Lo âu, giống như tất cả mọi áp lực khác, nuốt chúng ta theo nhiều mức độ khác nhau. Xét sơ qua, thì chúng ta lo lắng về nhiều thứ. Nhưng xét sâu hơn, chúng ta lo lắng theo  kiểu nhuốm lên hầu hết mọi việc chúng ta làm. Trong số những gì gọi là động cơ, chiều hướng của chúng ta, có quá nhiều thứ chỉ là một nỗ lực vô thức để giải phóng mình ra khỏi lo âu. Chúng ta luôn luôn nuôi hy vọng có thể tự giải thoát mình khỏi các lo âu bằng các thành tựu, thành công, bảo đảm tài chính, danh tiếng, những gì để lại cho đời, kể cả bằng quyền thế và tình dục. Chúng ta nuôi dưỡng một niềm tin sâu kín rằng nếu gom đúng những thứ trên, thì cuộc sống  sẽ có được chân giá trị mà chúng ta cần để được cảm thấy an toàn và vô lo.

Nhưng rồi kinh nghiệm đã sớm dạy cho chúng ta thấy rằng những thứ này, dù bản thân chúng là tốt, vẫn chẳng phải là phương thuốc cho chúng ta. Sự thật là, chúng có thể và thường thường làm cho chúng ta càng lo âu hơn. Ngay khi có được tài chính bảo đảm, chúng ta lo làm sao để giữ được nó, ngay khi có quyền lực thì chúng ta luôn canh chừng trong nỗi sợ sẽ mất quyền lực. Cũng vậy, thành công có thể nhanh chóng trở thành một khối u vì chúng ta có khuynh hướng bẩm sinh đồng nhất giá trị bản thân với các thành tựu của mình và điều này luôn luôn tạo áp lực buộc chúng ta phải làm một việc quan trọng nào đó vì sợ mình sẽ không còn là người cao giá nữa. Còn tình dục, trừ phi nó thuộc về một mối quan hệ vô điều kiện và thật tâm, nếu không nó sẽ chỉ là thuốc phiện, cũng cùng độ nghiện và vô dụng như mọi thứ gây nghiện khác. Tình dục, cũng như thành tựu và danh tiếng, sẽ không chế ngự được những con quái vật sâu thẳm bên trong chúng ta.

Chúng ta luôn mãi cố gắng để tự cho mình trọn vẹn nhưng chúng ta không làm được. Chúng ta không thể tự biện hộ cho mình được. Chúng ta không thể tự làm cho mình bất diệt. Chúng ta không thể viết tên của mình lên trời được. Chỉ có tình yêu mới giải thoát chúng ta ra khỏi lo âu, và thực sự chỉ có một dạng tình yêu mới cho chúng ta có được giá trị thật. Chỉ có tình yêu của Thiên Chúa mới có thể viết tên chúng ta lên trời? Vậy phép tính chúng ta cần có là gì?

Một vài năm trước, tôi có dự một tuần tĩnh tâm dưới sự hướng dẫn của cha Robert Michel, một Hiến sĩ truyền giáo vùng Canada Pháp ngữ. Cha bắt đầu cuộc tĩnh tâm bằng những lời sau: “Tôi muốn mang lại cho các bạn một cuộc tĩnh tâm thật đơn giản. Tôi muốn bày cho các bạn một cách đặc biệt để cầu nguyện. Tôi muốn bày các bạn cách cầu nguyện sao cho trong lời cầu nguyện của các bạn, sẽ có đôi lần, dù không hẳn là trong tuần này, nhưng một lúc nào đó, bạn sẽ mở lòng mình ra để cái tôi sâu thẳm của bạn sẽ được nghe tiếng Chúa nói rằng: ‘Ta yêu con!’ Bởi vì trước khi bạn nghe được tiếng này bên trong tâm hồn bạn thì trước đó, đối với bạn chẳng có gì là đủ. Bạn sẽ tìm kiếm điều này điều kia, chạy qua chỗ này chỗ nọ, cố gắng đủ kiểu, nhưng sẽ thấy chẳng có gì thích đáng cả. Sau khi bạn nghe được lời nói đó từ Thiên Chúa, bạn sẽ có được chân giá trị, bạn sẽ tìm thấy điều mà bao lâu nay bạn tìm kiếm. Chỉ sau khi nghe được những lời trên, cuối cùng bạn mới được giải thoát  khỏi nỗi lo âu của mình.”

Trong một nền văn hóa quá dễ dàng sa vào những ngụy biện sai lầm, thì có thể sẽ có những cám dỗ xui khiến chúng ta loại bỏ những lời trên vì xem chúng là ngây thơ, quá mộ đạo, hay nhạy cảm; nhưng về bản chất, những gì mà lời đó mời gọi chúng ta cũng chính là điều mà Chúa Giêsu mời gọi chúng ta qua Tin Mừng theo thánh Gioan.

Như chúng ta biết, theo Tin Mừng thánh Gioan, Chúa Giêsu thể hiện rất ít nhân tính của Ngài. Từ đầu đến cuối, thánh Gioan đều mô tả Ngài đầy những nét thiêng liêng. Và, trong Tin Mừng đó, lời đầu tiên thốt ra từ miệng Chúa Giêsu là một lời mời gọi: “Các con tìm gì?”  Rồi từ đó, toàn bộ Tin Mừng thánh Gioan cố gắng trả lời câu hỏi đó: Chúng ta đang tìm gì? Xuyên suốt Tin Mừng thánh Gioan, Chúa Giêsu bảo với chúng ta rằng chúng ta đang kiếm tìm nhiều thứ: Nước hằng sống giải được cơn khát sâu nhất và chẳng cần uống thêm lần nào nữa, một chân lý sẽ giải thoát chúng ta, một sự tái sinh vào điều gì đó cao hơn, một ánh sáng chiếu tỏa muôn đời. Nhưng những hình ảnh dường như có vẻ trừu tượng.  Vậy cốt lõi thực sự bên trong của chúng là gì?

Tin Mừng thánh Gioan cuối cùng cũng trả lời điều này rất rõ ràng. Đến gần cuối Tin Mừng (thực sự đây có lẽ là đoạn kết nguyên gốc trong Tin Mừng thánh Gioan), chúng ta thấy một cuộc gặp gỡ cảm động của Chúa Giêsu và Maria Mađalêna sau biến cố Phục Sinh. Diễn ra trong một khu vườn, hình ảnh tượng trưng cho nơi phát xuất tình yêu: Maria, mang theo dầu thơm để xức xác Chúa, bà đi tìm Chúa Giêsu lúc rạng sáng ngày Phục Sinh. Bà gặp được Ngài, nhưng không nhận ra ngài. Cho rằng Ngài là người làm vườn, bà hỏi Ngài liệu bà có thể tìm thấy xác Chúa Giêsu ở đâu. Chúa Giêsu trả lời bằng đúng câu hỏi đã khởi đầu Tin Mừng này: “Con tìm gì?” Rồi, trước khi bà trả lời, Ngài đã cho bà một câu trả lời sâu sắc cho câu hỏi đó: Ngài yêu thương gọi tên bà: “Maria”.  Trong khẳng định tình yêu vô cùng đặc biệt đó (cha Robert mời gọi chúng tôi cầu nguyện xin điều này), Ngài viết tên bà lên trời. Ngài cho bà chân giá trị, và chữa lành nỗi lo âu của bà.

