Không một bài giảng nào có thể tác động đến tâm hồn mạnh mẽ bằng việc tận mắt thấy một người sống đời chân thật. Nếu điều đó đúng – và đúng thật – thì không một khóa học hôn nhân nào có sức dạy về hôn nhân sâu sắc bằng chứng tá của một cuộc hôn nhân tốt đẹp.

Tôi đã cảm nghiệm điều này cách cụ thể vài năm trước khi tham dự kỷ niệm 50 năm hôn phối của một người bác. Cuộc hôn nhân của họ thật tốt đẹp: hòa thuận, hiếu khách, gắn bó gia đình và kiên trung trong đức tin.

Tuy nhiên, và chỉ có họ mới biết cái giá phải trả, điều này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Những năm đầu chung sống, họ không có nhiều tiền, cũng chẳng có điều kiện dư dả, mà vẫn phải nuôi một gia đình đông con. Công việc đầu tiên của ông chỉ là nhân viên bán hàng lương ba cọc ba đồng. Bà thì chẳng tìm được việc, bởi ở thị trấn nhỏ nơi họ ở, phụ nữ khi ấy không được mấy coi trọng trong thị trường lao động.

Ngoài ra, như mọi gia đình khác, họ còn biết bao thử thách: những giờ làm việc miệt mài, không chỉ lo cho gia đình mình mà còn dấn thân trong sinh hoạt của giáo xứ và cộng đồng.

Hơn hai trăm thân nhân và bạn hữu đã quy tụ để chúc mừng và tri ân họ. Cuối bữa tiệc, bác tôi đứng lên cám ơn mọi người và kết thúc bằng câu nói:

“Khi chúng tôi kết hôn cách đây 50 năm, chúng tôi chẳng có gì nhiều, nhưng chúng tôi có một niềm tín thác tự nhiên rằng: nếu sống theo Mười Điều Răn và lề luật Hội Thánh, thì mọi sự rồi sẽ ổn – và tôi nghĩ quả đúng là như thế.”

Quả thật, đó là một cách nói khiêm nhường, vì mọi sự không chỉ “ổn” mà còn tốt đẹp hơn nhiều.

Bốn Hình Ảnh Diễn Tả Một Cuộc Hôn Nhân Tốt:

Một cuộc hôn nhân tốt có thể được mô tả qua bốn hình ảnh, và hôn nhân của các bác tôi là một minh chứng điển hình:

1. Một lò sưởi ấm áp
   Tình yêu của đôi bạn đời tạo nên một bầu khí ấm áp, không chỉ sưởi ấm họ mà còn sưởi ấm mọi người đến gần: con cái, láng giềng, cộng đoàn, và bất cứ ai gặp họ.
2. Một bàn tiệc đầy ắp
   Khi hai người thật lòng yêu nhau, tình yêu ấy trở thành lòng hiếu khách, một bàn tiệc nuôi dưỡng cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Tình yêu ấy không chỉ nuôi sống hai người mà còn có dư để chia sẻ với mọi người chung quanh. Đây chính là tính bí tích của hôn nhân.
3. Một chiếc bình chứa đựng đau khổ
   Có câu ngạn ngữ: “Mọi sự đều có thể chịu đựng được, miễn là có thể chia sẻ.” Thật vậy, ai có một bạn đường đích thực trong đời sẽ có thể gánh vác nhiều đau khổ. Trong một hôn nhân tốt, vợ chồng không chỉ cùng nhau mang vác khổ đau của mình, mà còn nâng đỡ được nỗi khổ đau của nhiều người khác.
4. Thân thể của Đức Kitô – lương thực cho thế gian
   Đức Kitô để lại Mình Ngài để nuôi sống nhân loại. Một hôn nhân tốt cũng vậy: trở nên lương thực nuôi dưỡng mọi người xung quanh. Đây chính là điều làm cho hôn nhân trở thành bí tích.

Nhiều người trong chúng ta đã từng cảm nhận điều này nơi một số đôi vợ chồng mà mình gặp gỡ. Sự hiện diện của họ trong đời sống chúng ta luôn là một nguồn nuôi dưỡng về luân lý, tâm lý và đức tin

Cuộc hôn nhân của các bác tôi là minh chứng sống động. Nhà của họ luôn như một lò sưởi, nơi nhiều người – cả tôi nữa – tìm thấy sự ấm áp. Họ luôn có bàn ăn rộng, tủ lạnh đầy, cửa nhà rộng mở chào đón và hiếu khách với bất cứ ai bước vào.

Họ cũng là chiếc bình chứa đựng khổ đau: qua năm tháng, nhờ tình yêu, họ có thể chịu đựng và nâng đỡ nhau trong đức tin, phẩm giá, sự nhân hậu, và lòng bác ái ngày càng sâu đậm. Họ còn giúp bao người khác gánh bớt nỗi khổ đau.

Cuối cùng, cuộc hôn nhân ấy là thân thể của Đức Kitô hiện diện trong xác phàm – lương thực cho sự sống của thế giới. Hầu như bất cứ ai từng gặp họ đều được nuôi dưỡng, được bồi đắp, được nhận thêm “vitamin cho tâm hồn.”

Trong một thời đại mà người ta không còn hiểu bí tích là gì, chúng ta có thể nhìn vào một cuộc hôn nhân như thế để hiểu thế nào là bí tích.

Đôi khi, những gì ta tìm kiếm không nằm trong sách vở, mà lại ở ngay ngôi nhà đối diện; ân sủng Chúa không phải lúc nào cũng ở nhà thờ, mà ở cánh cửa mở ra chào đón ta; sự an ủi ta khát khao có thể đến từ một người bạn biết thấu hiểu nỗi đau; và bí tích nuôi dưỡng linh hồn ta đôi khi được tìm thấy nơi một phòng khách ấm áp, một bàn ăn đầy ắp, tiếng chuyện trò dí dỏm, và trong một đôi vợ chồng sống hạnh phúc bên nhau.

Sự trong trắng là gì?

Có lẽ ở dạng lý tưởng nhất, sự trong trắng có thể được mô tả như một trái tim con người được lột bỏ cái tôi và dục vọng — điều gì đó gần với cách James Joyce diễn tả trong Chân dung nghệ sĩ lúc còn trẻ, khi nhân vật chính, chàng Steven trẻ tuổi, nhìn thấy một cô gái bán khỏa thân trên bãi biển và thay vì bị thôi thúc bởi ham muốn xác thịt, anh lại chỉ tràn ngập một niềm kinh ngạc và ngưỡng mộ sâu xa.

