Một phần tốt đẹp trong đời chúng ta nằm trong những giấc mơ ban ngày, mộng tưởng, dù ít người thừa nhận chuyện đó, và càng ít người hơn nữa dám kể ra những mộng tưởng này. Chúng ta xấu hổ không dám thừa nhận mình đã thoát ly vào mộng tưởng đến mức nào, và thậm chí còn xấu hổ hơn nữa khi muốn kể ra nội dung những mộng tưởng đó. Nhưng dù có thừa nhận hay không, tất cả chúng ta đều là những người mang bệnh mơ mộng hão huyền, ngoại trừ việc đây không nhất thiết là một bệnh tật. Tâm hồn và tâm trí chúng ta, cứ triền miên thất vọng với những giới hạn đời mình, và tự nhiên tìm kiếm sự khuây khỏa trong mộng tưởng. Đây gần như là một cám dỗ không thể cưỡng lại. Thực sự, càng nhạy cảm, thì khuynh hướng thoát ly vào mộng tưởng càng mạnh. Sự nhạy cảm thúc đẩy sự khắc khoải, và khắc khoải không dễ gì thấy an lòng trong đời sống thường nhật. Do đó, chúng ta thoát ly vào mộng tưởng.

Và nội dung của những mộng tưởng này là gì?

Chúng ta có 2 khuynh hướng mộng tưởng: Dạng thứ nhất được phát sinh bởi những tổn thương và các cám dỗ tức thì trong đời mình, ví dụ như, một tổn thương hay giận dữ khiến bạn tưởng tượng về việc báo thù, cảnh báo thù đó chứ chạy đi chạy lại trong đầu bạn. Hoặc một ám ảnh tình cảm hay tình dục khiến bạn tưởng tượng về đủ loại giao hợp.

Dạng mộng tưởng khác mà chúng ta thoát ly vào, phần nhiều không phải do các tổn thương và ám ảnh của thời điểm hiện tại, nhưng bắt rễ từ một sự gì đó thâm sâu hơn, một sự đã được thánh Augustino trình bày trong những dòng kinh điển mở đầu cho quyển ‘Tự thú’ của ngài. “Ngài đã tạo nên chúng con cho Ngài, lạy Chúa, và lòng chúng con khắc khoải cho đến khi được ở trong Ngài.” Nói đơn giản, chúng ta được nạp quá nhiều cho cuộc đời, được trao cho những tinh thần và khao khát vô hạn, rồi được đặt vào thế giới nơi mọi sự đều hữu hạn. Đó là công thức của sự bất mãn dai dẳng. Lối thoát của chúng ta là gì? Mộng tưởng.

Dù thế, dạng mộng tưởng thứ hai này khác với dạng thứ nhất. Dạng mộng tưởng này không quá tập trung vào các cơn giận và cám dỗ nhất thời trong đời chúng ta, nhưng tập trung vào đời sống tưởng tượng thường lệ mà chúng ta đã dựng lên trong lòng mình, đời sống tưởng tượng mà chúng ta cứ chiếu đi chiếu lại trong đầu như xem một bộ phim yêu thích vậy. Nhưng, có một điều quan trọng và cần chú ý ở đây. Trong những mộng tưởng này, chúng ta không bao giờ nhỏ nhen hay hèn kém, nhưng luôn luôn cao thượng và vĩ đại, là một anh hùng anh thư, quãng đại, rộng lượng, không có lỗi phạm, mang nhãn tượng hoàn thiện, và có tình yêu hoàn hảo. Trong những giấc mộng tưởng này, tất nhiên, chúng ta trực cảm thấy thị kiến của ngôn sứ Isaiah khi ngài thấy trước một thế giới hoàn hảo, khi con chiên nằm chung với sư tử, người bệnh được chữa lành, người đói có của ăn, tất cả mọi khắc khoải đều được xoa dịu, và Thiên Chúa ra tay lau khô mọi giọt lệ. Chính ngôn sứ Isaiah cũng tưởng tượng về sự thành toàn hoàn thiện. Thị kiến của ngài mang tính ngôn sứ. Còn những mộng tưởng trần tục của chúng ta không mang tính ngôn sứ, nhưng là trực cảm về Nước Thiên Chúa.

Dù không nói ra, nhưng chúng ta vẫn cần phải tự hỏi mình: Thoát ly vào mộng tưởng, tốt hay xấu thế nào?