Bởi tình yêu cần có qua có lại, lời khẳng định đó cần được đáp trả nồng ấm. Và… có một mối nguy trong việc này: Nói theo lời Simone Weil là: “Sự kết hợp tinh thần thâm sâu sẽ tốt cho kẻ tốt, và xấu cho kẻ xấu. Thiên Chúa mời gọi tất cả ma quỷ vào thiên đàng, nhưng với chúng, đó là địa ngục.”  Còn với chúng ta, ý muốn Thiên Chúa chính là thiên đàng!

Vài năm trước đây, tôi có tham dự một hội nghị tôn giáo, và được nghe một trong số các diễn giả, vốn rất có tiếng và được tôn trọng trong lãnh vực hoạt động cho người nghèo bình luận như sau: “Tôi không phải là thần học gia, nên tôi không biết ý nghĩa của việc làm từ thiện về mặt thần học như thế nào, nhưng tôi dựa trên nền tảng sau để hoạt động: Tôi làm việc với người nghèo. Phần nào đó, tôi làm việc này vì tình nhân loại, vì bản tính thương xót tự nhiên của tôi; nhưng tận cùng, động lực của tôi ở Đức Kitô. Tôi làm việc với người nghèo vì tôi là Kitô hữu. Tuy nhiên, tôi có thể làm việc như thế suốt hai hay ba năm mà không bao giờ nhắc đến Đức Kitô vì tôi tin rằng Thiên Chúa đủ cao cả để không đòi hỏi Ngài phải luôn luôn là tâm điểm lương thức của chúng ta.”

Thiên Chúa không đòi hỏi Ngài là trọng tâm lương thức của chúng ta! Có đúng vậy không? Rõ ràng lời nói này cần được làm rõ và uyển chuyển hơn. Một mặt, khi nghe lời này, chúng ta cảm thấy được nhẹ lòng, được giải thoát, vì đúng thật, gần như đa số thời gian, chúng ta không đặt Thiên Chúa vào trọng tâm chú ý của mình, và một sự thật bất di bất dịch là sẽ chẳng bao giờ chúng ta làm được như thế. Nhưng mặt khác, sự khuây khỏa chúng ta cảm nhận khi nghe những câu này lại bùng lên mạnh mẽ khi đối diện với những thách thức rõ ràng khi đọc sách thánh, các sách của giáo hội, và các ngòi bút thiêng liêng, họ cảnh báo chúng ta đừng đánh mất chính mình trong các tham vọng, dự án, lo toan, khoái lạc, và xao nhãng của thế gian này, mà hãy quy hướng đời sống lu mờ này về một chân trời rộng lớn hơn là Thiên Chúa và vĩnh cửu. Vô số các ngòi bút thiêng liêng đã cảnh báo chúng ta rằng thật nguy hiểm khi đắm chìm quá độ trong thế gian đến đỗi không còn thấy được điều gì vượt trên nó nữa. Chúa Giêsu cũng cảnh báo chúng ta về mối nguy này.

Và tất cả chúng ta đều biết có rất nhiều người có vẻ quá chìm đắm trong đời này, trong hôn nhân, gia đình, công việc, giải trí, thể thao, những bận tâm thường nhật của họ, đến đỗi dường như họ hoàn toàn không cho Thiên Chúa là trọng tâm lương thức của bất kỳ sự kiện quan trọng nào trong đời sống hàng ngày của họ. Thật sự, đôi khi, những người này cũng không đến nhà thờ, và thường rất ít khi đọc kinh hay cầu nguyện.

Nhưng, lạ thay, họ là những người tốt, những người có một đời sống về căn bản (đôi khi rất) là lương thiện, rộng lượng, tốt lành, nồng ấm, quan tâm đến người khác. Hơn nữa, họ thường ngay thẳng, tế nhị, đáng là người bạn muốn đồng bàn, dù dường như suốt cuộc sống, họ thuần túy thuộc về thế gian, họ không nghĩ gì đến những điều trừu tượng hay tôn giáo. Một buổi hội họp gia đình tốt đẹp, một chiến thắng của đội nhà, một bữa ăn ngon miệng với bạn bè, một ngày làm việc lành mạnh, vậy là đủ ngoài mong đợi. Lương thức của họ hướng đến những chuyện thế gian, với các vui thú và buồn sầu của nó. Để xoay chuyển lương thức của họ, cần có một ý niệm rõ ràng về Thiên Chúa đến trong đời họ. Nhưng với những người này, đa số là người tốt, thì nhận thức căn bản của họ là theo thuyết bất khả tri.

Điều này tệ như thế nào? Có giảm một cách nguy hiểm tầm nhận thức của họ không? Kiểu chú tâm hướng một phía về đời này bóp nghẹt hay biến lời Chúa thành hời hợt và xa lạ sẽ tệ như thế nào? Liệu chúng ta có đang  lũ lượt xuống địa ngục vì không ý thức để chú tâm hơn về Thiên Chúa và vì chúng ta không thể có tính tôn giáo rõ ràng hơn, hay không?

Bạn sẽ biết được điều đó khi nhìn vào hoa trái của họ! Chúa Giêsu đã nói như thế và chúng ta phải lấy đó làm tiêu chuẩn ở đây: Nếu đời sống nội tâm của họ lương thiện, rộng lượng, tốt lành, nồng ấm, lành mạnh, biết khắc khoải, có trí tuệ và tính hài hước làm tươi đẹp đời sống, thì làm sao họ có thể không hòa hợp với các điều của Thiên Chúa được? Ngoài ra, chúng ta cần phải tự hỏi chính mình: Nếu chúng ta sinh ra trong thế giới này với một lực hút mạnh mẽ bẩm sinh về những sự ở thế gian này, nếu bản chất lương thức (nguyên bản) của chúng ta muốn tương hợp với chuyện đời hơn là linh hồn, và gần như mọi người đều như vậy, thì như thế, làm sao chúng ta nhận ra được ý muốn của Đấng tạo dựng nên chúng ta? Vậy, trong việc bản năng tự nhiên đưa chúng ta gần như chú tâm hết vào đời này, ngay cả khi đức tin cho chúng ta một cái nhìn vượt ngoài thế gian này, thì Thiên Chúa muốn bày tỏ điều gì?

Có lẽ Thiên Chúa đủ cao cả để không đòi hỏi hay mong muốn chúng ta luôn luôn có ý thức chú tâm đến Ngài. Có lẽ Thiên Chúa muốn chúng ta vui thú trong khi sống ở thế gian này, vui hưởng trải nghiệm tình yêu, tình bạn, tình gia đình, ăn uống, xem đội bóng yêu thích của mình đoạt cúp. Có lẽ Thiên Chúa, mượn lời của Yogi Berra, muốn chúng ta có đôi lần chỉ cần được ngồi lại và thưởng thức một trận đấu! Có lẽ Thiên Chúa giống như người ông ân phúc, có thể, khi vui hưởng quà tặng cuộc sống cũng là một cách cầu nguyện mộc mạc, và có lẽ có nhiều cách ít vô tư hơn để chúng ta có thể nhận biết Thiên Chúa.

Giống như người phụ nữ tôi nhắc ở trên, tôi cũng không biết những chuyện này có ý nghĩa gì về mặt thần họïc, nhưng chúng cần được nói lên.

