Trong một cuốn sách có tựa đề Peculiar Treasures (Những Kho Tàng Kì Dị), nhà tiểu thuyết gia và tác giả linh đạo nổi tiếng Frederick Buechner suy niệm về nhân vật Giuđa – người đã phản bội Đức Giêsu bằng một cái hôn và sau đó đã tự tử.

Buechner, người có cha tự tử, đã suy đoán về lý do khiến Giuđa tìm đến cái chết. Dựa vào một truyền thống cổ xưa của Giáo Hội, ông đưa ra giả thuyết rằng có thể Giuđa chọn cái chết không phải vì tuyệt vọng, mà là vì hy vọng: ông cảm thấy mình đã bị kết án, nhưng vẫn hy vọng vào lòng thương xót của Đức Giêsu sau khi chết, nghĩ rằng “địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để ông đến được thiên đàng.”

Rồi, tưởng tượng việc Đức Giêsu xuống địa ngục, Buechner viết: “Đó là một cảnh tượng đáng suy ngẫm. Một lần nữa, họ gặp nhau trong bóng tối – hai người bạn cũ, cả hai đều mang vết thương sau tất cả những gì đã xảy ra. Nhưng lần này, chính Đức Giêsu là người trao nụ hôn – và lần này nó không còn là nụ hôn của sự chết”. (Trích theo Jeffrery Munroe, Reading Buechner, InterVarsity Press)

Là Kitô hữu, trong chính Kinh Tin Kính, chúng ta tuyên xưng rằng sau khi chết, Đức Giêsu “đã xuống ngục tổ tông.” Vậy điều đó có nghĩa là gì?

Trong truyền thống giáo lý, hình ảnh đạo đức và nghệ thuật Kitô giáo, điều này thường được hiểu như sau: Sau tội lỗi của Ađam và Evà – tức tội tổ tông – cánh cửa thiên đàng đã bị đóng lại, nên từ Ađam đến thời Đức Giêsu, không ai được vào thiên đàng. Nhưng trong cái chết của mình, Đức Giêsu đã đền tội thay cho nhân loại, và trong khoảng thời gian từ Thứ Sáu Tuần Thánh đến Chúa Nhật Phục Sinh, Ngài đã xuống âm phủ (Sheol) – nơi mà tất cả những người công chính từ ngàn xưa đang chờ đợi – và Ngài dẫn họ vào thiên đàng. Đây chính là điều được gọi là “việc xuống địa ngục.”

Tuy nhiên, dù cách hiểu phổ thông ấy có giá trị đến đâu, thì điều quan trọng hơn là chân lý thần học sâu xa làm nên tảng cho giáo lý này. Cốt lõi là: Tình yêu và lòng thương xót mà Đức Giêsu bày tỏ qua cái chết của Ngài có khả năng đi vào cả “địa ngục” – nghĩa là: không có địa ngục nào – dù là thể lý, tâm lý hay thiêng liêng – mà tình yêu của Đức Kitô không thể xuyên thấu để mang đến sự chữa lành cho chính vết thương đã tạo ra địa ngục ấy.

Tình yêu, lòng tha thứ, và sự chữa lành của Thiên Chúa có thể xuyên thấu bất cứ địa ngục nào con người tự tạo ra, và chữa lành tận căn những tổn thương sâu thẳm nhất. Đây có lẽ là một trong những giáo lý an ủi nhất không chỉ trong Kitô giáo mà còn trong mọi tôn giáo. Khi chúng ta bất lực trong việc giúp người khác – hay chính bản thân mình – thì Thiên Chúa vẫn có thể can thiệp.

Chính vì vậy mà người Kitô hữu không tin vào thuyết luân hồi.Luân hồi không cần thiết. Chúng ta không cần phải “tự hoàn thiện mình” một cách tuyệt đối để được vào thiên đàng. Khi ta không thể, thì Thiên Chúa có thể làm điều đó thay ta.

Điều này đem lại niềm an ủi sâu sắc, vì không phải ai cũng chết trong sự bình an. Nhiều người ra đi trong giận dữ, cay đắng, chưa hòa giải với người khác, mang theo những chuyện còn dang dở trong tâm hồn. Và một số người chết vì tự tử, bị cầm giữ trong địa ngục riêng tư – nơi mà vì bệnh tật hay vết thương sâu xa chứ không phải lỗi đạo đức, họ tin rằng cái chết là con đường duy nhất để được sống.

Giáo lý về việc Đức Giêsu xuống ngục đặc biệt có giá trị trong việc giúp chúng ta hiểu Thiên Chúa đón gặp những người chết vì tự tử như thế nào. Từ lâu nay, chúng ta thường lo lắng và sợ hãi cách sai lạc về điều này, cho rằng tự tử là một tội nặng, một hành vi tuyệt vọng, không thể tha thứ, ít nhất là theo quan điểm đời này. Nhưng trên thực tế, trong đa số trường hợp, đó là một căn bệnh, không phải một lựa chọn tự do. Giống như ung thư, nhồi máu cơ tim hay tai nạn, nó đẩy một người ra khỏi cuộc sống, trái với ý chí sâu xa của họ. Vì lý do đó, người ta khuyến khích không còn dùng cụm từ “tự tử” theo nghĩa “phạm tội” (committed suicide) nữa. Không ai “phạm” ung thư hay “phạm” nhồi máu cơ tim – họ gục ngã trước nó. Tự tử, trong phần lớn trường hợp, cũng nên được hiểu theo cách ấy.

Với tâm thế đó, chúng ta có thể hiểu rõ hơn hình ảnh mà Frederick Buechner đưa ra về Giuđa và việc ông tự tử, cũng như cuộc gặp gỡ giữa ông với Đức Giêsu trong âm phủ.

Về bản chất, đây chính là hình ảnh của Buechner: Sau khi phản bội Đức Giêsu, Giuđa rơi vào một địa ngục riêng, nơi ông tin rằng điều mình đã làm là không thể tha thứ, và ông sẽ bị kết án đời đời trong bóng tối. Sự sai lầm, căn bệnh và lý luận lệch lạc ấy khiến ông nghĩ rằng địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để ông đến được thiên đàng. Và vì vậy, ông chọn cái chết. Sau khi chết, Đức Giêsu đến gặp ông trong bóng tối của địa ngục sai lạc ấy –không để kết án hay loại trừ, nhưng để trao cho ông một nụ hôn – nụ hôn của tình yêu vô điều kiện, của sự thấu hiểu và tha thứ.

Tôi tin rằng hình ảnh này, có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn điều gì diễn ra trong tâm trí người tự tử, đồng thời giúp ta hiểu Thiên Chúa – qua Đức Giêsu – đang hạ mình xuống địa ngục cá nhân ấy để trao ban tình yêu, lòng thương xót và lời mời gọi tha thứ, trong khi người ấy đang tin rằng cái chết của họ là một “món quà” cho người thân, và rằng “địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để họ đến được thiên đàng.”

