề có tham vọng tử vì đạo, đã phải chấp nhận chuyện có thể tử vì đạo như thế nào. Mỗi một tu sĩ có cuộc đấu tranh riêng của mình, và đối với nhiều người trong số họ, đó là cuộc đấu tranh lớn lao. Bộ phim lên đến cao trào với cảnh “Bữa ăn tối cuối cùng” khi máy quay phim quay cận cảnh kỹ lưỡng khuôn mặt của từng vị tu sĩ. Mỗi gương mặt thể hiện cả niềm vui lẫn nỗi thống khổ trong sự nhận ra một cách vô thức của chính người đó rằng mình sẽ sớm phải chết, thế nhưng, bởi vì những gì người đó đã nỗ lực trải qua và chấp nhận trong linh hồn mình, cái chết sẽ là một chiến thắng như thế nào. 

Trong câu chuyện, có một lúc, khi các vị tu sĩ bắt đầu thấy rõ rằng, đến một lúc nào đó, bạo lực chính trị và quân sự xung quanh họ sẽ xâm lấn vào tu viện, phim cho chúng ta xem một cảnh rất xúc động, những chiếc máy bay trực thăng lượn vù vù trên ngôi làng nhỏ và tu viện của họ, các cánh quạt ầm ầm như điềm báo cho những tiếng trống trận. Trong khi những tiếng đập chiến tranh này át hầu hết mọi âm thanh khác, các vị tu sĩ đáp lại bằng cách vào nhà nguyện, mặc lễ phục, nắm tay nhau và hát những bài hát nhẹ nhàng của lòng tin tưởng và ca ngợi Chúa, và khán giả chúng ta ngây người trước sự tương phản đó: những bài hát nhẹ nhàng của lòng tin tưởng trước binh khí chiến tranh đang lượn vù vù. Trong hai thứ đó, cái nào có quyền năng lớn hơn?

Trong các kinh Phúc âm cũng có một cảnh tương tự như vậy khi mô tả về sự ra đời của Chúa Giêsu. Một thế giới đầy bạo lực, dưới bàn tay quân sự khắc nghiệt của Đế chế La Mã, đang kiếm tìm một câu trả lời từ cao xanh. Và Chúa đã đáp lại bằng điều gì: Một em bé yếu ớt ngủ trong máng lừa. Đứa bé này rốt cuộc sẽ chiến thắng như thế nào? Sự nhẹ nhàng và nhu mì thừa kế thế gian này như thế nào?

Có thể lô-gic của điều này hơi gượng ép, nhưng chúa Giê-su đã ám chỉ một câu trả lời cho câu hỏi đó trong cách Người đáp lại các môn đồ khi họ hỏi tại sao họ không có quyền năng xua đuổi quỷ, trong khi Chúa Giêsu có thể xua đuổi chúng được. Câu trả lời của Chúa Giêsu mang tính ẩn dụ nhưng sâu sắc. Về căn cốt, Người trả lời  rằng “những con quỷ” bị xua đuổi không phải thông qua một quyền năng thần bí siêu việt, mà thông qua một quyền năng đạo đức siêu việt, nghĩa là, bởi một sức mạnh được tạo ra từ bên trong một người nào đó khi người đó nuôi dưỡng đầy đủ lòng chính trực, lòng biết ơn, tình thương yêu, sự trong trắng và sự nhẹ nhàng riêng, và giữ tất cả những điều đó một cách trung kiên trước mọi thử thách cám dỗ, kể cả bạo lực. Sự nuôi dưỡng những điều này trong lòng một người sẽ kết nối người đó với nguồn mọi Sinh Linh tối hậu, Quyền năng Tối hậu, thứ quyền năng mà Giêsu gọi là “Cha” của mình. Và thứ quyền năng đó, chỉ thứ quyền năng đó, cuối cùng mới đứng vững; mọi thứ khác, kể cả những phương tiện quân sự tinh vi nhất cuối cùng phải lùi bước trước tuổi già, mục ruỗng, lỗi thời, và chết chóc. Những chiếc máy bay trực thăng đang lượn vù vù trên đầu những vị tu sĩ đang hát thánh vịnh kia giờ đây nằm trong các bãi rác, bài thánh vịnh của các vị tu sĩ vẫn tiếp tục. 