Trong khi nói lời từ biệt vào đêm trước ngày tử nạn, Chúa Giêsu bảo những kẻ đi theo Người “có những con chiên khác không thuộc đàn này” và những kẻ đang ở cùng Ngài vào lúc đó sẽ không phải là những kẻ duy nhất theo Ngài. Và Ngài cũng rất nghiêm túc nói rằng Ngài mong mỏi được hợp nhất cách khẩn thiết và sâu sắc với những người khác giống như những ai đang ở chung phòng này với Ngài.

Giữa những điều khác nữa, thì điều này có nghĩa là bất kể chúng ta thuộc phái Kitô giáo riêng biệt nào, chúng ta vẫn không phải là những môn đệ duy nhất của Đức Kitô, và chúng ta chẳng có quyền nào để đòi Ngài yêu thương chúng ta hơn hàng triệu người khác vốn không cùng phái với chúng ta.  Hơn nữa, việc là một môn đệ của Chúa Giêsu, có nghĩa chúng ta giống như Ngài, khao khát và cầu nguyện mong được hợp nhất với những ai đang tách ly với chúng ta. Thực sự, sự phân biệt giữa các Kitô hữu, bị chia ra thành hơn cả trăm phái tách biệt, và trong những phái này, chúng ta còn chia tách hơn và cay đắng hơn do hệ tư tưởng khác nhau và sống không tin tưởng lẫn nhau, chính những điều này có lẽ là tiếng xấu lớn nhất mà Kitô giáo đã và đang hứng chịu trong thế giới này.

Xét chung, dù có những ý định tốt lớn lao và các nỗ lực thật tâm trong những năm gần đây, chúng ta vẫn đang không cầu nguyện cho nhau và không tìm đến nhau với tấm lòng thật sự. Ngày nay, mối liên hệ giữa các phái Kitô giáo, thường là mối liên hệ ngay chính trong lòng các phái này nữa, đang mang đậm sự tái thủ thế hơn là cởi mở, nghi ngờ hơn là tin tưởng, bất kính hơn là tôn trọng, ác tâm hơn là cảm thông, và thiếu tình thân ái hơn là nhã nhặn và độ lượng. Cũng vậy, thật đáng buồn khi thay vì khao khát đại kết và cởi mở, các giáo hội của chúng ta lại đầy thiển cận và tự mãn có thể diễn tả là: “Chúng tôi có chân lý. Chúng tôi không cần bạn!”

Là Kitô hữu, ai là anh chị em thật của chúng ta? Có phải là những người đang ở trong phái riêng biệt cụ thể với chúng ta đó hay sao? Có lẽ đúng, dù có lẽ không! Trong sứ vụ của Chúa Giêsu, có đôi lần, Ngài đang nói chuyện với một nhóm người, và có một người tiến đến mà nói với Ngài rằng mẹ và thân thuộc của Ngài đang ở bên ngoài nhóm này, và muốn được gặp Ngài. Chúa Giêsu trả lời với một ý sâu xa hơn: Trong mỗi trường hợp, Ngài trả lời với một chất vấn khác nhau: “Ai là mẹ ta? Ai là anh chị em ta?” Và Ngài trả lời câu hỏi của mình như sau: “Những ai nghe và giữ lời Thiên Chúa là mẹ, và anh chị em ta.”

Trong một xã hội dựa hoàn toàn trên huyết thống, thì câu này thật gây sửng sốt. Một giọt máu đào hơn ao nước lã, nhưng Chúa Giêsu quả quyết rằng, đức tin còn hơn huyết thống. Đức tin là nền tảng thực sự cho gia đình. Đức tin thắng vượt huyết thống. Hơn nữa, chẳng có gì là vô lý, khi câu này còn ngụ ý đức tin cũng thắng vượt luôn tính bè phái. Là Kitô hữu, ai là anh chị em thật của bạn? Người đồng bạn theo Công giáo Roma? Người đồng bạn theo Giáo hội Trưởng lão? Người đồng bạn theo phái Luther? Người đồng bạn theo phái Baptist? Người đồng bạn theo phái Phúc Âm? Người đồng bạn theo phái Giám Lý? Người đồng bạn theo Anh giáo hay Tân giáo? Rõ ràng, với Chúa Giêsu, người anh chị em thật chính là người nghe một cách sâu sắc nhất lời của Thiên Chúa và tuân giữ chúng, bất kể người đó theo phái nào. Cương vị môn đệ Kitô hữu được xác định bằng con tim hơn là bằng tấm danh thiếp hội viên một giáo hội riêng lẻ cụ thể nào đó.

Điều này tạo nên một đòi hỏi không bàn cãi gắn liền với cương vị môn đệ Kitô hữu của chúng ta: Chúng ta cần biểu lộ khao khát của Chúa Giêsu, muốn được đi vào mật thiết với tất cả mọi người mang đức tin chân thật, và cuối cùng là để tất cả mọi hành động của chúng ta khi hướng đến những người nằm ngoài nhóm tôn giáo của mình phải luôn thể hiện được sự tôn trọng, rộng lượng, và thân ái, và đó chính là dấu chỉ thật cho thấy chúng ta khao khát được hiệp nhất với họ.

Sự tôn trọng, rộng lượng, và thân ái thật sự chỉ có thể có được nhờ vào sự khiêm hạ, nghĩa là tin rằng giáo hội của chúng ta, dù theo phái nào đi nữa, vẫn không nắm trong tay toàn bộ chân lý, rằng chúng ta không phải không có mắc lỗi và mắc tội, và chúng ta không phải là người trung tín hoàn toàn với Tin mừng. Tất cả chúng ta, tất cả các giáo hội Kitô giáo đang trên cuộc lữ hành hướng đến viên mãn, hướng đến một nhận thức hoàn toàn về chân lý, và hướng đến một sự trung tín thật tâm và căn bản với những gì mà Chúa Giêsu đã đòi hỏi chúng ta phải có. Không một ai trong chúng ta đã đạt đến mức độ đó. Tất cả chúng ta vẫn đang trên đường lữ hành đến với những gì chúng ta đã được kêu gọi.

Rồi như thế, bất kể thuộc phái nào, bổn phận chung đích thực của chúng ta không phải là cố gắng để thắng thế hòng cải đạo hay mở mắt cho người khác thấy chúng ta đúng hơn họ. Nhưng, bổn phận trước hết của chúng ta là biến cải ngay trong lòng phái của mình. Bổn phận trước hết, nói riêng là từng cá nhân, nói chung là các giáo hội, chính là cố gắng trung tín hơn với Tin mừng. Nếu chúng ta làm như thế, đến cuối cùng, chúng ta sẽ đến với nhau, như một giáo hội duy nhất dưới Đức Kitô, bởi khi đi sâu hơn vào mầu nhiệm Đức Kitô và tiến sâu hơn vào sự mật thiết với Chúa Giêsu, chúng ta sẽ (mượn một cụm từ đẹp của Avery Dulles) “dần dần quy về một mối”, để cuối cùng sẽ gặp nhau tai một tâm điểm duy nhất và một người duy nhất, Chúa Giêsu Kitô.

Kenneth Cragg, sau nhiều năm truyền giáo cho người Hồi giáo, đã nói rằng cần toàn bộ các giáo hội Kitô giáo để có thể đưa ra được một biểu lộ trọn vẹn về một Đức Kitô trọn vẹn. Rõ ràng, tất cả chúng ta vẫn cần phải trải lòng mình ra với mọi người.