Ai còn đọc thơ? Trong thời đại kỹ thuật số, khi chủ nghĩa kinh nghiệm gần như đã thay thế đời sống tâm linh, thì giá trị của thơ ca là gì? Thơ mang lại điều gì cho đời sống con người?

Một trong những trí thức lớn của thời đại chúng ta, Charles Taylor, trong cuốn sách gần đây Cosmic Connections, Poetry in the Age of Disenchantment (Kết Nối Vũ Trụ, Thơ Ca trong Kỷ Nguyên Mất Phép Màu), đã trả lời câu hỏi này. Thơ ca được tạo ra để khơi dậy sự say mê trong chúng ta, giúp chúng ta nhìn thấu sự tẻ nhạt của cuộc sống thường nhật, để nhìn lại những mối liên hệ sâu sắc, bẩm sinh giữa vạn vật.

Với Taylor, khi còn là trẻ nhỏ, chúng ta có sự kết nối tự nhiên với trật tự vũ trụ sâu xa ấy; nhưng theo thời gian, sự phát triển bình thường của chúng ta dần làm tan biến cảm thức ban đầu, dù mơ hồ nhưng sâu sắc, về trật tự của vũ trụ. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cảm nhận được sự mất mát đó, và trong lòng vẫn luôn có một khát vọng không rõ ràng muốn tìm lại sự toàn vẹn ấy.

Và đó chính là nơi thơ ca có thể trợ giúp chúng ta.

Khi trải nghiệm một điều gì đó, chúng ta không chỉ đơn thuần tiếp nhận như một chiếc máy ảnh ghi lại hình ảnh, mà còn góp phần định nghĩa ý nghĩa của trải nghiệm đó. Theo lời Taylor: “Chúng ta không chỉ ghi nhận sự vật; chúng ta tái tạo ý nghĩa của sự vật.” Do đó, cũng như mọi tác phẩm nghệ thuật chân chính, chức năng của thơ ca là biến đổi một cảnh vật sao cho trật tự sâu xa của mọi sự được hiển lộ và chiếu sáng. Nhà thơ Pháp Stéphane Mallarmé cho rằng: “Chức năng của nghệ thuật không phải là vẽ lại một vật thể, mà là thể hiện hiệu ứng mà vật thể ấy tạo ra nơi người nhìn.”

Với Taylor, một bài thơ hay có thể làm được điều ấy — bằng cách giúp chúng ta nhìn mọi sự từ một viễn cảnh lớn hơn.

Bị cuốn vào nhịp sống thường nhật, chúng ta quá gần gũi và quá đắm chìm đến mức không thể gọi tên chính xác điều mình đang trải qua. “Thơ mang lại cho kinh nghiệm của ta một cốt truyện, một câu chuyện, và từ đó định hình nó như một vở kịch. Ta bắt đầu nhìn đời mình như một câu chuyện, một cuộc đấu tranh, với phẩm giá và ý nghĩa sâu sắc mà nó vốn có.” Ví dụ, khi diễn tả một cảm xúc đau khổ qua thơ ca, ta có thể đứng lùi lại để nhìn nó từ xa. Nhiệm vụ của thi sĩ là làm nên thơ từ những chất liệu tưởng chừng như không-thơ. Như William Wordsworth từng nói: “Thơ là cảm xúc được hồi tưởng trong tĩnh lặng.”

Để làm điều đó, nhà thơ cần dùng một ngôn ngữ khác.

Taylor diễn tả như sau: “Thơ ca là sự ‘chuyển dịch’ trực giác thành ngôn ngữ tinh tế hơn. Những điều như giá trị, đạo đức, tình yêu và nghệ thuật không thể được hiểu trọn vẹn qua thứ ngôn ngữ công cụ — mà đòi hỏi được khám phá qua những từ vựng khác.” Ngôn ngữ của chủ nghĩa kinh nghiệm là một công cụ để chúng ta xây dựng nên một hình ảnh đáng tin cậy và có trách nhiệm về thế giới trước mắt; nhưng trong thế giới ấy, người ta không còn thấy sự hiện diện của thần linh hay huyền nhiệm. Vũ trụ chỉ còn được hiểu qua các định luật thuần túy về nhân quả hiệu quả.”

Taylor tiếp tục: “Vì thế, xuất hiện một sự phân biệt quan trọng giữa ngôn ngữ thông thường – vốn bằng phẳng và công cụ, chỉ dùng để mô tả, điều khiển sự vật – và lời nói thấu suốt – vốn có khả năng mặc khải bản chất của mọi sự và khôi phục tương quan giữa ta với chúng. Ngôn ngữ thơ ca cho ta cảm giác rằng: Chúng ta được gọi tên. Có điều gì đó, hoặc ai đó, đang gọi ta từ bên ngoài.

Thơ ca song hành với âm nhạc như một loại “ngôn ngữ ngoại ngữ lời” (paralinguistic practice). Nhưng tất cả điều này liên hệ gì đến đời sống thiêng liêng, đặc biệt là đời sống Kitô giáo? Chẳng phải thơ ca và nghệ thuật chỉ là những thứ mang tính chủ quan, thậm chí vô luân sao? Taylor hoàn toàn phản đối quan điểm đó, ít là khi nói đến thơ hay nghệ thuật đích thực. Theo ông, nghệ thuật chân chính không phải là vấn đề của “thị hiếu cá nhân thay đổi.”

Taylor cho rằng ý nghĩa mà ta cảm nhận được nơi thơ ca hay nghệ thuật hay là điều song hành với những đòi hỏi đạo đức và luân lý. Tại sao? Vì theo ông: “Trong thơ hay và nghệ thuật chân chính, trải nghiệm là một niềm vui (joy) chứ không đơn thuần là khoái cảm (pleasure).” Sự khác biệt là gì? “Bạn cảm thấy niềm vui khi học được, hoặc được nhắc nhớ, một điều tích cực mang ý nghĩa đạo đức hoặc thiêng liêng sâu sắc, còn khoái cảm mãnh liệt thì thường khiến bạn càng chìm sâu hơn vào cái tôi của mình.” Với Taylor, niềm vui ấy đánh thức một “trực giác cảm nhận được” – không phải là điều chủ quan, mà là một cánh cửa mở ra với hiện sinh, với Thiên Chúa.

Cuối cùng, trích dẫn nhà thơ Baudelaire, Taylor để lại cho chúng ta một sâu sắc như sau: “Chính nhờ thơ và qua thơ, nhờ âm nhạc và qua âm nhạc, mà linh hồn ta có thể thoáng thấy vinh quang bên kia nấm mồ; và khi một bài thơ tuyệt mỹ khiến đôi mắt ta rớm lệ, thì những giọt nước mắt ấy không phải là dấu hiệu của sự khoái lạc tột cùng, mà là chứng tích của một nỗi u hoài bị kích động — một khát vọng âm thầm nơi thần kinh của một linh hồn bị lưu đày trong điều bất toàn, và ước mong nắm bắt ngay trên trần gian này một thiên đàng đã được tỏ lộ.”