Điều đó không dễ gì chấp nhận được. Cám dỗ muôn đời là cố gắng đánh bại bạo lực với một thứ bạo lực siêu việt hơn về mặt luân lý, cái kiểu chúng ta thấy ở đoạn kết các bộ phim tẩy trần trong đó người anh hùng dùng súng áp chế được những kẻ xấu bằng cách phô diễn cơ bắp nhiều hơn, hỏa lực nhiều hơn và chính xác hơn bọn xấu kia. Quỷ dữ rồi thì bị xua đi bằng một thứ bạo lực siêu việt hơn. Nhưng đó không phải là cách của Giêsu hay Phúc âm; cũng không phải là cách của những vị tu sĩ dòng Trappe tử vì đạo ở Ăng-giê-ri. Đối diện với bạo lực sắp diễn ra, hành động đầu tiên của chúng ta là không nên tìm cách huy động một thứ bạo lực siêu việt hơn. Không. Như những vị tu sĩ tử vì đạo kia, chúng ta nắm tay nhau và hát những hát tình thương và tin tưởng. Hoặc, để thay đổi hình ảnh một chút, giống như ba chàng thanh niên trong Sách Đanien, chúng ta hát những bài thánh ca, kể cả khi chúng ta đang bước đi giữa những ngọn lửa nóng gấp bảy lần so với bình thường. 

Chấp nhận cách đáp lại bạo lực như thế này thật sự không phải là loại đi khả năng tự vệ được biện minh về mặt đạo đức hay khả năng một cuộc chiến tranh chính nghĩa. Thế giới này phức tạp, đạo đức phức tạp, mà chúng ta không phải bao giờ cũng ở vào cùng một tình thế trong đời sống của mình, trong đức tin của mình, và trong lòng tin tưởng vào Chúa của chúng ta. Một kích thước không thể vừa cho tất cả. Và, trong “Về Chúa và Con người”, mỗi vị tu sĩ đã phải tự đưa ra quyết định đau đớn nhưng thích hợp của mình để đáp lại bạo lực. Mỗi chúng ta cũng vậy. 

Đây không phải là một tiêu chí cho mọi quyết định luân lý về tự vệ và chiến tranh (mặc dù, không kể tới hoàn cảnh cụ thể, chúng ta nên luôn luôn tin vào câu châm ngôn rằng bạo lực luôn luôn nảy sinh ra bạo lực nhiều hơn) mà là một lời mời, lời mời gọi để bắt đầu vun xới trong lòng chúng ta một kiểu “cầu nguyện và ăn chay” xua đi mọi quỷ dữ, kể cả bạo lực. Lời mời gọi này là bắt đầu nuôi dưỡng từ sâu thẳm bên trong mình lòng chính trực, biết ơn, thương yêu, trong trắng và nhẹ nhàng riêng, và giữ tất cả những điều đó một cách trung kiên trước mọi thách thức cám dỗ, kể cả bạo lực. 

Giá như! Chúng ta thường xuyên nghe những câu nói đầy hối hận cay đắn: Giá như! Giá như tôi để ý trước! Giá như tôi chú ý hơn! Giá như tôi có thể gặp lại người đó, thậm chí chỉ năm phút thôi! Giá như ngay lúc đó tôi không có mặt ở đó! Giá như cơn bão không xảy ra ngay khi tôi đang ở trên xa lộ! Giá như tôi không uống thêm ly đó! Giá như tôi rời bữa tiệc sớm hơn mười phút! Giá như!

Tất cả chúng ta đều sống với những nỗi hối hận nhất định và với cái biết cay đắng rằng giá như mình đã để ý hơn hoặc kiên nhẫn hơn hoặc dũng cảm hơn hoặc yêu thương hơn ở một thời điểm nhất định thì cuộc sống của chúng ta hẳn sẽ rất khác. Giá như chúng ta có thể có lại những phút giây nhất định của đời sống mình, để làm lại khác hẳn.

Gần đây tôi có một phút giây như vậy. Đó chẳng phải là một giây phút trong đại cục lớn lao gì, nhưng theo cái cách nhỏ nhoi của nó, nó thật sự chứa đựng tất cả sức công phá của niềm hối hận cay đắng chất chứa mà chúng ta cảm thấy khi chúng ta nói: Giá như!

Chuyện gì xảy ra? Tôi bị mất một chiếc va-li (trong đó có hộ chiếu, Thẻ Xanh, máy tính xách tay, các quyển nhật ký cá nhân và các kế hoạch trong hai năm qua, và rất nhiều giấy tờ và hình ảnh cá nhân) khi tôi đang mua vé tàu điện ngầm ở Đường Tàu Điện Ngầm London. Tôi là người du hành có kinh nghiệm và thường mang chứng hoang tưởng về chuyện cảnh giác với hành lý, nhưng, như bất kỳ ai từng mất một cái ví hay va-li (hay, chắc chắc còn bi thảm hơn, mất một đứa bé) ở một nơi công cộng đều biết, chỉ mất một vài giây thiếu chú ý là thảm họa giáng xuống.