Nicholas Lash, trong một  bài tiểu luận sáng suốt đầy sâu sắc về vấn đề Thiên Chúa và vô tín ngưỡng, đã đề xuất rằng Thiên Chúa mà người vô thần bác bỏ thường là một biểu tượng sai lầm xuất phát từ chính trí tưởng tượng của họ: “Điều chúng ta cần làm không gì hơn là lưu ý, hầu hết những người đương thời với chúng ta vẫn thấy rõ ràng chủ nghĩa vô thần không chỉ có khả năng xuất hiện nhưng còn lan rộng và nó có nhiều điểm để bình luận cả về mặt trí thức lẫn đạo đức. Điều này có vẻ hợp lý nếu, tự cho là vô thần, thì họ sẽ không quan tâm, có tồn tại ‘một dạng không có thân xác’, ‘bất tử, tự do, có khả năng làm được mọi thứ, biết mọi điều’ và là ‘đối tượng đúng đắn đáng để cho con người thờ phượng và vâng lời, đấng tạo dựng và duy trì vũ trụ này.’ Tuy nhiên, nếu chúng ta dùng từ ‘Thiên Chúa’ để ngụ ý về mầu nhiệm, được hiện thân trong Đức Kitô, truyền cho mọi thứ từ hư vô thành an bình, thì tất cả mọi thứ phải gắn kết với Thiên Chúa trong mọi bước đi, mọi phần hiện hữu của mình, cho dù chúng có lưu ý và tin tưởng như thế hay không. Chủ nghĩa vô thần, nếu nó chủ trương chẳng có gì dính dáng đến Thiên Chúa, thì như thế, nó tự mâu thuẫn và nếu nó tiến triển hợp lẽ, thì rồi nó sẽ tự hủy hoại chính nó mà thôi.”

Tôi tin là cái nhìn sâu sắc của Lash rất quan trọng, đây không chỉ là quan điểm đầu tiên và tốt nhất để chúng ta đối thoại với người vô thần, mà còn cho chúng ta hiểu về chính đức tin của mình. Định nghĩa đầu tiên của giáo lý Kitô về Thiên Chúa, Ngài là Đấng không thể tả được, có nghĩa không thể có một ý niệm về Thiên Chúa và rằng tất cả mọi ngôn ngữ của chúng ta đều không đủ khả năng tả cho đúng về Ngài.  Đây không phải là một giáo lý trừu tượng khó hiểu. Có lẽ hơn bất kỳ điều gì khác, việc không thể hiểu được điều này chính là nguyên do tại sao chúng ta xung đột với đức tin và chống lại để tránh né những đòi hỏi của đức tin. Vậy, vấn đề ở đây là gì?

Một cách tự nhiên, tất cả chúng ta cố gắng để tạo ra một hình ảnh nào đó về Thiên Chúa và cố gắng hình tượng sự hiện hữu của Ngài. Vấn đề là, khi cố làm như thế, chúng ta giới hạn mình trong hai mục đích đó mà thôi, và cả hai đều không tốt.

Một mặt, chúng ta thường đi đến kết luận với hình tượng Thiên Chúa như một siêu nhân, một con người như chúng ta, ngoại trừ sự siêu việt vô cùng về mọi mặt. Chúng ta hình tượng Thiên Chúa như một siêu anh hùng, thần thánh, toàn tri và toàn năng, nhưng cuối cùng vẫn giống chúng ta, nghĩa là một ai đó mà chúng ta có thể hình tượng và phác họa, có thể định nghĩa, gán cho một gương mặt và có thể đo đếm được. Dù nó tự nhiên và không thể tránh khỏi, nhưng lại làm cho chúng ta, dù thật tâm đến đâu, vẫn luôn luôn có một thần tượng, một quan điểm sai lầm, một Thiên Chúa được tạo nên từ chính trí tưởng tượng chúng ta và giống chúng ta, mà vì thế, đó là Thiên Chúa dễ dàng bị những người vô thần bác bỏ cách thích đáng.

Mặt khác, đôi khi chúng ta cố để dựng nên một hình ảnh Thiên Chúa và hình tượng cho giống sự hiện hữu của Ngài, như thế lại tạo ra một vấn đề khác: Chúng ta trở nên khô khan và trống rỗng, cũng như bất lực chẳng thể hình dung Thiên Chúa hay hình tượng sự hiện hữu của Ngài. Rồi cuối cùng chúng ta hoặc trở nên một kiểu vô thần hoặc e sợ không dám xem xét đức tin của mình, bởi một cách vô thức, chúng ta đã tiếp thu niềm tin của chủ nghĩa vô thần rằng đức tin là ngây thơ, không thể đứng vững trước những chất vấn nghiêm khắc.

Khi điều này xảy đến với chúng ta, khi chúng ta cố gắng để hình tượng sự hiện hữu của Thiên Chúa rồi kết quả là con số không, thì thất bại đó không phải là thất bại về đức tin mà là thất bại về trí hình tượng của chúng ta. Thực sự chúng ta không dấn sâu trong chủ nghĩa vô thần, nhưng đúng hơn, chúng ta ở trong sự không thể diễn tả nổi của Thiên Chúa, một ‘đám mây vô thức’, một ‘đêm tối của tâm hồn’. Chúng ta không phải là những người vô thần. Chúng ta chỉ cảm nhận đúng những gì của chúng ta. Vấn đề không phải là Thiên Chúa không hiện hữu hay đã biến mất. Mà đúng hơn là chính sự không thể tả được cả Thiên Chúa đã đặt Ngài nằm ngoài tầm với của năng lực tưởng tượng của chúng ta. Tâm trí của chúng ta bị khuất phục. Thiên Chúa vẫn thực, vẫn ở đó, nhưng những hình tượng hạn chế của chúng ta thực sự trở thành con số không khi cố để họa lại một sự vô hạn, điều này cũng tương tự như khi chúng ta cố gắng hình dung ra con số cao nhất có thể đếm được, cuối cùng chỉ là bất lực. Sự vô hạn không thể bị hạn chế bởi hình tượng. Nó không có nền mà cũng không có trần, không khởi đầu và không kết thúc. Trí tưởng của con người không thể xử lý sự vô hạn được.

Thiên Chúa là vô hạn, và như thế, có thể xác định là không thể hình tượng và khái niệm hóa được Ngài. Và cũng như thế đối với sự hiện hữu của Thiên Chúa. Không thể hình dung được sự hiện hữu của Ngài. Tuy nhiên, việc chúng ta không thể hình tượng Thiên Chúa rất khác với việc nói rằng chúng ta không thể biết Thiên Chúa. Vẫn có thể biết Chúa, dù thậm chí không thể hình tượng được Ngài. Vậy bằng cách

Tất cả chúng ta đều biết có rất nhiều điều chúng ta không thể hình tượng, khái niệm hay trình bày rõ ràng. Bên trong chúng ta có vài điều mà các nhà thần nghiệm gọi là ‘tri thức mờ tối,’ cụ thể là một ý thức bên trong mang tính trực giác còn phôi thai mà chúng ta biết và hiểu ở một mức độ nằm ngoài những gì chúng ta có thể hình dung và diễn tả. Và đây không phải là một kiểu tài năng kỳ lạ huyền bí mà các thầy đồng bóng thường tự nhận vơ cho mình. Ngược lại, đây chính là tảng đá nền của chúng ta, một nền tảng chắc chắn mà chúng ta chạm đến trong những lúc chân thành nhất và sâu sắc nhất của mình, một nơi bên trong chúng ta mà chúng ta, lúc tốt đẹp nhất, đặt nền tảng đời sống của mình lên đó.