Ở một mức độ, mộng tưởng không chỉ vô hại mà còn có thể là một dạng tích cực để nghỉ ngơi và là một cách để phấn chấn chúng ta trong những thất vọng cuộc đời. Ngồi lại trong chiếc ghế êm ái, và chìm trong mộng tưởng có thể hơi khác với ngồi lại và nghe bản nhạc yêu thích của mình. Nó có thể là một thoát ly vươn ra khỏi những thất vọng chán chường trong đời.

Nhưng, có một mặt trái trong đó: Bởi trong những mộng tưởng, chúng ta luôn luôn là người hùng và trung tâm chú ý cũng như ngưỡng mộ, nên mộng tưởng có thể dễ dàng biến thành tính ái kỷ. Do, trong mộng tưởng, chúng ta là trung tâm mọi sự, nên chúng ta dễ dàng trở nên quá đỗi chán nản với một thế giới, mà chúng ta chẳng là trung tâm của cái gì. Và còn nữa: Etty Hillesum, khi suy tư về cảm nghiệm của chính mình, đã đưa ra một hệ quả tiêu cực của việc thường xuyên thoát ly vào mộng tưởng. Bà khẳng định rằng bởi chúng ta biến mình thành trung tâm vũ trụ bên trong những mộng tưởng, nên thường cuối cùng chúng ta chẳng thể có một cái nhìn ngưỡng mộ dành cho bất kỳ ai hay sự gì. Nói mạnh hơn nữa, là trong những mộng tưởng của mình, chúng ta tự phỉnh gạt đi những gì đáng ngưỡng mộ, và thay vào đó lại tự thỏa mãn tự ngưỡng mộ mình. Vì lẽ đó, và nhiều lý do khác nữa, mộng tưởng tiếp tay khóa kín không cho chúng ta nhận thức được thời điểm hiện tại. Khi chúng ta bị gói kín trong ảo tưởng, thì thật khó để thấy được những gì trước mắt chúng ta.

Vậy thì chúng ta sẽ đi về đâu với tất cả những chuyện này? Do những sự tốt xấu trong mộng tưởng, và do khuynh hướng gần như không cưỡng lại được trong chúng ta muốn thoát ly vào ảo tượng, chúng ta cần phải biết kiên nhẫn với chính mình. Henri Nouwen cho rằng, đấu tranh để biến các ảo tượng thành lời cầu nguyện là một trong những đấu tranh lớn bẩm tại trong đời sống thiêng liêng của chúng ta. Pierre Teilhard de Chardin thì chia sẻ rằng khi còn trẻ, ông đã phải đấu tranh rất nhiều với ảo tượng, nhưng, khi thêm tuổi, ông có thể ngày càng đứng vững trong thời điểm hiện tại mà không cần phải thoát ly vào mộng tưởng. Và đây chính là việc mà chúng ta phải đặt ra cho mình.

Thông thường, không ai trong chúng ta thích cảm thấy buồn rầu, nặng nề, hay chán nản Nhìn chung, chúng ta thích ánh sáng hơn bóng tối, vui vẻ hơn u sầu. Đó là lý do vì sao, hầu như lúc nào, chúng ta cũng làm mọi việc có thể để tránh u sầu, tránh những nặng nề và buồn bã. Chúng ta có khuynh hướng chạy trốn những cảm giác bên trong gây buồn phiền hay lo sợ cho mình.

Đó là lý do vì sao, hầu như chúng ta đều nghĩ tiêu cực về u sầu và các con cái của nó là buồn bã, hoài niệm ão não, cô đơn, chán nản, mất mát, hối tiếc, những dự báo, cảm nhận hụt hẫng trong đời, sợ những sự nơi góc tối lòng mình, và sự nặng nề linh hồn. Nhưng những cảm giác này có mặt tích cực của chúng. Nói đơn giản, chúng giúp chúng ta chạm đến những phần tâm hồn mà chúng ta thường không để ý đến. Tâm hồn chúng ta sâu thẳm và phức tạp, và cố gắng lắng nghe những tiếng nói của linh hồn, phải bao gồm cả việc lắng nghe tất cả mọi tâm trạng trong đời, kể cả và đặc biệt là, những khi chúng ta thấy buồn và hụt hẫng. Trong nỗi buồn, u sầu, và sợ hãi, linh hồn nói với chúng ta những điều mà chúng ta vốn thường khước từ không chịu nghe. Do đó, xem lại mặt tích cực của u sầu là một việc quan trọng.