Vậy thì, thơ ca có liên hệ gì đến đời sống thiêng liêng? Nếu mượn lời thánh Augustinô:
“Lạy Chúa, Chúa đã tạo dựng con cho Ngài, và lòng con không an nghỉ bao lâu chưa nghỉ yên trong Ngài,” thì khi thơ ca và âm nhạc khuấy động con tim ta bằng một nỗi u hoài lạ lùng, ta chợt nhận ra: Chốn nghỉ yên cuối cùng của ta chỉ có thể là Thiên Chúa mà thôi.

Bạn sẽ làm gì khi một vết thương hay một mất mát khiến bạn tuyệt vọng đến tê liệt, và không có điều gì bạn có thể làm để thay đổi tình huống ấy?

Bạn sẽ nói gì hay làm gì khi cố gắng an ủi một người đang bị tê liệt vì đau buồn?

Chẳng hạn, bạn sẽ nói gì với ai đó đang túc trực bên giường bệnh của người thân sắp qua đời khi tuổi đời còn quá trẻ? Bạn sẽ nói gì với một người vừa mất người thân vì tự tử?

Bạn sẽ làm gì hay nói gì khi bản thân hoàn toàn bất lực trong việc sửa chữa một tình huống đã đổ vỡ?

Nhà thơ Rainer Maria Rilke từng nhận được một bức thư từ một người đàn ông vừa mất người thân, đang chiến đấu với tuyệt vọng, và tuyệt vọng tìm kiếm điều gì đó để trái tim mình khỏi tan vỡ.

Rilke đã gửi lại cho ông những lời này: “Đừng sợ đau khổ — hãy lấy nỗi nặng trĩu trong lòng bạn mà trao lại cho sức nặng của trái đất; núi non thì nặng, đại dương cũng nặng.” (Sonnets to Orpheus). Những lời này như vang vọng lời trong Sách Ai Ca (3,29), nơi tác giả linh hứng viết: “Có lúc tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống bụi đất mà chờ đợi.”

Đúng vậy, đôi khi tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống đất mà chờ đợi. Đôi khi, ta cần trao trả nỗi đau trĩu nặng của mình cho chính mặt đất.

Thật kỳ lạ, chúng ta có thể chấp nhận những lời mời gọi này — và sự kiên nhẫn mà chúng đòi hỏi — khi nỗi đau chúng ta chịu là thể lý, chứ không phải tinh thần hay tâm lý. Thí dụ, nếu bị tai nạn và gãy chân nặng, ta sẽ đành chấp nhận, dù khó chịu đến đâu, rằng mình sẽ phải nằm một chỗ trong vài tuần hay vài tháng, và chẳng có cách nào khác ngoài việc để thời gian và tự nhiên chữa lành. Nhưng thật đáng tiếc là chúng ta không thường áp dụng được sự chấp nhận đó khi vết thương là trong tâm hồn. Khi trái tim tan vỡ, chúng ta muốn có giải pháp ngay tức thì. Ta không muốn con tim mình phải “chống nạng” hay “ngồi xe lăn” suốt nhiều tuần hay nhiều tháng.

Dĩ nhiên, không phải mất mát nào hay nỗi đau nào cũng giống nhau. Có những mất mát tuy đau đớn nhưng không khiến ta hoàn toàn tê liệt, vì trong đó đã có sẵn yếu tố của sự an ủi và chữa lành. Chúng ta từng trải qua điều này khi dự tang lễ của một người thân yêu đã sống và ra đi trong bình an — dù đau lòng, sâu thẳm trong tâm hồn, ta vẫn cảm thấy sự thanh thản nào đó trong chia ly.

Nhưng cũng có những mất mát mà trong một khoảng thời gian sau đó, không có lời an ủi nào — dù là lời đầy đức tin — có thể xoa dịu được nỗi đắng cay và đau đớn trong tim. Chẳng hạn, tôi đã từng thấy điều này tại tang lễ của những người qua đời vì tự tử. Trong giây phút tột cùng của đau thương, không có lời nào — dù đúng đắn, dù đầy niềm tin — có thể vực dậy trái tim tan vỡ của những người ở lại.

Tôi nhớ một tang lễ mà tôi từng tham dự vài năm trước. Người phụ nữ mà chúng tôi tiễn đưa vừa qua đời vì ung thư, còn khá trẻ, mới ngoài năm mươi. Chồng cô, dĩ nhiên, vô cùng đau đớn. Tại buổi tiếp khách sau Thánh lễ, một người bạn thân cố gắng an ủi anh bằng cách nói: “Cô ấy đang ở với Chúa, ở một nơi tốt đẹp hơn.” Dù là một người có đức tin, và vừa bước ra khỏi nhà thờ nơi niềm tin ấy được cử hành cách công khai, anh chỉ đáp lại: “Tôi biết anh có ý tốt; nhưng đó là điều cuối cùng tôi muốn nghe hôm nay.”

Những lời nói đầy đức tin mà chúng ta trao nhau trong lúc tang thương là những lời chân thật. Người phụ nữ ấy, chắc chắn, đang ở một nơi tốt đẹp hơn. Nhưng trong khoảnh khắc đau buồn tột cùng, những lời ấy không mang lại hiệu quả cảm xúc hay tâm lý như ta mong.

Vậy, trong những hoàn cảnh như thế, chúng ta có thể trao nhau điều gì? Người khác có thể trao gì cho ta khi chúng ta tê liệt vì đau buồn?

Ta có thể trao cho nhau chính sự bất lực của mình — sự thinh lặng, sự không thể làm gì hay nói gì có thể cất đi nỗi nặng trĩu. Và có lẽ không điều gì có sức an ủi hơn trong những thảm kịch ngoài sự cảm thông phát xuất từ chính sự bất lực chung ấy. Ta vẫn có thể thầm thĩ những lời của đức tin, nhưng cũng cần chấp nhận rằng hoa trái từ những lời ấy chỉ chín muồi sau này.

Khi ta hiện diện với nhau trong thinh lặng, trong sự bất lực trước nỗi đau, chính sự hiện diện ấy đang nói lên điều mà cả Sách Ai Ca lẫn nhà thơ Rilke đã nói: Đôi khi tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống đất mà chờ đợi — và bằng cách đó, ta đang trao lại sức nặng của mình cho trái đất. Một cách nghịch lý, chính việc chấp nhận nỗi nặng ấy lại có thể là điều duy nhất nâng đỡ được tâm hồn ta.

Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước muốn, dù ước muốn của chúng ta có vẻ trần tục và không thánh thiện đến đâu. Mọi điều chúng ta khao khát đều nằm trong Thiên Chúa. Cả Chúa Giêsu và các Thánh vịnh đều nói với chúng ta điều này.

Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước muốn và chỉ trong Thiên Chúa, những khao khát sâu xa nhất của chúng ta mới được thỏa mãn. Chúng ta bày tỏ điều này trong lời cầu nguyện của mình, có lẽ không bao giờ ý thức được điều chúng ta đang nói: Suốt đêm trường, linh hồn con khát khao Chúa. Chỉ mình Ngài, lạy Chúa, mới có thể lấp đầy trái tim con. Chúng ta nói những lời đó, nhưng liệu có thật sự là Thiên Chúa mà chúng ta khát khao trong đêm tối và khao khát trong những ước muốn của mình? Chúng ta có thực sự tin rằng Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước mong của chúng ta không?

Khi chúng ta nhìn vào những gì đẹp đẽ, đầy sức sống, hấp dẫn, quyến rũ và thú vị trên trái đất, chúng ta có thực sự nghĩ và tin rằng điều này được chứa đựng một cách phong phú hơn vô hạn trong Thiên Chúa và trong cuộc sống mà Thiên Chúa mời gọi chúng ta không? Chúng ta có thực sự tin rằng những niềm vui trên trời sẽ vượt xa những lạc thú trần gian và rằng, ngay cả trong thế giới này, những niềm vui của đức hạnh còn cao quý hơn những cảm giác tội lỗi không?

Thật không dễ để tin điều này bởi vì chúng ta bẩm sinh đã phải vật lộn với việc hướng sự chú ý có ý thức của mình về phía Thiên Chúa. Thường thì chúng ta thấy việc thực hành tôn giáo và cầu nguyện giống như một sự gián đoạn cuộc sống hơn là một sự thâm nhập vào nó, giống như một bổn phận hơn là một niềm vui, giống như một sự khổ hạnh hơn là một niềm vui thích, và giống như một điều gì đó đưa chúng ta rời xa cuộc sống thực hơn là một điều gì đó giúp chúng ta đi vào chiều sâu của nó.

Hơn nữa, nếu thành thật, chúng ta phải thừa nhận rằng chúng ta thường thầm ghen tị với những người liều lĩnh sử dụng năng lượng thiêng liêng cho niềm vui riêng của họ. Nhiều người trong chúng ta kiên trì làm tròn bổn phận cam kết với một điều cao cả hơn; nhưng, giống như người anh cả trong dụ ngôn “Người Con Hoang Đàng”, quá thường xuyên phục vụ Thiên Chúa vì nghĩa vụ và cảm thấy cay đắng vì nhiều người khác không làm như vậy. Bên này cõi vĩnh hằng, đức hạnh thường ghen tị với tội lỗi, và (nói thật) điều này đặc biệt đúng trong lĩnh vực tình dục.

Một phần điều này là tự nhiên và là một dấu hiệu của sức khỏe, xét đến thực tế thô sơ về thể chất của chúng ta và sức nặng của khoảnh khắc hiện tại. Những điều này tự nhiên áp đặt lên chúng ta một cách có thể làm cho những điều thuộc về Thiên Chúa và linh hồn trở nên trừu tượng và không thật. Đó đơn giản là thân phận con người và chắc chắn Thiên Chúa hiểu rõ điều đó. Chỉ trong những khoảnh khắc huyền nhiệm, được ban ân sủng nhất định, chúng ta mới thực sự vượt lên trên điều này.

Vì vậy, có thể hữu ích khi làm rõ hơn điều mà chúng ta tuyên xưng trong đức tin nhưng lại khó tin tưởng vào thực tế, đó là, tất cả những gì chúng ta thấy hấp dẫn, đẹp đẽ, không thể cưỡng lại, quyến rũ và thú vị trên trái đất này đều được tìm thấy đầy đủ hơn bên trong Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa của chúng.

Nếu chúng ta tin rằng Thiên Chúa là tác giả của mọi điều tốt lành, thì Thiên Chúa đẹp hơn bất kỳ ngôi sao điện ảnh nào, thông minh hơn nhà khoa học hay triết gia lỗi lạc nhất, hóm hỉnh và hài hước hơn diễn viên hài giỏi nhất, sáng tạo hơn bất kỳ nghệ sĩ, nhà văn hay nhà đổi mới nào, tinh tế hơn người uyên bác nhất trên trái đất, tràn đầy sức sống và tinh nghịch hơn bất kỳ đứa trẻ nào, năng động hơn bất kỳ ngôi sao nhạc rock nào, và, không kém phần quan trọng, quyến rũ và hấp dẫn về mặt tình dục hơn bất kỳ người nào trên trái đất.

Chúng ta thường không nghĩ về Thiên Chúa theo cách này, nhưng sự thật đó được cho biết trong Kinh Thánh và được hệ thống hóa trong tín điều Kitô giáo, nơi mà về cơ bản, chúng ta được dạy rằng Thiên Chúa là Một, Chân, Thiện, Mỹ và là tác giả và nguồn gốc tối hậu của tất cả những gì là duy nhất, tốt lành, chân thật, và đẹp đẽ. Điều đó có nghĩa là Thiên Chúa cũng hóm hỉnh, vui tươi và quyến rũ. Mọi điều quyến rũ trên trái đất đều nằm trong Thiên Chúa.

Nhưng biết điều đó không làm mất đi sức quyến rũ của những điều trần thế, và cũng không nên như vậy. Vô số điều có thể làm chúng ta choáng ngợp: một người đẹp, một hoàng hôn, một bản nhạc, một tác phẩm nghệ thuật, sự hăng hái của tuổi trẻ, sự tinh nghịch của một đứa trẻ, sự ngây thơ của một em bé, sự hóm hỉnh của ai đó, cảm giác thân mật, cảm giác hoài niệm, một ly rượu vang vào một buổi tối thích hợp, một sự rung động trong đời sống tình dục của chúng ta, hoặc, sâu sắc nhất trong tất cả, một cảm giác mơ hồ về sự độc đáo và quý giá của chính sự sống con người.

Chúng ta cần tôn vinh những điều này và tạ ơn Thiên Chúa về món quà, ngay cả khi chúng ta nhận thức rằng tất cả những điều này được tìm thấy phong phú hơn trong Thiên Chúa và chúng ta không mất gì khi đức hạnh, tôn giáo hoặc lời khấn yêu cầu chúng ta hy sinh những điều này vì một điều cao cả hơn. Chính Chúa Giêsu hứa rằng bất cứ điều gì chúng ta từ bỏ vì điều cao cả hơn sẽ được ban lại cho chúng ta gấp trăm lần. Biết điều này, chúng ta có thể sống cuộc đời mình tận hưởng trọn vẹn những gì thuộc về đất và trần thế. Những vẻ đẹp và niềm vui của cuộc sống này là một món quà từ Thiên Chúa, có ý nghĩa để được tận hưởng. Hơn nữa, bằng cách nhận thức về nguồn gốc của chúng, chúng ta cũng có thể đủ tự do để chấp nhận những giới hạn rất thực mà cuộc sống đặt ra cho những ước muốn của chúng ta. Tốt hơn nữa, chúng ta không cần sợ hãi cái chết vì những gì chúng ta mất đi sẽ bị lu mờ gấp trăm lần bởi những gì chúng ta đạt được.