Thiên Chúa là sự không thể diễn tả được, không thể hình dung được, và vượt ngoài khái niệm hay ngôn ngữ. Đức tin của chúng ta cho chúng ta rút ngắn lại điều này trong một lúc và từ đó hình tượng Thiên Chúa như một siêu anh hùng được thần tượng hóa. Nhưng đến cuối cùng, cái giếng này cũng cạn khô và rồi tâm trí hạn chế của chúng ta nhận biết sự vô hạn chỉ trong bóng tối, không một hình tượng nào, và rồi tâm hồn hạn chế của chúng ta cảm nhận được tình yêu vô hạn chỉ trong sự thật mờ tối mà thôi.

Mùa Giáng Sinh 2012

Câu chuyện Giáng Sinh chắc chắn là một trong những câu chuyện ý nghĩa nhất từng được kể. Nó ghi lại một biến cố hạ sinh được dùng để làm mốc thời gian nhân loại. Hơn nữa, cách thuật chuyện của nó đã thổi bùng lên biết bao tưởng tượng mơ mộng trong suốt 2000 năm qua. Nhưng điều này không phải lúc nào cũng tốt. Ngoài việc gợi nên những tưởng tượng theo kiểu huyền thoại, câu chuyện Giáng Sinh, trong trí tưởng tượng Kitô giáo, thường đóng một vai trò tâm điểm trong Tin Mừng, vốn thực sự không phải của nó. Nhưng khi nhìn vào sự phong phú của câu chuyện Giáng Sinh thì như thế cũng chẳng có gì là lạ.

Trong những tường thuật đầy ý nghĩa, câu chuyện Giáng sinh còn có nhiều tiểu tường thuật phức tạp đan xen lẫn nhau, và mỗi một trong số đó đều chứa đầy những biểu tượng hình mẫu nguyên tính của riêng chúng. Một trong số những tiểu tường thuật này, vốn đầy hình tượng nguyên mẫu, chính là câu chuyện về vua Hêrôđê và các đạo sĩ.

Trong Tin Mừng theo thánh Matêô, chúng ta thấy cách phản ứng của nhiều người khác nhau khi đón nhận tin Chúa Giêsu hạ sinh. Thánh sử đã tạo nên được một sự tương phản mang tính hình mẫu mạnh mẽ, giữa chúc phúc và nguyền rủa, giữa hành động của những đạo sĩ khi mang lễ vật đến đặt dưới chân vị quân vương mới là Hài Đồng, và hành động của vua Hêrôđê khi muốn tìm giết Ngài.

Hết thảy chúng ta đều đã quen thuộc với câu chuyện này bởi nó đã được họa lại trong nhiều bài hát, biểu tượng, và những dẫn giải khác. Chúa Giêsu được sinh ra trong truyền thống tôn giáo là Do Thái giáo, và việc hạ sinh của Ngài được loan báo đến cộng đồng đức tin Do Thái giáo theo những cách phù hợp với đức tin vốn có của họ, cụ thể là với các thiên thần và những mặc khải siêu nhiên. Nhưng trong truyền thống tôn giáo này, để cho người ta nhận thấy sự hạ sinh của Ngài này, còn cần thêm những dấu chỉ bên ngoài khác nữa, đó là qua tự nhiên, chiêm tinh thuật và những ngôi sao. Các đạo sĩ đã thấy một vì sao lạ xuất hiện trên bầu trời và bắt đầu theo dấu nó, nhưng họ không biết chính xác vì sao lạ này sẽ dẫn họ đến đâu.
Trong khi theo dấu ngôi sao, họ đã gặp vua Hêrôđê, người ngay khi được người ta báo cho biết là một vị vua vừa được hạ sinh, đã nảy sinh ngay ác tâm trong lòng. Ông nhờ các đạo sĩ tìm Hài Nhi và báo cho ông biết, để ông cũng có thể đến và triều bái Người. Và chúng ta đều biết toàn bộ câu chuyện là thế này:

Các đạo sĩ theo dấu ngôi sao, tìm thấy vị vua mới là Chúa Hài Đồng, và đặt lễ vật dưới chân Ngài ngay khi mới gặp thấy. Rồi tiếp theo họ làm gì? Chúng ta có đủ ngụy tác khác nhau về chuyến trở về của họ, nhưng chúng, dù hay nhưng không hữu ích. Chúng ta không biết chuyện gì xảy ra với họ về sau, và đó chính xác là điểm mấu chốt ở đây. Việc họ biến đi như những người vô danh chính là phần cốt yếu trong lễ vật của họ. Chúng ta có thể hiểu họ tan biến đi vì bây giờ họ, có thể, tan biến đi được rồi. Họ đã đặt lễ vật dưới chân của Tân vương và giờ có thể giao phó mọi thứ an toàn trong tay Ngài. Ngôi sao của Ngài đã chiếm trọn các ngôi sao của họ. Họ không còn đấu tranh cho vị thế cũ của mình nữa, mà giờ đây họ hạnh phúc giao chúng trong tay Ngài. Cũng như ông già Simêon, họ đã có thể hạnh phúc lên đường mà hát vang: Giờ đây, lạy Chúa, xin để tôi tớ Ngài ra đi! Chúng con có thể nhắm mắt! Chúng con đang được ở trong đôi bàn tay yên bình!

Còn Hêrôđê, ông ta mới trái ngược làm sao! Tin báo về vị vua mới hạ sinh đã khiến ông ta kinh hãi rụng rời bởi chính ông ta là một vị vua. Vinh quang và hào quang giờ đây sẽ chiếu rọi trên vị vua mới và rời bỏ ông ta mãi mãi. Vậy, ông ta đã phản ứng thế nào? Không những không đặt những gì mình có dưới chân vị vua mới như lễ vật, mà ông còn rắp tâm giết Ngài. Hơn nữa, để chắc chắn, ông còn hạ lệnh giết tất cả bé trai trong toàn vùng. Hành động này đáng để viết ra cả một quyển sách nhân học. Hành động thú tính của ông ta cho thấy không phải chỉ loài cá mới ăn thịt con của mình! Nhưng điểm thiết thực trong hành động này chính là sự tương phản giữa các đạo sĩ với Hêrôđê: Các đạo sĩ nhìn thấy sinh mệnh mới đó như một lời hứa và chúc phúc, còn

Đây là một câu chuyện phong phú cho chúng ta một thử thách mạnh mẽ, đó là: Tôi phản ứng thế nào trước một sinh mệnh mới, đặc biệt là một sinh mệnh đe dọa tôi, sẽ lấy đi những gì là vẻ vang, hào quang, và tâng bốc của tôi? Liệu tôi có thể làm giống như các đạo sĩ, đặt lễ vật của tôi dưới chân Ngài và ra đi vào hư không, thậm chí là chết, hài lòng rằng thế giới này giờ được trao phó trong bàn tay tốt lành, dù đó không phải là bàn tay của tôi? Hay tôi sẽ làm như Hêrôđêe, cảm thấy sinh mệnh đó là mối đe dọa và cố gắng thủ tiêu, vì sợ vận mệnh người đó sẽ phủ lấp đi ánh hào quang số mệnh của tôi?