Nhưng buồn thay, ngày nay, người ta thường xem buồn bã và nặng nề trong lòng là một sự suy giảm, thiếu sinh lực, và là một tình trạng không lành mạnh. Nghĩ như thế vừa thật đáng buồn vừa hạn hẹp. Vi dụ như, trong nhiều sách y khoa thời trung cổ và phục hưng, u sầu được xem là một ơn cho linh hồn, một sự người ta cần phải trải qua, một lúc nào đó trong đời mình, để có được sự lành mạnh và toàn vẹn sâu sắc hơn. Tất nhiên, điều này không ứng với sự suy thoái lâm sàng, mất sức khỏe thực sự, nhưng là đang nói đến tất cả những trầm cảm khác đang kéo chúng ta hướng nội và chùng xuống. Tại sao chúng ta cần phải trải qua u sầu để có được sự toàn vẹn?

Thomas Moore, đã viết rất minh triết về việc chúng ta rất cần phải lắng nghe cẩn thận hơn nữa với những xung lực và nhu cầu của linh hồn mình: ‘Trầm cảm cho chúng ta các phẩm chất đáng giá mà chúng ta cần để làm người cho trọn. Nó cho chúng ta sức nặng, khi chúng ta quá nông nổi về đời mình. Nó cho chúng ta một mức độ trang trọng. Nó có chất chì cứng nên người ta bảo nó nặng nề. Nó cũng cho chúng ta già dặn thêm, để lớn lên cho đúng đắn và đừng giả vờ là mình trẻ hơn tuổi. Nó làm chúng ta lớn lên, và cho một loạt cảm xúc và đặc tính nhân văn mà chúng ta cần để đương đầu với những chuyện nghiêm trọng trong đời. Trong các hình ảnh thời phục hưng, trong các sách vở y khoa và các phương thuốc, trầm cảm được khắc họa là một lão nhân mang chiếc mũ chiêm tinh, đứng trong bóng tối, cầm đầu mình trên tay.’

Milan Kundera, nhà văn người Czech, trong tiểu thuyết kinh điển của mình, Sự Khinh suất không chấp nhận được của Hiện hữu, đã đồng hưởng với Moore. Nhân vật chính của ông, Teresa, đấu tranh để đời mình được bình an chứ đừng nặng nề, cuộc đời cô như thế có quá nhiều nhẹ nhõm, ánh sáng, và có vẻ là vô ưu, không có lo âu nào gợi lên u ám và sự chết. Nhưng, cô luôn luôn thấy cần có sự trang trọng, cần một sự gì đó có sức nặng cho thấy rằng cuộc đời cao hơn việc đơn thuần khỏe mạnh và thoải mái. Với cô, sự nhẹn nhõm cùng đồng nghĩa với hời hợt.

Trong nhiều nền văn hóa, và tất nhiên là trong tất cả mọi tôn giáo lớn trên thế giới,các giai đoạn u sầu và buồn bã được xem là con đường cần thiết mà người ta phải đi để giữ được cân bằng lành mạnh và sự toàn vẹn bản thân. Thật vậy, chẳng phải đây là một phần bản chất của mầu nhiệm vượt qua trong Kitô giáo hay sao? Chính Chúa Giêsu, khi chuẩn bị dâng lễ hi sinh tận cùng vì tình yêu, đã phải đau đớn, mà nhận rằng đường đến ngày Phục Sinh, không thể không có sự tăm tối của ngày Thứ Sáu Tuần Thánh. Ngày Thứ Sáu Tuần Thánh thật xấu, rất lâu trước khi trở nên tốt, ít nhất là khi nhìn từ bên ngoài. Và u sầu, buồn bã, và nặng nề trong lòng, gần như cũng bị xem như vậy.

Vậy chúng ta phải nhìn vào những quãng buồn bã và nặng nề trong đời mình thế nào? Làm sao để đương đầu với u sầu và các con cái của nó?