Thực tế hơn, cố học giả Allan Bloom, trong tác phẩm Sự khép lại của tâm trí Mỹ, cho rằng, suy cho cùng, sự trong trắng chính là đức khiết tịnh — và khiết tịnh không chỉ là một khái niệm về tình dục. Theo Bloom, cần phải có một “sự khiết tịnh” trong mọi trải nghiệm của chúng ta; nghĩa là, chúng ta chỉ nên trải nghiệm điều gì khi và chỉ khi ta có thể trải nghiệm nó theo cách vẫn giữ được sự toàn vẹn bên trong. Nói đơn giản, ta đánh mất sự trong trắng khi trải nghiệm bất cứ điều gì khiến mình “rời rạc”, tức là làm tan vỡ sự nguyên vẹn của bản thân. Và chúng ta có thể “rời rạc” theo nhiều cách: về đạo đức, tâm lý, cảm xúc, tâm linh hoặc thể lý.

Bloom nhận định rằng ngày nay, hầu hết chúng ta đều thiếu đức khiết tịnh và ít nhiều đã bị “rời rạc” bên trong. Ông cho rằng điều này không trước hết thể hiện ở những con số gia tăng chóng mặt của sự suy sụp tinh thần hay nạn nghiện ma túy, rượu chè, mà phổ biến hơn, ở một sự “chai lì” trong tâm hồn: khiến chúng ta (theo lời ông) “què quặt về mặt eros” — đôi mắt mất đi ánh lửa, và con tim, giấc mơ không còn nhiều chất siêu thoát.

Hơn nữa, sự trong trắng của người trưởng thành cần được phân biệt với sự trong trắng tự nhiên của trẻ thơ. Với người lớn, trong trắng không còn là ngây thơ. Đó phải là điều có thể gọi là “ngây thơ lần hai” hay “hậu tinh tế” (post-sophistication). Có một khác biệt rất lớn giữa tính trẻ con (childishness) — sự ngây thơ bộc phát của trẻ, một phần dựa trên thiếu kinh nghiệm và ngây ngô — và tâm hồn trẻ thơ (childlikeness) — sự hồn nhiên trở lại của một người trưởng thành đã từng trải, thông hiểu, nhưng vẫn lấy lại được ánh nhìn đầy ngạc nhiên của trẻ thơ.

Chúa Giêsu định nghĩa sự trong trắng như thế nào? Người chỉ vào hai điều: trái tim của trẻ thơ và trái tim của trinh nữ. “Nếu anh em không trở nên như trẻ nhỏ, anh em sẽ chẳng được vào Nước Trời”, và Nước Trời “giống như mười trinh nữ đi đón chàng rể”.

Với Chúa Giêsu, trái tim của trẻ thơ là trái tim tươi mới, rộng mở, đầy ngạc nhiên, chưa bị chai cứng hay cằn cỗi vì vết thương hoặc tội lỗi. Còn trái tim của trinh nữ là trái tim biết kiên nhẫn trước sự chưa trọn vẹn, không đòi bản nhạc phải khép lại, biết rằng, cũng như trẻ thơ, nhiều điều khao khát sâu xa chưa thể đạt được ngay.

Trái tim trẻ thơ vẫn tin vào điều thiện; trái tim trinh nữ thì không thử thách Thiên Chúa của mình.

Trong tiểu thuyết The Stone Angel, Margaret Laurence miêu tả nhân vật Hagar Shipley — một ngày nọ, sau khi nghe một đứa trẻ gọi mình là “mụ già xấu xí”, bà soi gương và kinh hoàng trước gương mặt mình. Bà gần như không nhận ra chính mình: không chỉ già đi, mà còn lạnh lẽo, vô hồn, mất đi sự háo hức và trong trắng. Bà tự hỏi làm sao điều này xảy ra, vì bà vẫn nghĩ mình là người dễ mến, lành mạnh. Nhưng tấm gương phơi bày sự thật cay đắng: bà đã đánh mất đứa trẻ bên trong mình, mất đi sự trong trắng.

Điều này có thể xảy ra với tất cả chúng ta — và thực tế, đã xảy ra vào những giai đoạn khác nhau trong đời mỗi người. Chúng ta không bao giờ được để mất khát vọng tìm lại sự trong trắng, vì đó sẽ là một trong những căn bệnh chết người nhất.

Annie Dillard từng viết: “Sự trong trắng không phải là đặc quyền của trẻ sơ sinh hay chó con, lại càng không phải của núi non hay những vì sao cố định, vốn chẳng có đặc quyền gì cả. Nó không mất hẳn khỏi chúng ta; thế giới tốt đẹp hơn thế nhiều. Giống như mọi tặng phẩm tốt lành khác của tinh thần, nó vẫn ở đó nếu bạn muốn, hoàn toàn miễn phí, như đã từng được khẳng định bởi những lời mạnh mẽ hơn lời tôi. Người ta có thể theo đuổi sự trong trắng như chó săn đuổi thỏ, một lòng một dạ, bị cuốn hút bởi một thứ tình yêu, vượt qua suối, lạc bước trên đồng và trong rừng, vòng vo, vượt qua rào và đồi, mắt mở to, tiếng gọi vang dội, không hay biết rằng mình đang cất lên khát vọng sâu thẳm và khó hiểu nhất — một ngọn lửa nơi gốc rễ trái tim — và bản hợp xướng ấy vọng lại từ núi cao.”

Những lời này nhắc nhở tha thiết rằng một trong những nền tảng sâu xa nhất của một đời sống lành mạnh (và hạnh phúc) chính là sự trong trắng — nếu không đạt được nó thì ít nhất cũng phải khao khát nó. Cũng như một đứa trẻ khỏe mạnh mong mỏi trải nghiệm của người lớn, một người trưởng thành khỏe mạnh khao khát trái tim của trẻ thơ. Đánh mất khát vọng về sự trong trắng là đánh mất sự gắn kết với linh hồn mình. Thực vậy, đánh mất hoàn toàn khát vọng này chính là đánh mất linh hồn — và đó là một trong những đặc tính của tình trạng ở trong hỏa ngục.

Trong một cuốn sách có tựa đề Peculiar Treasures (Những Kho Tàng Kì Dị), nhà tiểu thuyết gia và tác giả linh đạo nổi tiếng Frederick Buechner suy niệm về nhân vật Giuđa – người đã phản bội Đức Giêsu bằng một cái hôn và sau đó đã tự tử.

Buechner, người có cha tự tử, đã suy đoán về lý do khiến Giuđa tìm đến cái chết. Dựa vào một truyền thống cổ xưa của Giáo Hội, ông đưa ra giả thuyết rằng có thể Giuđa chọn cái chết không phải vì tuyệt vọng, mà là vì hy vọng: ông cảm thấy mình đã bị kết án, nhưng vẫn hy vọng vào lòng thương xót của Đức Giêsu sau khi chết, nghĩ rằng “địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để ông đến được thiên đàng.”