Chúc phúc cho một ai đó là cho đi một sự gì đó trong sinh mệnh riêng của mình, để cho hành trình tương lai người khác có thể được phong phú hơn, và đó chính là hành động của các bậc cha mẹ tốt lành dành cho con cái họ, của các thầy giáo tốt dành cho học sinh của họ, của các người bảo hộ tốt cho người được trao phó cho họ, của những cha xứ tốt lành dành cho giáo dân của họ, của những chính trị gia tốt dành cho quê hương họ, và của những bậc huynh trưởng tốt dành cho những người trẻ. Họ cho đi một sự gì đó trong sinh mệnh riêng mình để củng cố cho người khác. Đó chính là những gì mà các đạo sĩ đã làm cho Chúa Giêsu.

Vậy chúng ta sẽ hành động ra sao khi một ngôi sao mới xuất hiện bắt đầu phủ lấp đi ánh sáng của chúng ta?

Trong một bài giảng mới đây, tôi có nêu lên việc Chúa Giêsu gây sốc về cả hai khả năng, khả năng vui hưởng trọn vẹn cuộc sống và khả năng buông bỏ chính cuộc sống đó. Trong một buổi tiệc sang trọng, có một phụ nữ dùng dầu thơm lau chân Ngài với tất cả lòng thương mến, chủ nhà tỏ ra khó chịu nhưng Ngài nói cho ông biết, Ngài vui hưởng giây phút này mà không thấy có gì là tội, và Ngài cũng đã nói với họ, bí quyết sâu đậm nhất của đời sống là từ bỏ hoàn toàn trong sự tự hiến, không vương vấn ích kỷ nghĩ cho bản thân mình.

Sau bài giảng, một thanh niên đến gặp tôi và chất vấn về điểm đầu tiên: Làm sao Chúa Giêsu lại buông mình để hưởng thụ và hoan lạc như vậy? Tôi trả lời: Chính ở cái phần kia, phần năng lực từ bỏ đã làm cho Ngài làm được như vậy. Cả hai điều này dựa lẫn nhau, như hai chiếc cánh vậy. Chúa Giêsu có một năng lực đáng kinh ngạc để vui hưởng cuộc sống vì Ngài cũng mang trong mình một năng lực đáng kinh ngạc như vậy, từ bỏ chính đời sống đó. Và điều này cũng đúng với những khía cạnh khác trong đời sống và sứ vụ của Ngài: Chúa có thể lên án tội lỗi, nhưng lại thương tội nhân; cực kỳ chân tình với những người theo Ngài, nhưng cũng làm họ sốc khi thấy tình thương lớn lao Ngài dành cho những người không thuộc nhóm này; và Ngài có thể làm mọi chuyện với một mức độ tự do tối thượng mà chưa từng một ai có được, và Ngài hiểu Ngài không làm điều gì cho chính bản thân Ngài.

Và dạng phức tạp này, dạng năng lực kéo những thứ tương phản lại với nhau trong một áp lực lành mạnh, là một trong những dấu chỉ của sự cao cả vĩ đại. Các vĩ nhân làm đúng như vậy. Tôi xin đưa ra vài ví dụ:
Dorothy Day, người sẽ sớm được phong thánh, là tượng trưng chính xác cho lý lẽ này: bà vừa quan tâm đến một đòi hỏi không nhân nhượng mang tính Phúc âm đối với công bình xã hội, bà vừa quan tâm đến một đòi hỏi không nhân nhượng mang tính Phúc âm đối với các đức hạnh và việc giữ đạo. Bà vừa cấp tiến vừa mộ đạo. Thường thường người ta ít thấy ai vừa dẫn đầu đoàn biểu tình vừa lần hạt. Nhưng Dorothy làm cả hai. Đa số chúng ta không làm được. Chúng ta chỉ có thể làm được một trong hai việc này mà thôi.

Các tác phẩm của Pierre Teilhard de Chardin tiếp tục gây cảm hứng theo kiểu phân chia này cũng vì một lẽ tương tự. Ông có năng lực để cùng lúc kéo lại với nhau hai tình yêu gần như đối nghịch nhau. Ông nói là ông được sinh ra với hai tình yêu  nhạy cảm và không phai mờ được: Một tình yêu dành cho Thiên Chúa và nhận thức về một thế giới ngoài thế giới này mà ông chẳng bao giờ có thể phản bội, đồng thời ông cũng có một tình yêu ngang như thế dành cho thế giới vật chất với các vẻ đẹp và hiện thực của nó. Với ông, cả hai đều là những sự thể thực không chối bỏ, cả hai đều khiến ông kinh ngạc, và ông cố gắng để sống sao cho đừng phản bội bên nào, cho dù nó sẽ tạo ra áp lực trong đời sống của ông. Nhưng điều này lại mang lại cho tác phẩm của ông một chiều sâu hiếm có. Hầu hết các tác giả khác, thế tục hay tôn giáo, chỉ tôn trọng một trong hai cực này và phỉ báng cực kia.

Chúng ta cũng thấy kiểu phức tạp này trong các tác phẩm của thánh Têrêxa Hài Đồng. Một mặt, bà hoàn toàn chú trọng đến những sự không thuộc đời này, với cái nhìn của một người xem thế gian này là phù du, mong manh, ít giá trị. Tuy nhiên, mặt khác, bà lại tỏ ra gắn kết gần như một cách không lành mạnh với những thứ tốt đẹp của thế giới này, yêu gia đình, yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp. Bà có thể viết những trang hùng hồn về ước mong được chết và bỏ lại sau lưng cuốn phim mờ ảo mà chúng ta gọi là cuộc đời, đồng thời bà thấy khó chịu vô cùng nếu mỗi ngày không nhận những lời tình cảm của gia đình bà. Bà không thấy mâu thuẫn vì không có gì là mâu thuẫn. Khi được gắn với nhau, thì cả hai mong ước đều lành mạnh.

Thánh Augustine cũng cho chúng ta một ví dụ tương tự. Ngài viết hơn sáu ngàn trang bản thảo, trong những trang này, có những trang ngài đề cập đến những cảm xúc tiêu cực về tình dục, một kinh nghiệm đã giúp ngài trở lại; có những trang ngài nói đến những điều cốt lõi của hầu hết thần học chính thống phương Tây cho đến tận mười bảy thế kỷ sau. Ngài có thể chịu rất nhiều áp lực. Đáng buồn thay, chúng ta không được như ngài, thay vào đó chúng ta chỉ bốc và chọn cho mình những phần những mảnh suy tư của ngài để rồi làm tổn hại đến nhãn quan tổng thể của ngài.

Carlo Carretto, ngòi bút thiêng liêng người Ý vừa mới mất gần đây, cũng cho thấy ông có khả năng gắn kết những chân lý tưởng như đối nghịch nhau dưới áp lực. Thật hiếm khi được thấy trong cùng một con người kết hợp lòng mộ đạo với tinh thần bài đạo, trung thành mãnh liệt với giáo hội và phê phán giáo hội cũng mãnh liệt. Đối với ông, hai điều này dựa vào nhau. Mỗi một điều được lành mạnh là nhờ có điều kia hiện diện bên cạnh nó.