Trong trường hợp của tôi, chuyện xảy ra như thế này: Tôi chỉ vừa bước xuống khỏi tàu sau khi phát biểu tại một hội nghị, và trong khi chăn giữ kỹ lưỡng ba món hành lý của mình như thể chăn chiên, tôi đi một cầu thang cuốn để xuống tàu điện ngầm. Tôi đang tìm cách mua vé tàu điện ngầm mà cái máy tự động thì không hợp tác, và chỉ cần sự phân tâm nhỏ đó, trong một khoảng thời gian có lẽ chỉ một phút: tôi không nghĩ tới các hành lý của mình. Khi tôi nhìn xuống để xách, thì va-li của tôi đã biến mất. Mất một lúc tôi mới nhận ra điều gì đã xảy ra, và khi tôi chạy đi tìm nhân viên an ninh, tim tôi rơi tõm vào cái ý thức đầy đau đớn là chuyện đã quá muộn rồi, tôi sẽ không bao giờ nhìn thấy được những gì ở trong cái va-li đó nữa. Khi tôi ngồi với viên cảnh sát, làm bản tường thuật về vụ việc, tôi cứ vô tình tự nói mãi với mình: Giá như! Giá như tôi không bị mất tập trung! Giá như tôi giữ hộ chiếu và thẻ xanh bên mình! Giá như tôi có thể vặn ngược đồng hồ cho chạy lại 10 phút đó của đời mình! Giá như! 

Tất cả chúng ta ai cũng từng trải qua như vậy, theo những cách lớn nhỏ khác nhau!

Bài học là gì? Tôi, hay bất kỳ ai, có thể học hỏi được điều gì từ những phút giây như thế?

Trước hết, chúng ta cần học cách nhìn nhận mọi việc trong cái nhìn toàn cảnh. Đôi khi một giây phút bất cẩn có những hậu quả to lớn không thể nào thay đổi được, như trường hợp mất một đứa bé hay một tai nạn nghiêm trọng cướp đi mạng sống; nhưng trong trường hợp của tôi, nó chỉ có nghĩa là mất vài vật dụng cá nhân, một ít tiền, và một thời gian gần hai ngày (đến các Đại sứ quán để làm lại hộ chiếu và thẻ xanh). Đó là một điều bất tiện khó chịu mà xét trong đại cục thì căn bản chỉ như một vết muỗi đốt. Trước lúc chết, chắc tôi cũng chẳng nhớ gì tới vụ việc này. Nhưng vào thời điểm đó, chẳng dễ dàng gì mà nhìn nhận được như vậy. Trong chính giây phút đó, ta dễ dàng đánh mất góc nhìn toàn cảnh.

Thứ hai, những vụ việc như thế này là nhằm dạy lòng kiên nhẫn. Dục tốc bất đạt! Nó cũng khiến ta nhất thời bất cẩn và gây ra các sự cố. Điều đó đã xảy ra với tôi bởi vì lúc đó tôi hấp tấp. Tôi đã muốn mua vé ở quầy khách hàng, nhưng ở đó có cả dãy người đang đợi, và, mặc dù tôi chẳng có lịch làm việc gì cấp bách, tôi vẫn quá thiếu kiên nhẫn nên không thể xếp hàng đợi. Tôi cố tiết kiệm năm phút, và sự thiếu kiên nhẫn đó cuối cùng làm tôi mất gần hai ngày xếp hàng tại các Đại sứ quán và văn phòng Di trú, bên cạnh những thứ khác. Hy vọng bài học này thấm thía. 

Cuối cùng, những vụ việc như thế này là nhằm dạy chúng ta thừa nhận và tha thứ cho những việc bất ngờ. Về mặt triết lý, việc bất ngờ có nghĩa là chúng ta sống với những giới hạn và những điều bất toàn, khác với Chúa độc lập và hoàn hảo. Đối với chúng ta, bất cứ ai trong chúng ta đều sẽ có những giây phút sao lãng, bất cẩn, rủi ro, thiếu kiên nhẫn một cách ngu ngốc, và lầm lẫn đạo đức. Triết gia Leibnitz đã nói điều nổi tiếng này – chúng ta không sống trong những vũ trụ toàn hảo khả dĩ.