Rồi, tưởng tượng việc Đức Giêsu xuống địa ngục, Buechner viết: “Đó là một cảnh tượng đáng suy ngẫm. Một lần nữa, họ gặp nhau trong bóng tối – hai người bạn cũ, cả hai đều mang vết thương sau tất cả những gì đã xảy ra. Nhưng lần này, chính Đức Giêsu là người trao nụ hôn – và lần này nó không còn là nụ hôn của sự chết”. (Trích theo Jeffrery Munroe, Reading Buechner, InterVarsity Press)

Là Kitô hữu, trong chính Kinh Tin Kính, chúng ta tuyên xưng rằng sau khi chết, Đức Giêsu “đã xuống ngục tổ tông.” Vậy điều đó có nghĩa là gì?

Trong truyền thống giáo lý, hình ảnh đạo đức và nghệ thuật Kitô giáo, điều này thường được hiểu như sau: Sau tội lỗi của Ađam và Evà – tức tội tổ tông – cánh cửa thiên đàng đã bị đóng lại, nên từ Ađam đến thời Đức Giêsu, không ai được vào thiên đàng. Nhưng trong cái chết của mình, Đức Giêsu đã đền tội thay cho nhân loại, và trong khoảng thời gian từ Thứ Sáu Tuần Thánh đến Chúa Nhật Phục Sinh, Ngài đã xuống âm phủ (Sheol) – nơi mà tất cả những người công chính từ ngàn xưa đang chờ đợi – và Ngài dẫn họ vào thiên đàng. Đây chính là điều được gọi là “việc xuống địa ngục.”

Tuy nhiên, dù cách hiểu phổ thông ấy có giá trị đến đâu, thì điều quan trọng hơn là chân lý thần học sâu xa làm nên tảng cho giáo lý này. Cốt lõi là: Tình yêu và lòng thương xót mà Đức Giêsu bày tỏ qua cái chết của Ngài có khả năng đi vào cả “địa ngục” – nghĩa là: không có địa ngục nào – dù là thể lý, tâm lý hay thiêng liêng – mà tình yêu của Đức Kitô không thể xuyên thấu để mang đến sự chữa lành cho chính vết thương đã tạo ra địa ngục ấy.

Tình yêu, lòng tha thứ, và sự chữa lành của Thiên Chúa có thể xuyên thấu bất cứ địa ngục nào con người tự tạo ra, và chữa lành tận căn những tổn thương sâu thẳm nhất. Đây có lẽ là một trong những giáo lý an ủi nhất không chỉ trong Kitô giáo mà còn trong mọi tôn giáo. Khi chúng ta bất lực trong việc giúp người khác – hay chính bản thân mình – thì Thiên Chúa vẫn có thể can thiệp.

Chính vì vậy mà người Kitô hữu không tin vào thuyết luân hồi.Luân hồi không cần thiết. Chúng ta không cần phải “tự hoàn thiện mình” một cách tuyệt đối để được vào thiên đàng. Khi ta không thể, thì Thiên Chúa có thể làm điều đó thay ta.

Điều này đem lại niềm an ủi sâu sắc, vì không phải ai cũng chết trong sự bình an. Nhiều người ra đi trong giận dữ, cay đắng, chưa hòa giải với người khác, mang theo những chuyện còn dang dở trong tâm hồn. Và một số người chết vì tự tử, bị cầm giữ trong địa ngục riêng tư – nơi mà vì bệnh tật hay vết thương sâu xa chứ không phải lỗi đạo đức, họ tin rằng cái chết là con đường duy nhất để được sống.

Giáo lý về việc Đức Giêsu xuống ngục đặc biệt có giá trị trong việc giúp chúng ta hiểu Thiên Chúa đón gặp những người chết vì tự tử như thế nào. Từ lâu nay, chúng ta thường lo lắng và sợ hãi cách sai lạc về điều này, cho rằng tự tử là một tội nặng, một hành vi tuyệt vọng, không thể tha thứ, ít nhất là theo quan điểm đời này. Nhưng trên thực tế, trong đa số trường hợp, đó là một căn bệnh, không phải một lựa chọn tự do. Giống như ung thư, nhồi máu cơ tim hay tai nạn, nó đẩy một người ra khỏi cuộc sống, trái với ý chí sâu xa của họ. Vì lý do đó, người ta khuyến khích không còn dùng cụm từ “tự tử” theo nghĩa “phạm tội” (committed suicide) nữa. Không ai “phạm” ung thư hay “phạm” nhồi máu cơ tim – họ gục ngã trước nó. Tự tử, trong phần lớn trường hợp, cũng nên được hiểu theo cách ấy.

Với tâm thế đó, chúng ta có thể hiểu rõ hơn hình ảnh mà Frederick Buechner đưa ra về Giuđa và việc ông tự tử, cũng như cuộc gặp gỡ giữa ông với Đức Giêsu trong âm phủ.

Về bản chất, đây chính là hình ảnh của Buechner: Sau khi phản bội Đức Giêsu, Giuđa rơi vào một địa ngục riêng, nơi ông tin rằng điều mình đã làm là không thể tha thứ, và ông sẽ bị kết án đời đời trong bóng tối. Sự sai lầm, căn bệnh và lý luận lệch lạc ấy khiến ông nghĩ rằng địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để ông đến được thiên đàng. Và vì vậy, ông chọn cái chết. Sau khi chết, Đức Giêsu đến gặp ông trong bóng tối của địa ngục sai lạc ấy –không để kết án hay loại trừ, nhưng để trao cho ông một nụ hôn – nụ hôn của tình yêu vô điều kiện, của sự thấu hiểu và tha thứ.

Tôi tin rằng hình ảnh này, có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn điều gì diễn ra trong tâm trí người tự tử, đồng thời giúp ta hiểu Thiên Chúa – qua Đức Giêsu – đang hạ mình xuống địa ngục cá nhân ấy để trao ban tình yêu, lòng thương xót và lời mời gọi tha thứ, trong khi người ấy đang tin rằng cái chết của họ là một “món quà” cho người thân, và rằng “địa ngục có thể là cơ hội cuối cùng để họ đến được thiên đàng.”

Ai còn đọc thơ? Trong thời đại kỹ thuật số, khi chủ nghĩa kinh nghiệm gần như đã thay thế đời sống tâm linh, thì giá trị của thơ ca là gì? Thơ mang lại điều gì cho đời sống con người?

Một trong những trí thức lớn của thời đại chúng ta, Charles Taylor, trong cuốn sách gần đây Cosmic Connections, Poetry in the Age of Disenchantment (Kết Nối Vũ Trụ, Thơ Ca trong Kỷ Nguyên Mất Phép Màu), đã trả lời câu hỏi này. Thơ ca được tạo ra để khơi dậy sự say mê trong chúng ta, giúp chúng ta nhìn thấu sự tẻ nhạt của cuộc sống thường nhật, để nhìn lại những mối liên hệ sâu sắc, bẩm sinh giữa vạn vật.