Nhân vật chính trong vở kịch Murder in the Cathedral của T.S. Eliot là Thomas a Beckett – một giám mục, người theo mọi vẻ bề ngoài đều là một vị thánh. Ông cực kỳ trung thực, rộng lượng đến mức hy sinh, và là người bảo vệ đức tin đã chịu chết vì đạo. Tuy nhiên, vào một thời điểm nào đó trước khi tử đạo, ông nhận ra rằng có thể mình chưa phân biệt rõ giữa cám dỗ và ân sủng.
Nhiều người trong chúng ta quen thuộc với lời diễn tả nổi tiếng của ông:
Cám dỗ cuối cùng là sự phản bội lớn nhất:

Làm điều đúng vì lý do sai…
Vì những ai phục vụ cho đại nghĩa
Có thể biến đại nghĩa thành công cụ cho chính mình.

Vậy đâu là cám dỗ có thể dễ bị nhầm lẫn với ân sủng?

Nói đơn giản, chúng ta có thể đang làm rất nhiều việc tốt – nhưng với động cơ sai. Hơn nữa, điều này có thể rất tinh vi, đặc biệt nơi những người phục vụ cho “đại nghĩa,” bởi như T.S. Eliot nhấn mạnh, chúng ta rất dễ biến đại nghĩa ấy thành phương tiện phục vụ chính mình.

Làm thế nào chúng ta lại có thể khiến đại nghĩa phục vụ mình? Làm sao lại có thể làm điều tốt nhưng vì lý do sai?

Ví dụ: Tôi có thể đang làm rất nhiều điều tốt – giúp đỡ người khác, phục vụ mục đích của Thiên Chúa nơi trần gian. Tôi có thể quảng đại đến mức chấp nhận hy sinh như một vị tử đạo. Nhưng nếu lý do chính tôi làm tất cả những điều đó là vì chúng khiến tôi được ngưỡng mộ, cảm thấy đạo đức và chính trực, được khen ngợi, để lại một cái tên tốt đẹp sau này – thì sao?

Những câu hỏi ấy đi sâu vào ranh giới giữa cám dỗ và ân sủng. Tôi có thể làm điều đúng đắn, và dù không phải vì lý do xấu, tôi vẫn chủ yếu đang làm cho bản thân mình. Tôi có thể đang khiến đại nghĩa phục vụ tôi nhiều hơn là tôi phục vụ đại nghĩa.

Cha Dòng Tên quá cố Michael J. Buckley – một trong những người hướng dẫn tâm linh quan trọng trong đời tôi – từng thúc giục chúng ta phải can đảm xét mình một cách đau đớn: Tôi làm điều này để phục vụ Thiên Chúa và tha nhân – hay đang làm để mình cảm thấy và trông có vẻ tốt đẹp?

Trong quyển sách Bạn Tìm Gì Thế? – Những Câu Hỏi của Đức Giêsu Như Một Thách Đố và Lời Hứa, Buckley viết:

“Bằng hàng ngàn cách khác nhau, những người phục vụ cho đại nghĩa có thể khiến đại nghĩa ấy quay lại phục vụ họ. Điều này có thể vô cùng tinh tế. Đôi khi chỉ một sự lệch nhẹ ở bước khởi đầu của một hành động hay một đời sống cũng có thể dẫn đến một chuyển hướng sâu sắc nhưng không được nhận ra: lòng nhiệt thành che giấu một tham vọng ngấm ngầm nhưng tàn nhẫn. Tham vọng ấy được giấu kỹ vì ban đầu nó có vẻ giống với lòng nhiệt thành – dù thật ra hai điều này hoàn toàn đối lập. Khao khát đạt được một điều gì đó có thể trộn lẫn giữa giá trị nội tại của một dự án với hào quang phản chiếu từ thành quả đạt được.”

Là một linh mục đã phục vụ hơn 50 năm, tôi thấy đây là một lăng kính đầy thách thức để nhìn lại chính mình và hành trình mục vụ ấy. Tôi đã phục vụ cho đại nghĩa bao nhiêu – và tôi đã, trong vô thức, biến nó phục vụ cho chính mình bao nhiêu? Ai là người “được lợi” hơn: Thiên Chúa và Hội Thánh – hay tôi và danh tiếng của mình?

Tất nhiên, động cơ là điều rất khó nhận diện, và trong cuộc đời này, động cơ hiếm khi nào hoàn toàn thuần khiết. Ta là một hỗn hợp phức tạp của nhiều động lực – có cái phục vụ người khác, có cái phục vụ chính mình – và như Buckley nhấn mạnh, ban đầu chúng trông rất giống nhau. Hơn nữa, có những lời dạy của Đức Giêsu dường như cho thấy rằng đôi khi việc làm đúng điều còn quan trọng hơn động cơ rõ ràng đằng sau nó.

Chẳng hạn, Đức Giêsu nói: “Không phải những ai thưa với Thầy: ‘Lạy Chúa! Lạy Chúa!’ là được vào Nước Trời, nhưng chỉ những ai thi hành ý muốn của Cha Thầy” (Mt 7,21). Và trong bài học về việc phán xét cuối cùng, Đức Giêsu dạy rằng chúng ta sẽ bị xét xử dựa trên cách ta đối xử với người nghèo – “Điều gì các con làm cho một trong những người bé mọn nhất này, là làm cho chính Ta” (Mt 25). Điều đáng chú ý là cả nhóm được thưởng lẫn bị phạt đều không ý thức rõ việc mình làm. Họ được xét xử hoàn toàn dựa trên hành động.

Vậy, liệu ta có thể đang làm điều đúng với lý do sai? Và nếu đúng là ta làm như vậy – vì muốn được ngưỡng mộ, được kính trọng, được tiếng tốt hay cảm thấy tự hào – thì điều đó có nghiêm trọng không? Nó có làm giảm hoặc phá hủy giá trị của điều tốt ta đang làm? Khao khát được công nhận, có danh tiếng tốt và cảm thấy dễ chịu về bản thân – có thật sự đối nghịch với lòng vị tha? Hay cả hai có thể đồng hành? Thiên Chúa đánh giá ta nhiều hơn dựa vào động cơ – hay dựa vào hành động?

Tôi đang phục vụ cho đại nghĩa – hay đang khiến đại nghĩa phục vụ mình?
Đó là một câu hỏi sống còn để tự xét mình.

Tại sao? Vì chúng ta rất dễ mù quáng trước sự giả hình của chính mình – cũng như rất dễ khắt khe quá mức với bản thân.