Những tư tưởng lớn và những con người vĩ đại trân trọng sự phức tạp một cách đúng đắn. Rõ ràng nhất là nơi Chúa Giêsu. Nơi Ngài là toàn bộ chân lý trong toàn bộ phức tạp của nó. Đáng tiếc thay, chúng ta, những môn đệ của Chúa Giêsu lại không xứng đáng với Ngài. Đó chính là lý do vì sao ngày nay lại có đến hàng trăm phái Kitô giáo khác nhau. Đó cũng là lý do vì sao có những phái tự do và bảo thủ cả trong giáo hội lẫn ngoài xã hội của chúng ta. Chúng ta cảm thấy dễ khi mang những những phần nho nhỏ của chân lý hơn là phải chịu áp lực để trung thành với toàn cảnh rộng lớn hơn của chân lý đó.

Nhưng sự đơn giản và trong sáng không phải lúc nào cũng là bạn hữu của chúng ta.

Một vài năm trước đây, tôi có người bạn chuẩn bị sinh đứa con đầu lòng. Dù rất hạnh phúc vì sắp được làm mẹ, nhưng cô thú thật, cô rất lo cho việc sinh nở, đau đớn, có thể nguy hiểm, và những chuyện mình chưa biết. Nhưng cô tự an ủi với suy nghĩ: Hàng trăm triệu phụ nữ đã sinh con và rồi ra cũng mẹ tròn con vuông. Chắc chắn nếu nhiều người làm được thì cô cũng làm được. 

Đôi lúc tôi cũng áp dụng suy nghĩ này khi nghĩ về cái chết. Chết là chủ đề nản chí, rối bời và nặng nề nhất đối với tất cả chúng ta, dù đôi khi chúng ta có vẻ như có can đảm đối diện với nó. Khi chúng ta nói mình không sợ chết, hầu hết chúng ta nói như thì thầm trong bóng tối, dù vậy, chúng ta nói về nó dễ hơn khi nó còn là một chuyện trừu tượng xa vời, một chuyện thuộc về tương lai mập mờ vô định. Kể cả tôi, chắc chắn tôi cũng nghĩ đến nó âm thầm trong bóng tối. Nhưng tại sao lại không nghĩ đến nó? Thà như vậy còn hơn là chối bỏ nó.

Nên tôi thích cách bạn tôi lý luận để can đảm đối diện với cơn đau và những chuyện chưa biết: Hàng trăm triệu phụ nữ đã làm được, tôi cũng làm được! Còn về cái chết, thì có rất nhiều lý do để tự an ủi, hàng tỉ tỉ người đã làm được, tất cả mọi người, kể cả tôi, cũng sẽ làm được. Và một trăm năm sau, ai trong chúng ta đọc những hàng chữ này cũng sẽ làm được!

Và như thế, thỉnh thoảng tôi nhìn công bằng theo cách này: Hàng tỉ tỉ người đã làm được, cả đàn ông, đàn bà và trẻ con. Một số người đã già, số khác còn trẻ, một số có chuẩn bị, số khác thì không, có người vui đón nhận, có người kháng cự đau đớn, nhiều người chết tự nhiên, có người chết chết vì bị hành hung, có người chết trong tình thương của gia đình thân thương, có người chết cô đơn không có ai ấp ủ, có người chết bình yên, có người khóc do sợ sệt, có người chết thọ, có người chết yểu trong tuổi thanh xuân, có khi còn quá sớm. Có người phải chịu nhiều năm mất trí vô ý nghĩa trước khi chết đến độ người chung quanh tự hỏi vì sao Thiên Chúa và tự nhiên bất nhẫn để họ phải sống mòn như vậy, có người chết lúc còn sức khỏe và mọi chuyện đang tốt, có người chết trong đức tin và hy vọng, có người chết trong bóng đêm và tuyệt vọng, có người chết với lòng biết ơn, có người lại ôm mối hận khi qua đời, có người chết trong lòng tôn giáo và giáo hội của họ, có người không ở trong giáo hội khi chết, có người chết lành như Mẹ Têrêxa, có người chết dữ như Hitler. Nhưng dù thế nào đi nữa, ai cũng thực hiện bước cuối cùng đó của cuộc đời, một bước vô định nhất trong mọi thứ vô định. Dường như có thể thu xếp được công bằng. Chẳng ai từ thế giới bên kia đi trở lại thế giới này để kể những câu chuyện khủng khiếp về cái chết cả (tất cả những bộ phim kinh dị về ma và những ngôi nhà ma đều hư cấu từ đầu đến cuối).

Tôi cho rằng hầu hết mọi người đều có chung cảm nghiệm như tôi khi nghĩ về cái chết, đặc biệt là những người tôi từng quen biết mà nay họ đã chết. Nỗi đau buồn ban đầu sẽ tan biến và thay vào đó là cảm nhận cho rằng chết là đúng, người chết giờ này đang tốt đẹp, theo một cách lạ lùng nào đó, cái chết tẩy sạch mọi thứ. Và cuối cùng, chúng ta cảm thấy tốt khi nghĩ về những người thân yêu đã qua đời, nghĩ về cái chết nói chung, thậm chí dù họ có chết không được hoàn hảo như chết trong giận dữ, chết yểu, chết với tội lỗi hoặc tự vẫn. Dù gì đi nữa, cái chết đã tẩy sạch mọi thứ và điều còn ở lại là ý thức khởi phát, một trực giác chắc chắn giờ đây, dù họ ở đâu thì cũng ở trong một tình trạng tốt hơn và yên ổn hơn chúng ta.

Khi còn là một chủng sinh trẻ, chúng tôi có dịch một đoạn luận của Cicero về tuổi già và cái chết từ tiếng La Tinh sang tiếng Anh. Lúc đó tôi mới mười tám tuổi, nhưng rất ấn tượng với suy tư của Cicero về nguyên do tại sao chúng ta không nên sợ chết. Ông thuộc phái Khắc kỷ, nhưng đến cuối cùng, cách ông ít sợ hãi cái chết có điều gì đó giống với cách đón nhận việc sinh nở của bạn tôi: Vì đây là một việc ai cũng làm, nên tôi cũng làm được!

Tôi đã làm mất bài luận về Cicero từ lâu rồi, nên phải tìm lại nó trên Internet. Và tôi xin đưa ra đây câu then chốt trong bài: “Không nên lo ngại về cái chết! Bởi rõ ràng nếu nó tiêu diệt hoàn toàn linh hồn thì tác động của cái chết chẳng có gì đáng kể, và thậm chí còn đáng mong đợi, nếu nó đưa linh hồn đến một nơi bất diệt. Nhưng điều mà tôi lo ngại nhất chính là, liệu sau khi chết tôi có buộc phải sống một kiếp chẳng vui chẳng buồn hay không?”

Đức tin của chúng ta cho biết rằng nhờ lòng nhân từ của Thiên Chúa mà chúng ta tin tưởng, thì chỉ có một điều duy nhất chờ đợi chúng ta, đó là niềm vui hạnh phúc. Và hiện giờ, chúng ta đã trực cảm được nó rồi.