Như vậy, luôn luôn sẽ có những cái ví bị mất, những va-li bị đánh cắp, những vật quý gia truyền bị làm vỡ, và, tệ hơn nhiều, những tai nạn bi thảm dẫn tới mất mát những đứa trẻ và những mạng sống. Cũng đôi khi sẽ có những giây phút bất cẩn về mặt đạo đức mà chúng ta sẽ thấy hối hận cay đắng. Chúng ta không phải là Chúa. Chúng ta gặp nhiều điều không ngờ. 

Vì vậy nếu lần tới có ai đó vô tình đánh rơi và làm bể cái bình hoa vô giá của bạn, thì đừng đáp lại bằng cái cau mày trừng phạt kiểu như nói: Làm sao anh có thể vụng về đến thế! Anh đã làm một việc kinh khủng! Thay vào đó, hãy làm cho ông già Leibnitz tự hào, hãy trao một nụ cười đầy hiểu biết kiểu như nói: Giờ thì anh cũng có điều không ngờ tới! 

Trong rất nhiều tiếng nói đang kêu gọi chúng ta, thật khó để phân định được đâu là tiếng nói của chân lý. Thậm chí còn khó phân định được khi nào thì chúng ta thật sự chân thành: Thật sự tôi là ai? Cái gì phù hợp đích thực với lợi ích tốt đẹp nhất của tôi? Trong số nhiều tiếng gọi tôi nghe thấy, đâu là tiếng gọi mà cuối cùng sẽ mang tôi đến với cuộc đời? Đâu là tiếng nói của Chúa trong đời tôi?

Vô số tiếng gọi từ bên ngoài đang tấn công chúng ta không ngưng nghỉ: bảng thông báo tin tức, truyền hình, báo chí, internet, ý thức hệ, tôn giáo, nghệ thuật, văn hóa bình dân, thời trang, chiến dịch quảng cáo, sức hút của những người nổi tiếng, và nhiều thứ khác. Nhưng thường thì chúng ta cũng không khó khăn mấy để nhận ra mình đang bị những tiếng gọi này tấn công túi bụi, những tiếng gọi này đều có những yêu cầu giới hạn của nó. Mỗi thứ mỗi yêu cầu: chúng muốn túi tiền, lá phiếu, sự yểm trợ, lòng thông cảm, lòng trung thành, chú ý, tham gia, ngưỡng mộ của chúng ta, hay một điều gì đó khác từ chúng ta. Tinh tế không phải là phẩm chất của chúng và thường chúng ta cũng không ngây thơ đến mức nghĩ rằng chúng hết sức lưu tâm đến lợi ích tốt đẹp nhất của ta; mặc dù trong một số trường hợp, như tôn giáo, nghệ thuật và thời trang, những biểu đạt tốt đẹp nhất của chúng là để cho chúng ta hưởng lợi. Nhưng chúng ta không dễ gì bị thuyết phục bởi những tiếng gọi từ bên ngoài. 

Chỗ mà chúng ta ngây thơ hơn là với những tiếng gọi và những tiếng nói từ bên trong tự cho là đang nêu lên chân lý. Bởi vì những tiếng nói này nằm trong lòng chúng ta nên điều tự nhiên là chúng ta nghĩ chúng rất quan tâm đến những lợi ích tốt đẹp nhất của chúng ta, rằng chúng nói vì ta, rằng chúng là tiếng nói của chân lý. 

Những tiếng nói tấn công chúng ta từ bên trong, cũng như tiếng nói từ bên ngoài, là gì? Đây là một số ví dụ nổi bật:

Tiếng nói của vĩ cuồng cá nhân, bản ngã, tư lợi, và biếng nhác. Bản chất của chúng ta không phải là vì người khác. Do các bản năng tự nhiên của mình, chúng ta đến thế giới này với bản năng cố hữu là tự kiêu, coi mình là trung tâm, tự yêu mình, và quan tâm trước và trên hết đến an lạc, vui thú và tiện nghi của chính mình. Khi trưởng thành, chúng ta biết rằng tiếng nói tư lợi không hẳn là tiếng nói gọi chúng ta đến với cuộc đời; nhưng, ở phía bên này của vĩnh cửu, tiếng nói đó không bao giờ tắt và luôn luôn vẫn còn trong lòng chúng ta như là một tiếng nói sẵn sàng át đi tất cả các tiếng nói khác.  
Tiếng nói của vết thương và nỗi tức giận. Không ai lớn lên mà không hề va chạm. Đây không phải là chuyện liệu chúng ta bị tổn thương hay không, nhưng vết thương này là gì, và ở đâu. Tiếng nói của tổn thương luôn luôn cất lên trong lòng chúng ta, vừa vi tế vừa không vi tế, thôi thúc chúng ta bất kính, thấy mình bị coi thường, bị xúc phạm, tức giận và hằn học. Chẳng ai miễn nhiễm được. Tiếng nói này mãi mãi nói với chúng ta rằng bệnh đa nghi, chứ không phải niềm ăn năn hối hận, là cái sẽ dẫn dắt chúng ta đến với cuộc đời.  
Tiếng nói của trầm cảm về mặt cảm xúc và tâm lý. Trầm cảm dễ ngụy trang dưới tấm áo của lòng vị tha, tâm hồn sâu sắc, đời sống thiêng liêng, và do đó nó có thể lừa bằng cách làm cho chúng ta tin rằng tinh thần trì trệ như thế này mới tạo nên cuộc sống, trong khi thật sự nó đã rút hết sức lực và sự sống của cơ thể và tâm hồn chúng ta. Thường thường tiếng nói của trầm cảm hay bị nhầm với tiếng nói của tôn giáo vì nó có vẻ như vinh danh cho khắc khổ, những chuyện của một thế giới khác và là bước thử thách, trong khi thực tế không phải vậy.  
Tiếng nói của ủy mị và sùng tín. Ủy mị và sùng tín rất dễ bị nhầm với thấu cảm đích thực và tận hiến đích thực. Nhưng có một khác biệt rất dễ nhận ra: Trong thấu cảm đích thực và tận hiến đích thực, những giọt nước mắt khóc là khóc cho người khác, còn trong ủy mị và sùng tín, những giọt nước mắt khóc là khóc cho chính mình. 

Tiếng nói của nỗi ám ảnh, của những “thiên thần” và “quỷ dữ” bên trong. Có một tranh cãi từ xưa về chuyện điều gì ảnh hưởng tối thượng lên hành vi của chúng ta: do bản tính hay do giáo dưỡng? Gen di truyền hay môi trường? Một số nhà tư tưởng, trong đó có James Hillman, sẽ cho rằng điều ảnh hưởng nhất đến hành vi chúng ta không phải là bản tính cũng không phải là giáo dưỡng, mà do những “tay ma lanh” (daimon) bên trong tấn công chúng ta, gây ám ảnh, tước mất tự do của chúng ta. Bất kỳ ai đã từng yêu trong bất lực và tuyệt vọng đều nhận ra chính xác những gì “quỷ dữ” hay “thiên thần” bên trong có thể làm được. Có một số ít lực lượng làm tê liệt đời sống chúng ta và có một số ít tiếng nói có thể khiến cho chúng ta tin sâu sắc rằng một người nào đó (và chỉ duy nhất người này) mới có thể mang chúng ta đến với cuộc sống. Nếu bạn là người lãng mạn, tiếng nói này sẽ vừa là nguồn năng lượng lớn nhất vừa là nguồn gây phiền muộn lớn nhất đời; và như kinh nghiệm cay đắng cho thấy, không phải lúc nào nó cũng là tiếng nói của cuộc đời.  
Tiếng nói của mô thức tâm lý, gen, sắc tộc và giới tính. Máu thì đậm hơn nước lã, và đó là một thứ tiếng nói rất mạnh mẽ trong lòng chúng ta mà chẳng bao giờ hoàn toàn im lặng. Chúng ta không đến thế giới này như tấm giấy ảnh trinh trắng trên đó chưa từng in gì. Đúng hơn, chúng ta bước vào cuộc đời với một tiềm năng ADN mạnh mẽ, cả ở trong cơ thể lẫn trong tâm hồn, trong đó nhiều điều đã được in dấu đậm không thể nào xóa được. ADN của chúng ta, về mặt cơ thể lẫn tâm lý, vẫn luôn luôn là tiếng nói mạnh mẽ bên trong, và, giống như tiếng nói của chứng vĩ cuồng cá nhân, không phải lúc nào nó cũng hết lòng quan tâm đến lợi ích tốt đẹp nhất của chúng ta.

Chẳng có câu trả lời dễ dàng nào thích đáng để đối xử với những tiếng nói bên trong này chúng ta, nhưng, theo lời James Hillman, một triệu chứng sẽ gây đau đớn nhất khi không biết nó thuộc về cái gì!