C.S. Lewis, một trong những nhà biện giáo Kitô giáo vĩ đại nhất, đã không trở thành người Kitô hữu một cách dễ dàng hay không chút kháng cự. Ông trưởng thành trong một thái độ hoài nghi và thiên về thuyết bất khả tri. Đức tin và Đức Kitô không phải là điều tự nhiên thu hút ông. Tuy nhiên, ông luôn giữ cho mình sự thành thật tận căn khi lắng nghe những tiếng nói sâu thẳm nhất trong nội tâm, và vào một thời điểm nhất định, ông nhận ra rằng Đức Kitô và giáo huấn của Người có một sức hút mãnh liệt đến mức khiến ông không còn tự do để chối từ. Với lương tâm ngay thẳng, ông buộc phải trở thành một người Kitô hữu.

Nhiều người trong chúng ta từng nghe những lời ông viết vào đêm đầu tiên khi ông quỳ gối và trao mình cho niềm tin vào Đức Kitô. Sau một cuộc tản bộ dài và một cuộc trò chuyện tôn giáo với J.R.R. Tolkien (người đồng nghiệp của ông tại Đại học Oxford), ông kể lại rằng ông đã quỳ xuống và dâng mình cho đức tin. Nhưng như chính ông thừa nhận, đây không phải là một hành động quỳ gối dễ dàng: “Tôi quỳ xuống như một kẻ cải đạo miễn cưỡng nhất trong lịch sử Kitô giáo.” Quả thật, không phải là hình ảnh mà người ta thường nghĩ đến khi nói đến “lửa mến ban đầu” của đức tin.

Nhưng ông tiếp tục chia sẻ lý do tại sao, bất chấp mọi sự do dự tự nhiên, ông lại quyết định trở thành một người tin: “Vì tôi đã nhận ra rằng sự khắc nghiệt của Thiên Chúa còn nhân từ hơn sự dịu dàng của con người, và sự cưỡng ép của Thiên Chúa chính là sự giải thoát của chúng ta.” Vậy, sự cưỡng ép của Thiên Chúa là gì?

Sau đây là một ví dụ. Trong Tin Mừng Gioan, có một sự kiện nổi tiếng mà ở đó Phêrô – cũng như C.S. Lewis – là một người môn đệ miễn cưỡng. Câu chuyện là thế này:

Chúa Giêsu vừa đồng hóa chính mình với Bánh Hằng Sống và kết thúc bài giảng bằng lời tuyên bố rằng nếu không ăn thịt và uống máu Người, thì không thể có sự sống nơi họ. Dễ hiểu khi giáo huấn này gây hoang mang và khó tiếp nhận với người nghe; đến mức Tin Mừng ghi rằng đám đông đã bỏ đi, vừa đi vừa nói: “Lời này chói tai quá!” Sau đó, khi mọi người đã rút lui, Chúa Giêsu quay sang các môn đệ và hỏi: “Còn anh em, anh em cũng muốn bỏ đi sao?” Phêrô đã không trả lời một cách hào hứng hay dứt khoát. Ông chỉ đáp: “Bỏ Thầy thì chúng con biết theo ai bây giờ?” Tuy nhiên – và đây là một trong những khoảnh khắc rạng ngời nhất của Phêrô trong các sách Tin Mừng – ông tiếp thêm: “Thầy mới có những lời ban sự sống đời đời.”

Nếu ta phân tích kỹ câu trả lời của Phêrô, thì nội dung thật ra là thế này: Phêrô vừa nghe một giáo huấn mà ông không hiểu, và phần ông hiểu thì ông lại không thích. Trong khoảnh khắc đó, Đức Giêsu dường như hoàn toàn trái ngược với chân lý và sự sống. Cả lý trí lẫn con tim của Phêrô đều kháng cự. Nhưng sâu hơn cả lý trí và con tim, vẫn còn một phần nào đó trong ông biết rằng – bất chấp sự chống đối bên trong – giáo huấn này sẽ mang lại sự sống.

Vào thời điểm ấy, Phêrô – như C.S. Lewis – là một “tông đồ miễn cưỡng.” Thế nhưng ông vẫn trao phó đời mình cho Đức Kitô, dù đầu óc và con tim ông còn nghi ngờ. Tại sao? Vì ông đã nghiệm ra rằng “sự cưỡng ép của Thiên Chúa chính là sự giải thoát của chúng ta.”

Tôi còn nhớ có lần xem một cuộc phỏng vấn với cha Daniel Berrigan. Người dẫn chương trình hỏi: “Thưa cha, đức tin của cha đặt ở đâu? Ở cái đầu hay ở trái tim?” Cha Berrigan trả lời một cách rất dí dỏm nhưng sâu sắc: “Đức tin hiếm khi nằm ở cái đầu, và còn hiếm hơn nữa khi nằm ở con tim. Đức tin nằm ở… cái mông của bạn!” Rồi cha giải thích thêm: “Ai từng sống một cam kết dài lâu sẽ hiểu: sẽ có những lúc đầu óc không còn trong cuộc, trái tim không còn cảm xúc gì, nhưng bạn vẫn ở lại trong đó, bởi vì bạn biết rằng con đường dẫn đến sự sống là ở lại trong cam kết đó.”

Cuối cùng, điều gì là đủ đáng tin để ta dâng cả đời mình cho nó? Tôi tin rằng chúng ta không thể trả lời câu hỏi này chỉ bằng lý trí hay cảm xúc. Không phải đầu óc hay con tim là bất xứng, nhưng thực tế cho thấy chúng không luôn phản ánh điều sâu thẳm nhất trong ta. Sự cưỡng ép của Thiên Chúa nằm dưới cả tư duy và cảm xúc. Đầu óc nói cho ta điều hợp lý nên làm. Trái tim cho ta biết điều ta khao khát. Nhưng có một tiếng nói sâu hơn – nói điều ta phải làm.

Tiếng nói sâu thẳm nhất của Thiên Chúa trong lòng ta không phải lúc nào cũng hòa thuận với cái đầu hay trái tim. Đó chính là sự cưỡng ép thánh thiêng – có thể biến ta thành “kẻ cải đạo miễn cưỡng nhất trong lịch sử Kitô giáo,” có thể khiến ta đứng trước mặt Đức Giêsu mà thấy Người như phản ngược với chân lý và sự sống, có thể làm ta thất vọng tột cùng trước sự bất trung triền miên nơi Hội Thánh, và dẫu thế – ta vẫn thốt lên: “Bỏ Thầy, con biết theo ai? Thầy mới có những lời đem lại sự sống đời đời.”

Hoài nghi, thất vọng và không hiểu biết không phải là nhân đức. Nhưng đôi khi chính chúng lại dẫn ta đến điểm mấu chốt, nơi ta buộc phải quyết định: trước điều gì, cuối cùng, ta phải quỳ gối?