Với Taylor, khi còn là trẻ nhỏ, chúng ta có sự kết nối tự nhiên với trật tự vũ trụ sâu xa ấy; nhưng theo thời gian, sự phát triển bình thường của chúng ta dần làm tan biến cảm thức ban đầu, dù mơ hồ nhưng sâu sắc, về trật tự của vũ trụ. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cảm nhận được sự mất mát đó, và trong lòng vẫn luôn có một khát vọng không rõ ràng muốn tìm lại sự toàn vẹn ấy.

Và đó chính là nơi thơ ca có thể trợ giúp chúng ta.

Khi trải nghiệm một điều gì đó, chúng ta không chỉ đơn thuần tiếp nhận như một chiếc máy ảnh ghi lại hình ảnh, mà còn góp phần định nghĩa ý nghĩa của trải nghiệm đó. Theo lời Taylor: “Chúng ta không chỉ ghi nhận sự vật; chúng ta tái tạo ý nghĩa của sự vật.” Do đó, cũng như mọi tác phẩm nghệ thuật chân chính, chức năng của thơ ca là biến đổi một cảnh vật sao cho trật tự sâu xa của mọi sự được hiển lộ và chiếu sáng. Nhà thơ Pháp Stéphane Mallarmé cho rằng: “Chức năng của nghệ thuật không phải là vẽ lại một vật thể, mà là thể hiện hiệu ứng mà vật thể ấy tạo ra nơi người nhìn.”

Với Taylor, một bài thơ hay có thể làm được điều ấy — bằng cách giúp chúng ta nhìn mọi sự từ một viễn cảnh lớn hơn.

Bị cuốn vào nhịp sống thường nhật, chúng ta quá gần gũi và quá đắm chìm đến mức không thể gọi tên chính xác điều mình đang trải qua. “Thơ mang lại cho kinh nghiệm của ta một cốt truyện, một câu chuyện, và từ đó định hình nó như một vở kịch. Ta bắt đầu nhìn đời mình như một câu chuyện, một cuộc đấu tranh, với phẩm giá và ý nghĩa sâu sắc mà nó vốn có.” Ví dụ, khi diễn tả một cảm xúc đau khổ qua thơ ca, ta có thể đứng lùi lại để nhìn nó từ xa. Nhiệm vụ của thi sĩ là làm nên thơ từ những chất liệu tưởng chừng như không-thơ. Như William Wordsworth từng nói: “Thơ là cảm xúc được hồi tưởng trong tĩnh lặng.”

Để làm điều đó, nhà thơ cần dùng một ngôn ngữ khác.

Taylor diễn tả như sau: “Thơ ca là sự ‘chuyển dịch’ trực giác thành ngôn ngữ tinh tế hơn. Những điều như giá trị, đạo đức, tình yêu và nghệ thuật không thể được hiểu trọn vẹn qua thứ ngôn ngữ công cụ — mà đòi hỏi được khám phá qua những từ vựng khác.” Ngôn ngữ của chủ nghĩa kinh nghiệm là một công cụ để chúng ta xây dựng nên một hình ảnh đáng tin cậy và có trách nhiệm về thế giới trước mắt; nhưng trong thế giới ấy, người ta không còn thấy sự hiện diện của thần linh hay huyền nhiệm. Vũ trụ chỉ còn được hiểu qua các định luật thuần túy về nhân quả hiệu quả.”

Taylor tiếp tục: “Vì thế, xuất hiện một sự phân biệt quan trọng giữa ngôn ngữ thông thường – vốn bằng phẳng và công cụ, chỉ dùng để mô tả, điều khiển sự vật – và lời nói thấu suốt – vốn có khả năng mặc khải bản chất của mọi sự và khôi phục tương quan giữa ta với chúng. Ngôn ngữ thơ ca cho ta cảm giác rằng: Chúng ta được gọi tên. Có điều gì đó, hoặc ai đó, đang gọi ta từ bên ngoài.

Thơ ca song hành với âm nhạc như một loại “ngôn ngữ ngoại ngữ lời” (paralinguistic practice). Nhưng tất cả điều này liên hệ gì đến đời sống thiêng liêng, đặc biệt là đời sống Kitô giáo? Chẳng phải thơ ca và nghệ thuật chỉ là những thứ mang tính chủ quan, thậm chí vô luân sao? Taylor hoàn toàn phản đối quan điểm đó, ít là khi nói đến thơ hay nghệ thuật đích thực. Theo ông, nghệ thuật chân chính không phải là vấn đề của “thị hiếu cá nhân thay đổi.”

Taylor cho rằng ý nghĩa mà ta cảm nhận được nơi thơ ca hay nghệ thuật hay là điều song hành với những đòi hỏi đạo đức và luân lý. Tại sao? Vì theo ông: “Trong thơ hay và nghệ thuật chân chính, trải nghiệm là một niềm vui (joy) chứ không đơn thuần là khoái cảm (pleasure).” Sự khác biệt là gì? “Bạn cảm thấy niềm vui khi học được, hoặc được nhắc nhớ, một điều tích cực mang ý nghĩa đạo đức hoặc thiêng liêng sâu sắc, còn khoái cảm mãnh liệt thì thường khiến bạn càng chìm sâu hơn vào cái tôi của mình.” Với Taylor, niềm vui ấy đánh thức một “trực giác cảm nhận được” – không phải là điều chủ quan, mà là một cánh cửa mở ra với hiện sinh, với Thiên Chúa.

Cuối cùng, trích dẫn nhà thơ Baudelaire, Taylor để lại cho chúng ta một sâu sắc như sau: “Chính nhờ thơ và qua thơ, nhờ âm nhạc và qua âm nhạc, mà linh hồn ta có thể thoáng thấy vinh quang bên kia nấm mồ; và khi một bài thơ tuyệt mỹ khiến đôi mắt ta rớm lệ, thì những giọt nước mắt ấy không phải là dấu hiệu của sự khoái lạc tột cùng, mà là chứng tích của một nỗi u hoài bị kích động — một khát vọng âm thầm nơi thần kinh của một linh hồn bị lưu đày trong điều bất toàn, và ước mong nắm bắt ngay trên trần gian này một thiên đàng đã được tỏ lộ.”

Vậy thì, thơ ca có liên hệ gì đến đời sống thiêng liêng? Nếu mượn lời thánh Augustinô:
“Lạy Chúa, Chúa đã tạo dựng con cho Ngài, và lòng con không an nghỉ bao lâu chưa nghỉ yên trong Ngài,” thì khi thơ ca và âm nhạc khuấy động con tim ta bằng một nỗi u hoài lạ lùng, ta chợt nhận ra: Chốn nghỉ yên cuối cùng của ta chỉ có thể là Thiên Chúa mà thôi.