Trước hết, điều quan trọng là phải xem u sầu (dù là dạng gì) như một sự bình thường và lành mạnh trong đời. Nặng nề trong lòng không nhất thiết cho thấy rằng trong chúng ta có điều gì đó không ổn. Nhưng đúng hơn, là một sự bình thường, là linh hồn đang ra dấu muốn chúng ta chú tâm, muốn được lắng nghe, cố gắng truyền cho chúng ta một con đường sâu sắc hơn, để cho chúng ta già dặn đúng đắn. Nhưng để có được điều này, chúng ta cần phải chống lại 2 cám dỗ đối lập, cụ thể là làm ngơ hay chiều theo sự buồn bã. Làm sao chúng ta làm được thế? James Hillman đã cho chúng ta lời khuyên như sau: Phải làm gì với sự nặng nề linh hồn? ‘Hãy đặt nó vào trong vali và đem theo mình.’ Giữ nó gần mình, nhưng được gói lại, bảo đảm sẵn dùng, nhưng đừng để nó chiếm lấy mình.

Và lời của Hillman, là những lời kiểu thế tục, tương đồng với đòi hỏi của Chúa Giêsu rằng: ‘Nếu con muốn làm môn đệ Thầy, hãy mang thập giá mình hằng ngày và theo Thầy.’

Về mặt dấn thân cho công bằng xã hội, không bao giờ là đòi hỏi quá mức đối với chúng ta. Một lời kêu gọi then chốt, không thỏa hiệp, từ chính Chúa Giêsu là đòi hỏi chúng ta phải vươn ra đến với người nghèo, người bị loại trừ, những người mà xã hội xem là người lỗi thời.

Do đó, các vấn đề công bằng mang tầm vóc lớn khắp toàn cầu luôn chiếm lấy tâm trí chúng ta. Liệu chúng ta có thể là tín hữu Kitô tốt hay thậm chí là người tử tế, nếu như không để tin tức hàng ngày tẩy luyện trong tâm hồn chúng ta? Đa số dân chúng trên thế giới vẫn đang sống trong cảnh thiếu đói, hàng ngàn người chết vì siêu vi khuẩn Ebola và các chứng bệnh khác, vô số mạng sống bị xâu xé trong chiến tranh và bạo lực, và chúng ta, vẫn luôn là một thế giới đang mải miết trên con đường dài đương đầu thực tế với những tâm thức kỳ thị chủng tộc, kỳ thị giới tính, phá thai. Đây là những vấn đề đạo đức chính yếu và chúng ta không thể đơn giản bỏ qua chúng để ẩn tránh vào thế giới riêng của mình.

Nhưng, chính đây là những vấn đề quá to lớn và quan trọng, nên chúng ta có thể có ấn tượng rằng các vấn đề đạo đức khác, những chuyện đạo đức riêng của mình, không quan trọng bằng. Với những vấn đề vĩ mô trên thế giới, chúng ta, thật dễ để kết luận rằng chuyện chúng ta sống ra sao nơi góc sâu kín nhất trong thế giới riêng của mình, chẳng là chuyện đáng để ý.

Những quan tâm đạo đức nhỏ bé, và riêng tư của chúng ta có thể là rất nhỏ nhặt khi so với các vấn đề của cả thế giới. Nhưng liệu chúng ta có thực sự tin rằng Thiên Chúa bận lòng nhiều về việc chúng ta có đọc kinh ban sáng hay không, có đàm tiếu về đồng nghiệp, giữ một vài mối ác cảm, hay thiếu trung thực trong đời sống tính dục của mình, hay không? Liệu Thiên Chúa có thực sự quan tâm đến những chuyện này hay không?

Có. Thiên Chúa quan tâm vì chúng ta quan tâm. Bất chấp các vấn đề lớn toàn cầu, những vấn đề nội tâm riêng tư của chúng ta thường là những gì xây dựng hay phá vỡ hạnh phúc của chúng ta, chưa nói đến tác động trên tính cách và các quan hệ thân thiết của chúng ta nữa. Xét tận cùng, đây không phải là những bận tâm nhỏ nhặt chút nào. Vì chúng làm nên những điều lớn lao. Đạo đức xã hội đơn thuần là một phản ánh của đạo đức cá nhân. Những gì chúng ta thấy trên bức tranh toàn cầu, đơn thuần là một phóng chiếu từ tâm hồn con người.