Một tu sĩ dòng Biển Đức chia sẻ câu chuyện này với tôi. Trong những năm đầu đời tu, tu sĩ bị phẫn uất vì cần bất cứ gì cũng phải xin phép Đan viện phụ. “Tôi nghĩ làm vậy thật ngốc. Một người trưởng thành như tôi, muốn một cái áo mới cũng phải xin phép bề trên. Tôi thấy mình như trẻ con vậy”.

Nhưng khi lớn thêm vài tuổi, cái nhìn của người tu sĩ khác đi. “Tôi không chắc lắm về mọi lý do, dù tôi chắc chắn chuyện này có liên quan đến ân sủng. Nhưng đến một ngày, tôi thấy ‘chuyện cái gì cũng phải xin’ có một khôn ngoan sâu sắc. Chúng ta chẳng sở hữu gì cả, chẳng có gì mặc định là của chúng ta cả. Tất cả đều là ơn ban. Nên về mặt lý thuyết, phải xin tất cả mọi thứ, chứ không lấy như thể chúng ta có quyền. Chúng ta cần biết ơn Thiên Chúa và vũ trụ vì mọi sự đã được ban cho chúng ta. Bây giờ khi tôi cần một cái gì đó cần xin phép, tôi không còn cảm thấy mình là con nít. Thay vào đó, tôi cảm thấy mình hòa hợp thích đáng hơn với cách thức điều hành mọi sự trong vũ trụ theo ơn ban mà trong đó không một ai có quyền tối hậu trên cái gì”.

Điều mà tu sĩ này hiểu ra chính là nguyên tắc nền tảng cho mọi linh đạo, mọi luân lý, và mỗi một điều răn, cụ thể là tất cả mọi sự đến với chúng ta như một tặng vật, chứ chẳng có gì là của chúng ta. Chúng ta nên biết ơn Thiên Chúa và vũ trụ vì cho chúng ta những gì chúng ta có, và chúng ta cẩn thận đừng đòi thêm như thể mình có quyền.

Nhưng điều này rất trái ngược với cái tôi bản năng và văn hóa của chúng ta. Trong cả hai điều này có những tiếng nói mạnh mẽ bảo chúng ta nếu không thể lấy được điều mình muốn thì mình là kẻ yếu đuối, yếu đuối theo cả hai nghĩa. Thứ nhất là tính cách yếu đuối, quá hèn nhát không dám giành lấy cuộc đời. Thứ hai, là bị sự dè dặt của tôn giáo và luân lý làm cho yếu đuối, không thể giành lấy một cách thích đáng và sống cho thật trọn vẹn. Những tiếng nói này bảo chúng ta phải lớn lên, vì trong chúng ta có quá nhiều thứ sợ hãi và ấu trĩ, vì chúng ta là đứa trẻ bị những thế lực mê tín giam giữ.

Chính bởi những tiếng nói như vậy mà ngày nay, trong một văn hóa tự nhận là kitô hữu và luân lý, những nhân vật chính trị và xã hội lại hoàn toàn thật lòng tin, cho rằng sự cảm thông là sự yếu đuối của con người.

Chúng ta cần một lời cảnh tỉnh quan trọng.

Tiếng của Chúa Giêsu là phản đề hoàn toàn đối với những tiếng nói này. Cảm thông là nhân đức gần như tối hậu của con người, là phản đề của sự yếu đuối. Chúa Giêsu nhìn vào những gì là dứt khoát, hùng hổ và tích lũy trong xã hội chúng ta, cho dù chúng được ngưỡng mộ đến như thế nào, Ngài cũng sẽ nói rõ rằng đó không phải là ý nghĩa của việc đến bàn tiệc ở tâm điểm vương quốc Thiên Chúa. Chúa Giêsu sẽ không có chung sự ngưỡng mộ của chúng ta dành cho những người giàu có và nổi tiếng vốn quá thường xuyên giành lấy, như thể họ có quyền, tài sản và địa vị quá mức của mình. Khi nói rằng người giàu vào nước trời còn khó hơn con lạc đà chui qua lỗ kim, có lẽ Chúa Giêsu sẽ làm rõ hơn khi nói thêm: “Dĩ nhiên trừ khi người giàu giống như trẻ con, xin phép vũ trụ, cộng đoàn và Thiên Chúa khi muốn một chiếc áo mới!”

Khi tôi ở nhà tập, linh mục phụ trách tập viện đã cố gây cho chúng tôi ấn tượng về ý nghĩa của sự khó nghèo đời tu, ngài bảo chúng tôi viết mấy chữ la-tinh: ad usum, để bạn dùng trong mỗi quyển sách được phát. Dù quyển sách này được giao cho chúng tôi dùng riêng, nhưng chúng tôi không sở hữu nó. Nó chỉ được để cho chúng tôi dùng, quyền sở hữu thì ở người nào đó khác. Rồi chúng tôi được dạy, điều này cũng đúng với bất kỳ vật gì được giao cho chúng tôi dùng riêng, từ bàn chải đánh răng cho đến chiếc áo mặc trên người. Chúng không thật sự là của chúng tôi, mà chỉ đơn thuần được giao cho chúng tôi dùng.

Một tập sinh thời đó cùng tôi, sau này đã rời dòng và bây giờ là bác sĩ, anh vẫn là bạn thân của tôi, anh chia sẻ với tôi, dù bây giờ là bác sĩ, anh vẫn viết mấy chữ ad usum trong mọi quyển sách của anh. Lý luận của anh: “Tôi không ở dòng tu. Tôi không có lời khấn khó nghèo, nhưng tôi thấy khi ở thế giới này, nguyên tắc linh mục dạy chúng tôi thật xác đáng không khác gì khi ở tập viện. Chúng ta chẳng sở hữu gì hết. Những quyển sách này không hẳn là của tôi. Chúng được giao cho tôi, tạm thời, để tôi dùng. Chẳng có gì hoàn toàn thuộc về bất kỳ ai. Và tốt nhất là đừng bao giờ quên điều đó”.

Bất kể chúng ta giàu có, uy lực và trưởng thành đến thế nào, thì trong chuyện xin phép để mua một chiếc áo mới luôn có một điều gì đó thật lành mạnh. Nó giữ chúng ta hòa hợp với sự thật rằng vũ trụ thuộc về tất cả mọi người, và tối hậu là thuộc về Thiên Chúa. Mọi thứ đến với chúng ta đều là tặng vật, cho nên chúng ta đừng bao giờ mặc định xem cái gì là của mình, mà hãy mặc định xem là đã được ban cho!

Vài năm trước, khi đang trình bày ở một hội nghị tại trường của chúng tôi, linh mục trẻ Pierre-Olivier Tremblay đến từ Québec đã chia sẻ một câu chuyện.