Bạn sẽ làm gì khi một vết thương hay một mất mát khiến bạn tuyệt vọng đến tê liệt, và không có điều gì bạn có thể làm để thay đổi tình huống ấy?

Bạn sẽ nói gì hay làm gì khi cố gắng an ủi một người đang bị tê liệt vì đau buồn?

Chẳng hạn, bạn sẽ nói gì với ai đó đang túc trực bên giường bệnh của người thân sắp qua đời khi tuổi đời còn quá trẻ? Bạn sẽ nói gì với một người vừa mất người thân vì tự tử?

Bạn sẽ làm gì hay nói gì khi bản thân hoàn toàn bất lực trong việc sửa chữa một tình huống đã đổ vỡ?

Nhà thơ Rainer Maria Rilke từng nhận được một bức thư từ một người đàn ông vừa mất người thân, đang chiến đấu với tuyệt vọng, và tuyệt vọng tìm kiếm điều gì đó để trái tim mình khỏi tan vỡ.

Rilke đã gửi lại cho ông những lời này: “Đừng sợ đau khổ — hãy lấy nỗi nặng trĩu trong lòng bạn mà trao lại cho sức nặng của trái đất; núi non thì nặng, đại dương cũng nặng.” (Sonnets to Orpheus). Những lời này như vang vọng lời trong Sách Ai Ca (3,29), nơi tác giả linh hứng viết: “Có lúc tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống bụi đất mà chờ đợi.”

Đúng vậy, đôi khi tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống đất mà chờ đợi. Đôi khi, ta cần trao trả nỗi đau trĩu nặng của mình cho chính mặt đất.

Thật kỳ lạ, chúng ta có thể chấp nhận những lời mời gọi này — và sự kiên nhẫn mà chúng đòi hỏi — khi nỗi đau chúng ta chịu là thể lý, chứ không phải tinh thần hay tâm lý. Thí dụ, nếu bị tai nạn và gãy chân nặng, ta sẽ đành chấp nhận, dù khó chịu đến đâu, rằng mình sẽ phải nằm một chỗ trong vài tuần hay vài tháng, và chẳng có cách nào khác ngoài việc để thời gian và tự nhiên chữa lành. Nhưng thật đáng tiếc là chúng ta không thường áp dụng được sự chấp nhận đó khi vết thương là trong tâm hồn. Khi trái tim tan vỡ, chúng ta muốn có giải pháp ngay tức thì. Ta không muốn con tim mình phải “chống nạng” hay “ngồi xe lăn” suốt nhiều tuần hay nhiều tháng.

Dĩ nhiên, không phải mất mát nào hay nỗi đau nào cũng giống nhau. Có những mất mát tuy đau đớn nhưng không khiến ta hoàn toàn tê liệt, vì trong đó đã có sẵn yếu tố của sự an ủi và chữa lành. Chúng ta từng trải qua điều này khi dự tang lễ của một người thân yêu đã sống và ra đi trong bình an — dù đau lòng, sâu thẳm trong tâm hồn, ta vẫn cảm thấy sự thanh thản nào đó trong chia ly.

Nhưng cũng có những mất mát mà trong một khoảng thời gian sau đó, không có lời an ủi nào — dù là lời đầy đức tin — có thể xoa dịu được nỗi đắng cay và đau đớn trong tim. Chẳng hạn, tôi đã từng thấy điều này tại tang lễ của những người qua đời vì tự tử. Trong giây phút tột cùng của đau thương, không có lời nào — dù đúng đắn, dù đầy niềm tin — có thể vực dậy trái tim tan vỡ của những người ở lại.

Tôi nhớ một tang lễ mà tôi từng tham dự vài năm trước. Người phụ nữ mà chúng tôi tiễn đưa vừa qua đời vì ung thư, còn khá trẻ, mới ngoài năm mươi. Chồng cô, dĩ nhiên, vô cùng đau đớn. Tại buổi tiếp khách sau Thánh lễ, một người bạn thân cố gắng an ủi anh bằng cách nói: “Cô ấy đang ở với Chúa, ở một nơi tốt đẹp hơn.” Dù là một người có đức tin, và vừa bước ra khỏi nhà thờ nơi niềm tin ấy được cử hành cách công khai, anh chỉ đáp lại: “Tôi biết anh có ý tốt; nhưng đó là điều cuối cùng tôi muốn nghe hôm nay.”

Những lời nói đầy đức tin mà chúng ta trao nhau trong lúc tang thương là những lời chân thật. Người phụ nữ ấy, chắc chắn, đang ở một nơi tốt đẹp hơn. Nhưng trong khoảnh khắc đau buồn tột cùng, những lời ấy không mang lại hiệu quả cảm xúc hay tâm lý như ta mong.

Vậy, trong những hoàn cảnh như thế, chúng ta có thể trao nhau điều gì? Người khác có thể trao gì cho ta khi chúng ta tê liệt vì đau buồn?

Ta có thể trao cho nhau chính sự bất lực của mình — sự thinh lặng, sự không thể làm gì hay nói gì có thể cất đi nỗi nặng trĩu. Và có lẽ không điều gì có sức an ủi hơn trong những thảm kịch ngoài sự cảm thông phát xuất từ chính sự bất lực chung ấy. Ta vẫn có thể thầm thĩ những lời của đức tin, nhưng cũng cần chấp nhận rằng hoa trái từ những lời ấy chỉ chín muồi sau này.

Khi ta hiện diện với nhau trong thinh lặng, trong sự bất lực trước nỗi đau, chính sự hiện diện ấy đang nói lên điều mà cả Sách Ai Ca lẫn nhà thơ Rilke đã nói: Đôi khi tất cả những gì ta có thể làm là úp miệng mình xuống đất mà chờ đợi — và bằng cách đó, ta đang trao lại sức nặng của mình cho trái đất. Một cách nghịch lý, chính việc chấp nhận nỗi nặng ấy lại có thể là điều duy nhất nâng đỡ được tâm hồn ta.

Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước muốn, dù ước muốn của chúng ta có vẻ trần tục và không thánh thiện đến đâu. Mọi điều chúng ta khao khát đều nằm trong Thiên Chúa. Cả Chúa Giêsu và các Thánh vịnh đều nói với chúng ta điều này.

Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước muốn và chỉ trong Thiên Chúa, những khao khát sâu xa nhất của chúng ta mới được thỏa mãn. Chúng ta bày tỏ điều này trong lời cầu nguyện của mình, có lẽ không bao giờ ý thức được điều chúng ta đang nói: Suốt đêm trường, linh hồn con khát khao Chúa. Chỉ mình Ngài, lạy Chúa, mới có thể lấp đầy trái tim con. Chúng ta nói những lời đó, nhưng liệu có thật sự là Thiên Chúa mà chúng ta khát khao trong đêm tối và khao khát trong những ước muốn của mình? Chúng ta có thực sự tin rằng Thiên Chúa là đối tượng của mọi ước mong của chúng ta không?

Khi chúng ta nhìn vào những gì đẹp đẽ, đầy sức sống, hấp dẫn, quyến rũ và thú vị trên trái đất, chúng ta có thực sự nghĩ và tin rằng điều này được chứa đựng một cách phong phú hơn vô hạn trong Thiên Chúa và trong cuộc sống mà Thiên Chúa mời gọi chúng ta không? Chúng ta có thực sự tin rằng những niềm vui trên trời sẽ vượt xa những lạc thú trần gian và rằng, ngay cả trong thế giới này, những niềm vui của đức hạnh còn cao quý hơn những cảm giác tội lỗi không?

Thật không dễ để tin điều này bởi vì chúng ta bẩm sinh đã phải vật lộn với việc hướng sự chú ý có ý thức của mình về phía Thiên Chúa. Thường thì chúng ta thấy việc thực hành tôn giáo và cầu nguyện giống như một sự gián đoạn cuộc sống hơn là một sự thâm nhập vào nó, giống như một bổn phận hơn là một niềm vui, giống như một sự khổ hạnh hơn là một niềm vui thích, và giống như một điều gì đó đưa chúng ta rời xa cuộc sống thực hơn là một điều gì đó giúp chúng ta đi vào chiều sâu của nó.

Hơn nữa, nếu thành thật, chúng ta phải thừa nhận rằng chúng ta thường thầm ghen tị với những người liều lĩnh sử dụng năng lượng thiêng liêng cho niềm vui riêng của họ. Nhiều người trong chúng ta kiên trì làm tròn bổn phận cam kết với một điều cao cả hơn; nhưng, giống như người anh cả trong dụ ngôn “Người Con Hoang Đàng”, quá thường xuyên phục vụ Thiên Chúa vì nghĩa vụ và cảm thấy cay đắng vì nhiều người khác không làm như vậy. Bên này cõi vĩnh hằng, đức hạnh thường ghen tị với tội lỗi, và (nói thật) điều này đặc biệt đúng trong lĩnh vực tình dục.

Một phần điều này là tự nhiên và là một dấu hiệu của sức khỏe, xét đến thực tế thô sơ về thể chất của chúng ta và sức nặng của khoảnh khắc hiện tại. Những điều này tự nhiên áp đặt lên chúng ta một cách có thể làm cho những điều thuộc về Thiên Chúa và linh hồn trở nên trừu tượng và không thật. Đó đơn giản là thân phận con người và chắc chắn Thiên Chúa hiểu rõ điều đó. Chỉ trong những khoảnh khắc huyền nhiệm, được ban ân sủng nhất định, chúng ta mới thực sự vượt lên trên điều này.

Vì vậy, có thể hữu ích khi làm rõ hơn điều mà chúng ta tuyên xưng trong đức tin nhưng lại khó tin tưởng vào thực tế, đó là, tất cả những gì chúng ta thấy hấp dẫn, đẹp đẽ, không thể cưỡng lại, quyến rũ và thú vị trên trái đất này đều được tìm thấy đầy đủ hơn bên trong Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa của chúng.

Nếu chúng ta tin rằng Thiên Chúa là tác giả của mọi điều tốt lành, thì Thiên Chúa đẹp hơn bất kỳ ngôi sao điện ảnh nào, thông minh hơn nhà khoa học hay triết gia lỗi lạc nhất, hóm hỉnh và hài hước hơn diễn viên hài giỏi nhất, sáng tạo hơn bất kỳ nghệ sĩ, nhà văn hay nhà đổi mới nào, tinh tế hơn người uyên bác nhất trên trái đất, tràn đầy sức sống và tinh nghịch hơn bất kỳ đứa trẻ nào, năng động hơn bất kỳ ngôi sao nhạc rock nào, và, không kém phần quan trọng, quyến rũ và hấp dẫn về mặt tình dục hơn bất kỳ người nào trên trái đất.

Chúng ta thường không nghĩ về Thiên Chúa theo cách này, nhưng sự thật đó được cho biết trong Kinh Thánh và được hệ thống hóa trong tín điều Kitô giáo, nơi mà về cơ bản, chúng ta được dạy rằng Thiên Chúa là Một, Chân, Thiện, Mỹ và là tác giả và nguồn gốc tối hậu của tất cả những gì là duy nhất, tốt lành, chân thật, và đẹp đẽ. Điều đó có nghĩa là Thiên Chúa cũng hóm hỉnh, vui tươi và quyến rũ. Mọi điều quyến rũ trên trái đất đều nằm trong Thiên Chúa.

Nhưng biết điều đó không làm mất đi sức quyến rũ của những điều trần thế, và cũng không nên như vậy. Vô số điều có thể làm chúng ta choáng ngợp: một người đẹp, một hoàng hôn, một bản nhạc, một tác phẩm nghệ thuật, sự hăng hái của tuổi trẻ, sự tinh nghịch của một đứa trẻ, sự ngây thơ của một em bé, sự hóm hỉnh của ai đó, cảm giác thân mật, cảm giác hoài niệm, một ly rượu vang vào một buổi tối thích hợp, một sự rung động trong đời sống tình dục của chúng ta, hoặc, sâu sắc nhất trong tất cả, một cảm giác mơ hồ về sự độc đáo và quý giá của chính sự sống con người.

Chúng ta cần tôn vinh những điều này và tạ ơn Thiên Chúa về món quà, ngay cả khi chúng ta nhận thức rằng tất cả những điều này được tìm thấy phong phú hơn trong Thiên Chúa và chúng ta không mất gì khi đức hạnh, tôn giáo hoặc lời khấn yêu cầu chúng ta hy sinh những điều này vì một điều cao cả hơn. Chính Chúa Giêsu hứa rằng bất cứ điều gì chúng ta từ bỏ vì điều cao cả hơn sẽ được ban lại cho chúng ta gấp trăm lần. Biết điều này, chúng ta có thể sống cuộc đời mình tận hưởng trọn vẹn những gì thuộc về đất và trần thế. Những vẻ đẹp và niềm vui của cuộc sống này là một món quà từ Thiên Chúa, có ý nghĩa để được tận hưởng. Hơn nữa, bằng cách nhận thức về nguồn gốc của chúng, chúng ta cũng có thể đủ tự do để chấp nhận những giới hạn rất thực mà cuộc sống đặt ra cho những ước muốn của chúng ta. Tốt hơn nữa, chúng ta không cần sợ hãi cái chết vì những gì chúng ta mất đi sẽ bị lu mờ gấp trăm lần bởi những gì chúng ta đạt được.