Khi không xử lý được những cái tôi, tham lam, dục vọng, và ích kỷ bên trong nơi sâu kín riêng tư của tâm hồn, thì thật ngây thơ khi nghĩ rằng chúng ta có thể xử lý được những vấn đề tầm mức toàn cầu. Làm sao chúng ta có thể xây dựng một thế giới công bằng yêu thương, nếu chúng ta không thể, trước hết thuần hóa được tính ích kỷ bên trong chúng ta? Chuyện toàn cầu sẽ không thể sáng sủa bao lâu khi chúng ta vẫn nghĩ rằng sự mờ mịt trong đời sống riêng của mình chẳng thành vấn đề. Cái toàn cầu đơn thuần là phản ảnh của cái riêng tư. Theo tôi, nếu không nhận ra được điều này, không thấy được con voi chình ình trong phòng, thì chúng ta thất bại trong việc đem lại công bằng cho địa cầu.

Hành động xã hội mà không có đạo đức riêng cũng như không dựa trên linh đạo thiêng liêng, nhưng chỉ đơn thuần mang tính chính trị, dùng quyền để đối quyền, thì hành động đó chỉ tự xem nó là quan trọng nhưng không so sánh được với sự biến đổi thực sự. Nước Thiên Chúa không làm như thế. Nước Trời làm việc qua sự hoán cải, và hoán cải thực sự chính là một hành động tuyệt đối riêng tư. Carlos Castaneda, nhà thần nghiệm châu Mỹ đã viết rằng: “Tôi đến từ châu Mỹ La tinh nơi các nhà trí thức luôn nói về cách mạng xã hội và chính trị, và cũng là nơi bom đạn thường nổ ra. Nhưng chẳng thay đổi được gì nhiều. Để đánh bom một tòa nhà chỉ cần một chút liều mạng, nhưng để thôi không ghen tỵ hay để đi vào thinh lặng nội tâm, bạn phải làm lại bản thân mình. Và chính đây là nơi biến đổi thực sự khởi đầu.”

Thomas Merton cũng có nhận định tương tự. Trong thập niên 1960, khi rất nhiều nhà trí thức dấn thân vào các công cuộc đấu tranh xã hội đủ loại, Merton vẫn ở trong một tu viện, (có vẻ) xa với trận tiền thực sự. Bị châm chích về sự ẩn cư trong tu viện của mình, Merton thừa nhận rằng, với những người ngoài, thì việc tập trung chủ yếu vào cuộc chiến với con quỷ riêng của mình “hẳn là một thứ vặt vãnh.” Nhưng, ông vẫn tin rằng ông đang chiến đấu trong cuộc chiến thực sự: cuộc chiến thay đổi tâm hồn. Khi thay đổi một tâm hồn, bạn đã giúp đem lại một thay đổi đạo đức mang tính cơ cấu và vững bền trên địa cầu này. Tất cả mọi việc khác đơn thuần là việc một sức mạnh này cố gắng thế chỗ một sức mạnh khác.

Đạo đức riêng tư và tất cả những chuyện kèm theo – cầu nguyện riêng, nỗ lực để chân thành và minh bạch trong những chuyện dù là nhỏ nhất và kín đáo nhất của mình – chính là cốt lõi bắt nguồn cội rễ của tất cả mọi đạo đức. Jan Walgrave, khi nói về tầm quan trọng xã hội của thần nghiệm, đã cho rằng: “Bằng cách phân tách một nguyên tử duy nhất, bạn có thể tạo ra nhiều năng lượng hơn cả bằng cách gò cương mọi nguồn lực nước và gió trên trái đất. Đây chính là những gì mà Chúa Giêsu, Đức Phật và tiên tri Mohammed đã làm. Họ chiết xuất nguyên tử tình yêu nội tâm. Và nguồn năng lượng khổng lồ tuôn trào.” Gioan Thánh Giá, khi dạy về tầm quan trọng sống còn của tính thành thật trong những chuyện nhỏ, đã nói rằng: “Chẳng có gì khác biệt khi trói một con chim bằng dây thừng nặng hay bằng sợi dây mảnh, vì cả hai đều không làm nó bay được.”

Đạo đức cá nhân không phải là chuyện không quan trọng, một thứ xa xỉ chúng ta không lo nổi, một đức tính ủy mị, một thứ ngáng đường của lòng tận tụy lo cho công bằng xã hội. Nhưng, đạo đức riêng chính là nơi thâm sâu mà hạt nguyên tử đạo đức có thể bùng phát.