Bạn hãy tưởng tượng, khi bạn sinh ra cho đến khi lớn lên, bạn chưa từng thấy ánh sáng hay màu sắc. Rồi với khoa học kỳ diệu, các bác sĩ chữa cho bạn được thấy. Bạn cảm nhận điều gì ngay lập tức khi bạn mở mắt ra? Kinh ngạc? Hoang mang? Say sưa? Đau đớn? Hay là tổng hợp các cảm xúc khó tả này?

Bây giờ thì chúng ta biết câu trả lời này. Loại giải phẫu này đã được thực hiện và chúng ta đã được nghe một vài phản ứng của các bệnh nhân khi họ được mở mắt và được thấy ánh sáng, màu sắc lần đầu tiên trong đời. Những cảm giác của họ lúc đó sẽ làm chúng ta vô cùng ngạc nhiên. Tôi đưa ra đây lời của J.Z Young, một chuyên gia trong ngành chức năng não bộ mô tả như sau:

“Khi được mở mắt, bệnh nhân chỉ rất ít hoặc hoàn toàn không vui thú gì, thật vậy, họ đối diện với cảm nghiệm đầu tiên này trong đau đớn. Trước mắt họ chỉ là một đống hỗn độn ánh sáng và màu sắc quay vòng vòng. Rõ ràng là với thị giác, họ gần như không thể cầm nắm đồ vật, nhận diện và gọi tên chúng. Họ không có khái niệm về không gian và vật thể, cho dù họ đã biết và xác định được tất cả mọi vật này bằng xúc giác. Có thể bạn sẽ nói ‘Tất nhiên, họ phải mất chút thì giờ để học cách nhận biết chúng bằng thị giác.” Nhưng cái thì giờ đó không phải là một chút, mà là rất dài, có khi mất cả hàng nhiều năm. Bộ não của họ không được huấn luyện để tuân theo nguyên lý của thị giác. Chúng ta không ý thức được là có những nguyên lý như vậy, chúng ta nghĩ, chúng ta thấy, chúng ta nói là chuyện tự nhiên. Nhưng sự thật là suốt thời thơ ấu, chúng ta đã được học một loạt những nguyên lý như vậy.” (Xem: Emilie Griffin, Souls in Full Flight, p. 143-144) 

Có lẽ những gì tôi vừa nói ở trên sẽ cho chúng ta một hình ảnh hữu ích tương đương với luyện ngục của Đạo Công giáo La Mã. Có thể nào chúng ta hiểu được luyện ngục chúng ta chịu sau khi chết theo cách này hay không, cụ thể là xem luyện ngục như việc mở mắt và mở lòng chúng ta với ánh sáng và tình yêu quá toàn vẹn khiến chúng ta phải tái tiếp thu và tái nhận thức trong đau đớn hệt như người được chữa sáng ở trên, hay không? Luyện ngục chính là lúc chúng ta được Thiên Chúa ôm trọn và trong hơi ấm cùng ánh sáng của Ngài, tất cả những khái niệm trần tục về tình yêu và hiểu biết của chúng ta trở nên quá tầm thường bé nhỏ, hệt như người mù bẩm sinh được mở mắt nhìn đời, chúng ta phải đau đớn đấu tranh trong ánh sáng quá đỗi huyền diệu đó để đập tan đến tận nền móng và xây dựng lại một cách sống động toàn bộ lối suy nghĩ và yêu thương của chúng ta, có thể hiểu như vậy hay không? Liệu có thể hiểu luyện ngục không phải là sự thiếu vắng Thiên Chúa hay một dạng trừng phạt và trả nợ cho tội chúng ta phạm, mà là những gì xảy đến khi chúng ta được ôm trọn say sưa trong vòng tay Thiên Chúa, Đấng là Tình yêu trọn hảo và Chân lý toàn vẹn, hay không?

Quả thật, có phải là ba nhân đức đối thần, tin, cậy, mến, đã cố để đưa chúng ta đến đời sống như thế hay sao? Có  phải đức tin là một nhận thức vượt trên những gì chúng ta có thể xác định được hay không? Có phải đức cậy là neo giữ chúng ta vào một sự vượt ngoài những gì chúng ta có thể tự mình điều khiển và bảo đảm hay không? Và chẳng phải đức mến là vươn mình ra ngoài những gì vốn nâng đỡ chúng ta hay không?

Khi mô tả về thân phận con người trên trần thế, thánh Phaolô đã nói rằng, ở đây, trong đời này, chúng ta chỉ nhìn thấy “qua một tấm gương mờ tối” nhưng ở đời sau, chúng ta sẽ được thấy “mặt đối mặt”. Khi mô tả tình trạng trần thế hiện thời của chúng ta, rõ ràng ngài đã nhấn mạnh một sự mù tối nhất định, một bóng đêm thời còn phôi thai, và sự bất lực không thể thực sự nhìn thấy mọi vật như chính bản chất thực của chúng. Và một điểm quan trọng nữa phải lưu ý đó là những lời trên, ngài đã nói trong văn cảnh muốn chỉ cho chúng ta rằng ngay trong đời này, đức tin, đức cậy, đức mến giúp chúng ta dần dần khai mở khởi tấm mạng mù tối đó.

Dĩ nhiên chỉ có những nghi vấn, gây bối rối cho cả Tin Lành lẫn Công giáo. Nhiều người Tin Lành và phái Phúc Âm bác bỏ hoàn toàn khái niệm luyện ngục, vì theo Kinh Thánh thì chỉ có hai nơi bất diệt là thiên đàng và địa ngục. Ngược lại, nhiều người Công giáo La Mã lại thấy không ổn khi người ta không nhìn nhận luyện ngục là một nơi hay một tình trạng tách biệt với thiên đàng. Nhưng khi nhận thức luyện ngục như một cách mở ra toàn vẹn cho đôi mắt và tâm hồn, đến đỗi làm cho chúng ta tái nhận thức vạn vật trong đau đớn, khi đó chúng ta có thể có được một khái niệm dễ chấp nhận hơn đối với cả Tin Lành và phái Phúc Âm, đồng thời cũng giúp thay đổi quan điểm phần nào sai lầm về luyện ngục của các tín hữu Công giáo La Mã.Luyện ngục thực sự chỉ có được nhờ tình yêu, vì chỉ khi nào chúng ta cảm nhận được vòng tay ôm trọn thực sự của tình yêu, lúc đó chúng ta mới nhận ra được tội lỗi của mình, và lần đầu tiên trong đời, dấn mình vào trong năng quyền để thắng vượt khỏi tội lỗi đó. Duy chỉ ánh sáng mới xua tan bóng đêm và chỉ có tình yêu mới xóa bỏ tội lỗi.
Thánh nữ Têrêxa thành Lisieux đã cầu nguyện như thế này: ‘‘Xin hãy phạt con bằng một nụ hôn!’’ Chỉ có vòng tay ôm trọn của tình yêu hoàn hảo mới là luyện ngục đích thực của tội lỗi, vì chỉ khi được nằm trọn trong tình yêu, chúng ta mới thực sự nhận thức được tội của mình, và chỉ khi đó chúng ta mới có được khát mong, năng thị, và sức mạnh để sống trong tình yêu và chân lý. Nhưng khi thả mình vào trong tình yêu và ánh sáng đó, thì luôn luôn, chúng ta sẽ cảm nhận được cùng lúc say mê và hoang mang, ngây ngất và rối bời, thần kỳ và tận khổ, hân hoan và đau đớn. Thật vậy, chính đó mới là luyện ngục.