Nhân vật chính trong vở kịch Murder in the Cathedral của T.S. Eliot là Thomas a Beckett – một giám mục, người theo mọi vẻ bề ngoài đều là một vị thánh. Ông cực kỳ trung thực, rộng lượng đến mức hy sinh, và là người bảo vệ đức tin đã chịu chết vì đạo. Tuy nhiên, vào một thời điểm nào đó trước khi tử đạo, ông nhận ra rằng có thể mình chưa phân biệt rõ giữa cám dỗ và ân sủng.
Nhiều người trong chúng ta quen thuộc với lời diễn tả nổi tiếng của ông:
Cám dỗ cuối cùng là sự phản bội lớn nhất:

Làm điều đúng vì lý do sai…
Vì những ai phục vụ cho đại nghĩa
Có thể biến đại nghĩa thành công cụ cho chính mình.

Vậy đâu là cám dỗ có thể dễ bị nhầm lẫn với ân sủng?

Nói đơn giản, chúng ta có thể đang làm rất nhiều việc tốt – nhưng với động cơ sai. Hơn nữa, điều này có thể rất tinh vi, đặc biệt nơi những người phục vụ cho “đại nghĩa,” bởi như T.S. Eliot nhấn mạnh, chúng ta rất dễ biến đại nghĩa ấy thành phương tiện phục vụ chính mình.

Làm thế nào chúng ta lại có thể khiến đại nghĩa phục vụ mình? Làm sao lại có thể làm điều tốt nhưng vì lý do sai?

Ví dụ: Tôi có thể đang làm rất nhiều điều tốt – giúp đỡ người khác, phục vụ mục đích của Thiên Chúa nơi trần gian. Tôi có thể quảng đại đến mức chấp nhận hy sinh như một vị tử đạo. Nhưng nếu lý do chính tôi làm tất cả những điều đó là vì chúng khiến tôi được ngưỡng mộ, cảm thấy đạo đức và chính trực, được khen ngợi, để lại một cái tên tốt đẹp sau này – thì sao?

Những câu hỏi ấy đi sâu vào ranh giới giữa cám dỗ và ân sủng. Tôi có thể làm điều đúng đắn, và dù không phải vì lý do xấu, tôi vẫn chủ yếu đang làm cho bản thân mình. Tôi có thể đang khiến đại nghĩa phục vụ tôi nhiều hơn là tôi phục vụ đại nghĩa.

Cha Dòng Tên quá cố Michael J. Buckley – một trong những người hướng dẫn tâm linh quan trọng trong đời tôi – từng thúc giục chúng ta phải can đảm xét mình một cách đau đớn: Tôi làm điều này để phục vụ Thiên Chúa và tha nhân – hay đang làm để mình cảm thấy và trông có vẻ tốt đẹp?

Trong quyển sách Bạn Tìm Gì Thế? – Những Câu Hỏi của Đức Giêsu Như Một Thách Đố và Lời Hứa, Buckley viết:

“Bằng hàng ngàn cách khác nhau, những người phục vụ cho đại nghĩa có thể khiến đại nghĩa ấy quay lại phục vụ họ. Điều này có thể vô cùng tinh tế. Đôi khi chỉ một sự lệch nhẹ ở bước khởi đầu của một hành động hay một đời sống cũng có thể dẫn đến một chuyển hướng sâu sắc nhưng không được nhận ra: lòng nhiệt thành che giấu một tham vọng ngấm ngầm nhưng tàn nhẫn. Tham vọng ấy được giấu kỹ vì ban đầu nó có vẻ giống với lòng nhiệt thành – dù thật ra hai điều này hoàn toàn đối lập. Khao khát đạt được một điều gì đó có thể trộn lẫn giữa giá trị nội tại của một dự án với hào quang phản chiếu từ thành quả đạt được.”

Là một linh mục đã phục vụ hơn 50 năm, tôi thấy đây là một lăng kính đầy thách thức để nhìn lại chính mình và hành trình mục vụ ấy. Tôi đã phục vụ cho đại nghĩa bao nhiêu – và tôi đã, trong vô thức, biến nó phục vụ cho chính mình bao nhiêu? Ai là người “được lợi” hơn: Thiên Chúa và Hội Thánh – hay tôi và danh tiếng của mình?

Tất nhiên, động cơ là điều rất khó nhận diện, và trong cuộc đời này, động cơ hiếm khi nào hoàn toàn thuần khiết. Ta là một hỗn hợp phức tạp của nhiều động lực – có cái phục vụ người khác, có cái phục vụ chính mình – và như Buckley nhấn mạnh, ban đầu chúng trông rất giống nhau. Hơn nữa, có những lời dạy của Đức Giêsu dường như cho thấy rằng đôi khi việc làm đúng điều còn quan trọng hơn động cơ rõ ràng đằng sau nó.

Chẳng hạn, Đức Giêsu nói: “Không phải những ai thưa với Thầy: ‘Lạy Chúa! Lạy Chúa!’ là được vào Nước Trời, nhưng chỉ những ai thi hành ý muốn của Cha Thầy” (Mt 7,21). Và trong bài học về việc phán xét cuối cùng, Đức Giêsu dạy rằng chúng ta sẽ bị xét xử dựa trên cách ta đối xử với người nghèo – “Điều gì các con làm cho một trong những người bé mọn nhất này, là làm cho chính Ta” (Mt 25). Điều đáng chú ý là cả nhóm được thưởng lẫn bị phạt đều không ý thức rõ việc mình làm. Họ được xét xử hoàn toàn dựa trên hành động.

Vậy, liệu ta có thể đang làm điều đúng với lý do sai? Và nếu đúng là ta làm như vậy – vì muốn được ngưỡng mộ, được kính trọng, được tiếng tốt hay cảm thấy tự hào – thì điều đó có nghiêm trọng không? Nó có làm giảm hoặc phá hủy giá trị của điều tốt ta đang làm? Khao khát được công nhận, có danh tiếng tốt và cảm thấy dễ chịu về bản thân – có thật sự đối nghịch với lòng vị tha? Hay cả hai có thể đồng hành? Thiên Chúa đánh giá ta nhiều hơn dựa vào động cơ – hay dựa vào hành động?

Tôi đang phục vụ cho đại nghĩa – hay đang khiến đại nghĩa phục vụ mình?
Đó là một câu hỏi sống còn để tự xét mình.

Tại sao? Vì chúng ta rất dễ mù quáng trước sự giả hình của chính mình – cũng như rất dễ khắt khe quá mức với bản thân.