Tôi đã có vài năm làm việc với người trẻ và tôi để ý thấy một điều nơi nhiều người trẻ. Đó là họ trẻ trung và tràn đầy năng lượng, ước mơ, hy vọng và sinh lực, làm cho chúng ta thấy ở gần họ thật tuyệt. Tuy nhiều sinh lực, nhưng ít người tỏa ra họ có nhiều hy vọng. Họ thiếu hy vọng vì họ thiếu một siêu tuyến truyện. Họ chỉ có những câu chuyện riêng, và khi mọi chuyện tốt đẹp thì sinh lực và tinh thần của họ được nâng cao, nhưng khi họ gặp chuyện bất ổn (chia tay người yêu, người thân qua đời, mắc bệnh nặng) họ chẳng có gì để bám víu vì họ không nhận thức đời mình trong bối cảnh của một câu chuyện lớn hơn, một siêu tuyến truyện. Họ chỉ nhận thức bản thân trong những câu chuyện cá nhân riêng của họ – nó không bao giờ là căn cứ cho hy vọng.

Một siêu tuyến truyện, một câu chuyện lớn hơn mà chúng ta cần hiểu câu chuyện của mình ở trong đó, là gì? Và làm thế nào nó là nền tảng cho hy vọng?

Tôi có một ví dụ: Linh mục Pierre Teilhard de Chardin vừa là nhà khoa học tầm mức thế giới, vừa là nhà thần nghiệm kitô giáo. Là nhà khoa học và là người của đức tin, ngài dự định trình bày rõ ràng một tổng hợp thần học sẽ đưa dự định thần thiêng trong sự tiến hóa của vũ trụ và dự định thần thiêng trong việc Thiên Chúa nhập thể trong Chúa Giêsu Kitô vào trong một thị kiến hòa hợp.

Và ngài đã trình bày rõ ràng một thị kiến, trong đó một tín hữu kitô có thể bao hàm hòa hợp các thuyết khoa học về nguồn gốc của vũ trụ, sự tiến hóa trong 15 triệu năm, mục đích và vai trò của Chúa Kitô trong lịch sử, cách lịch sử vũ trụ và lịch sử đức tin cuối cùng sẽ lên đến cực điểm (Thư Thánh Phaolô gởi tín hữu Êphêsô) lúc thời gian đến hồi viên mãn, khi Thiên Chúa, qua Chúa Kitô đưa tất cả mọi sự nên một với Ngài. Vào ngày đó, sự thiện sẽ thắng sự dữ, tình yêu sẽ thắng chia rẽ, hòa bình sẽ thắng hỗn loạn, vị tha sẽ thắng ích kỷ, trìu mến sẽ thắng bạo tàn, và tha thứ sẽ thắng báo thù.

Khi Linh mục trình bày thị kiến này ở một hội thảo, một đồng nghiệp đã thách thức ngài: “Cha tin rằng sự thiện cuối cùng sẽ thắng sự dữ, vậy nếu chúng ta cho trái đất nổ tung bằng bom nguyên tử, thì thị kiến của cha sẽ như thế nào?” Linh mục Teilhard trả lời: “Nếu chúng ta cho trái đất nổ tung bằng bom nguyên tử, thì sẽ là bước lùi hai triệu năm, nhưng sự thiện sẽ thắng sự dữ, không phải vì tôi ước mong như vậy, nhưng vì Thiên Chúa đã hứa như vậy, và trong sự kiện phục sinh, Thiên Chúa đã cho thấy Ngài có quyền năng để thực hiện lời hứa đó.”

Linh mục nói đúng. Ngoại trừ sự phục sinh, chúng ta chẳng có một bảo đảm nào cho bất cứ chuyện gì. Dối trá, bất công, bạo lực có vẻ cuối cùng sẽ chiến thắng. Hỗn loạn, bạo tàn và cái chết có lẽ sẽ nắm quyền định đoạt. Vào ngày Chúa Giêsu chết, mọi chuyện rõ ràng có vẻ như thế.

Tuy nhiên, sự phục sinh của Chúa Giêsu là lời định đoạt của Thiên Chúa về chuyện này. Trong sự phục sinh, Thiên Chúa bảo đảm với chúng ta dù có thế nào đi chăng nữa, cho dù sự dữ có vẻ chiếm ưu thế đến đâu đi nữa, cho dù đôi khi sự ngây thơ, tốt lành và trìu mến có vẻ bất lực thế nào đi nữa, cho dù thế gian đóng đinh Chúa Kitô bao nhiêu lần đi nữa, cho dù chúng ta cho nổ tung thế giới bằng bom nguyên tử bao nhiêu lần đi nữa, cho dù mọi chuyện có vô vọng đến thế nào đi nữa, thì cái kết câu chuyện của chúng ta đã được viết sẵn và đó là cái kết có hậu, một cái kết ngất ngây.

Sự phục sinh của Chúa Giêsu bảo đảm với chúng ta (như lời của Julian thành Norwich): “Đến cuối cùng, tất cả sẽ tốt đẹp, và tất cả sẽ tốt đẹp, và mọi hiện sinh sẽ tốt đẹp”.

Sự phục sinh, là khi Thiên Chúa để Chúa Giêsu chịu đóng đinh trỗi dậy theo một cách có thật, hoàn vũ và hữu hình, chứ không chỉ là một đảo chiều trong ý thức của các môn đệ Chúa Giêsu, đó chính là nền tảng không những chỉ mang lại hy vọng cho chúng ta mà còn cho đức tin của chúng ta. Như thánh Phaolô nói, nếu không có phục sinh thì chúng ta là những kẻ ngu muội nhất. Nhưng nếu Chúa Giêsu đã phục sinh, thì mọi điều chúng ta tin và mọi điều chúng ta hy vọng, cùng chiến thắng vĩnh viễn của sự thiện, tình yêu, hiệp nhất, trìu mến và niềm vui trên tất cả những gì đã đàn áp, đều được bảo đảm. Sự phục sinh của Chúa Giêsu, chỉ một điều này thôi, chính là nền tảng cho mọi hy vọng, cả cho chúng ta và cho vũ trụ.

Sự phục sinh là siêu tuyến truyện tối hậu. Đây là câu chuyện lớn hơn, chúng ta cần đặt câu chuyện cá nhân của mình vào trong đó. Khi Pierre-Olivier Tremblay (bây giờ là giám mục ở Québec) nhận xét nơi những người trẻ cùng làm việc với ngài, họ có một sinh lực rất mạnh, nhưng lại ít hy vọng, vì họ thiếu một siêu tuyến truyện để đặt câu chuyện riêng của họ vào, siêu tuyến truyện linh mục nói đến là tuyến truyện về Chúa Giêsu phục sinh từ cõi chết.

Dù già hay trẻ, những câu chuyện cá nhân riêng của chúng ta đều không đủ. Chúng ta cần hiểu mình (và hiểu vũ trụ) bên trong siêu tuyến truyện phục sinh.