C.S. Lewis, một trong những nhà biện giáo Kitô giáo vĩ đại nhất, đã không trở thành người Kitô hữu một cách dễ dàng hay không chút kháng cự. Ông trưởng thành trong một thái độ hoài nghi và thiên về thuyết bất khả tri. Đức tin và Đức Kitô không phải là điều tự nhiên thu hút ông. Tuy nhiên, ông luôn giữ cho mình sự thành thật tận căn khi lắng nghe những tiếng nói sâu thẳm nhất trong nội tâm, và vào một thời điểm nhất định, ông nhận ra rằng Đức Kitô và giáo huấn của Người có một sức hút mãnh liệt đến mức khiến ông không còn tự do để chối từ. Với lương tâm ngay thẳng, ông buộc phải trở thành một người Kitô hữu.

Nhiều người trong chúng ta từng nghe những lời ông viết vào đêm đầu tiên khi ông quỳ gối và trao mình cho niềm tin vào Đức Kitô. Sau một cuộc tản bộ dài và một cuộc trò chuyện tôn giáo với J.R.R. Tolkien (người đồng nghiệp của ông tại Đại học Oxford), ông kể lại rằng ông đã quỳ xuống và dâng mình cho đức tin. Nhưng như chính ông thừa nhận, đây không phải là một hành động quỳ gối dễ dàng: “Tôi quỳ xuống như một kẻ cải đạo miễn cưỡng nhất trong lịch sử Kitô giáo.” Quả thật, không phải là hình ảnh mà người ta thường nghĩ đến khi nói đến “lửa mến ban đầu” của đức tin.

Nhưng ông tiếp tục chia sẻ lý do tại sao, bất chấp mọi sự do dự tự nhiên, ông lại quyết định trở thành một người tin: “Vì tôi đã nhận ra rằng sự khắc nghiệt của Thiên Chúa còn nhân từ hơn sự dịu dàng của con người, và sự cưỡng ép của Thiên Chúa chính là sự giải thoát của chúng ta.” Vậy, sự cưỡng ép của Thiên Chúa là gì?

Sau đây là một ví dụ. Trong Tin Mừng Gioan, có một sự kiện nổi tiếng mà ở đó Phêrô – cũng như C.S. Lewis – là một người môn đệ miễn cưỡng. Câu chuyện là thế này:

Chúa Giêsu vừa đồng hóa chính mình với Bánh Hằng Sống và kết thúc bài giảng bằng lời tuyên bố rằng nếu không ăn thịt và uống máu Người, thì không thể có sự sống nơi họ. Dễ hiểu khi giáo huấn này gây hoang mang và khó tiếp nhận với người nghe; đến mức Tin Mừng ghi rằng đám đông đã bỏ đi, vừa đi vừa nói: “Lời này chói tai quá!” Sau đó, khi mọi người đã rút lui, Chúa Giêsu quay sang các môn đệ và hỏi: “Còn anh em, anh em cũng muốn bỏ đi sao?” Phêrô đã không trả lời một cách hào hứng hay dứt khoát. Ông chỉ đáp: “Bỏ Thầy thì chúng con biết theo ai bây giờ?” Tuy nhiên – và đây là một trong những khoảnh khắc rạng ngời nhất của Phêrô trong các sách Tin Mừng – ông tiếp thêm: “Thầy mới có những lời ban sự sống đời đời.”

Nếu ta phân tích kỹ câu trả lời của Phêrô, thì nội dung thật ra là thế này: Phêrô vừa nghe một giáo huấn mà ông không hiểu, và phần ông hiểu thì ông lại không thích. Trong khoảnh khắc đó, Đức Giêsu dường như hoàn toàn trái ngược với chân lý và sự sống. Cả lý trí lẫn con tim của Phêrô đều kháng cự. Nhưng sâu hơn cả lý trí và con tim, vẫn còn một phần nào đó trong ông biết rằng – bất chấp sự chống đối bên trong – giáo huấn này sẽ mang lại sự sống.

Vào thời điểm ấy, Phêrô – như C.S. Lewis – là một “tông đồ miễn cưỡng.” Thế nhưng ông vẫn trao phó đời mình cho Đức Kitô, dù đầu óc và con tim ông còn nghi ngờ. Tại sao? Vì ông đã nghiệm ra rằng “sự cưỡng ép của Thiên Chúa chính là sự giải thoát của chúng ta.”

Tôi còn nhớ có lần xem một cuộc phỏng vấn với cha Daniel Berrigan. Người dẫn chương trình hỏi: “Thưa cha, đức tin của cha đặt ở đâu? Ở cái đầu hay ở trái tim?” Cha Berrigan trả lời một cách rất dí dỏm nhưng sâu sắc: “Đức tin hiếm khi nằm ở cái đầu, và còn hiếm hơn nữa khi nằm ở con tim. Đức tin nằm ở… cái mông của bạn!” Rồi cha giải thích thêm: “Ai từng sống một cam kết dài lâu sẽ hiểu: sẽ có những lúc đầu óc không còn trong cuộc, trái tim không còn cảm xúc gì, nhưng bạn vẫn ở lại trong đó, bởi vì bạn biết rằng con đường dẫn đến sự sống là ở lại trong cam kết đó.”

Cuối cùng, điều gì là đủ đáng tin để ta dâng cả đời mình cho nó? Tôi tin rằng chúng ta không thể trả lời câu hỏi này chỉ bằng lý trí hay cảm xúc. Không phải đầu óc hay con tim là bất xứng, nhưng thực tế cho thấy chúng không luôn phản ánh điều sâu thẳm nhất trong ta. Sự cưỡng ép của Thiên Chúa nằm dưới cả tư duy và cảm xúc. Đầu óc nói cho ta điều hợp lý nên làm. Trái tim cho ta biết điều ta khao khát. Nhưng có một tiếng nói sâu hơn – nói điều ta phải làm.

Tiếng nói sâu thẳm nhất của Thiên Chúa trong lòng ta không phải lúc nào cũng hòa thuận với cái đầu hay trái tim. Đó chính là sự cưỡng ép thánh thiêng – có thể biến ta thành “kẻ cải đạo miễn cưỡng nhất trong lịch sử Kitô giáo,” có thể khiến ta đứng trước mặt Đức Giêsu mà thấy Người như phản ngược với chân lý và sự sống, có thể làm ta thất vọng tột cùng trước sự bất trung triền miên nơi Hội Thánh, và dẫu thế – ta vẫn thốt lên: “Bỏ Thầy, con biết theo ai? Thầy mới có những lời đem lại sự sống đời đời.”

Hoài nghi, thất vọng và không hiểu biết không phải là nhân đức. Nhưng đôi khi chính chúng lại dẫn ta đến điểm mấu chốt, nơi ta buộc phải quyết định: trước điều gì, cuối cùng, ta phải quỳ gối?