Thật tiếc là năm nay do áp lực công việc và việc muc vụ đã giới hạn thời gian đọc không được nhiều như tôi mong muốn. Nhưng, với tính nghiện sách và biết rằng không có những thấu suốt và hứng khởi từ sách vở, tôi sẽ luôn bị đình trệ về mặt tinh thần và sáng tạo, nên hầu như ngày nào tôi cũng chắt chiu một khoảng thời gian để đọc sách. Và do việc mục vụ cũng như tính cách của mình, tôi thích đọc nhiều loại sách: từ tiểu thuyết, tiểu sử, các bài phê bình, cho đến các sách về Kinh thánh, thần học và linh đạo.

Và đây là tâm thức của tôi về việc đọc sách một cách thích đáng: Trong những năm đầu ở Đại học, tôi được giới thiệu cho một vài tiểu thuyết rất hay. Và tôi nhận thấy, nếu không có các tác phẩm văn học tuyệt vời, thì đời tôi sẽ cằn cỗi biết bao. Từ lúc đó, đã 40 năm trôi qua, tôi không bao giờ không có một quyển tiểu thuyết mở sẵn trong tầm tay. Các tiểu thuyết gia xuất sắc có những thấu suốt khiến các nhà tâm lý học và văn học thiêng liêng phải ghen tỵ, họ khơi lên tưởng tượng và hiểu biết về cảm xúc theo các cách riêng thường mà các sách hàn lâm không có. Cũng vậy, tôi luôn để mở một quyển tiểu sử hay khảo luận trong tầm tay. Những sách này mở mang tầm hiểu biết của tôi, cũng như thắt chặt trí tưởng tượng và tâm hồn tôi. Cuối cùng là các sách thần học và linh đạo, tốt cho tâm tính và ơn gọi của tôi. Tôi đọc những sách này với niềm say mê, nhưng cũng là một nguồn để phát triển chuyên ngành cho mình.

Vậy nên với những món ngon này, tôi xin đưa ra 10 quyển sách hàng đầu mà tôi đã đọc trong năm 2014.

Về tiểu thuyết, tôi đặc biệt giới thiệu 4 quyển này:

• Mọi ánh sáng mà chúng ta không thể thấy [All the Light We Cannot See] của Anthony Doerr. Đây không chỉ là một trong những quyển sách hàng đầu tôi đã đọc trong năm qua, mà đây còn là một tác phẩm văn học Anh cổ điển ngoại hạng, với tôi đây là một trong những tiểu thuyết hay nhất tôi từng đọc. Nói đơn giản, đây là một quyển sách tuyệt vời, không phải như kiểu Nhật ký Anne Frank, nhưng là một câu chuyện đánh động lòng người gần như vậy.
• Lila của Marilynne Robinson. Robinson lấy một vài nhân vật từ quyển Gilead (2004) và thêm vào một cô gái trẻ lạc lối tên là Lila, qua Lila, chúng ta có một bản ghi âm gần với sự cô đơn và đức tin. Bên cạnh chiều sâu xúc cảm và văn điệu hoàn hảo, Robinson cũng cho chúng ta một biện giáo về cảm thương và lòng thương xót của Thiên Chúa có thể làm cho đức tin trở nên khả tín hơn với những người hoài nghi ở thời này.
• Phát minh Đôi cánh [The Invention of Wings] của Sue Monk Kidd. Đây là một tiểu thuyết lịch sử rất mạnh về tội nộ lệ và thành kiến giới tính. Phản ánh lại trình thuật cứu độ của Kitô giáo, với sự thiện chiến thắng sau cùng, nhưng phải nhờ đến máu tử đạo được đổ ra. Sue Monk Kidd luôn là tác giả đáng đọc, nhưng quyển này thật ngoại hạng, ngay cả so với các tiểu thuyết gia ngang tầm với bà.
• Hạ địa [The Lowland] của Jhumpa Lahire. Như nhiều tiểu thuyết của Lahire, quyển này cũng lấy bối cảnh đặc thù của di dân từ Ấn Độ đến Hoa Kỳ, nhưng điểm nhấn mà quyển này soi vào quan hệ nhân sinh giúp lột trần những đấu tranh rất chung của nhân loại.

Trong các sách tiểu sử, có 2 quyển đặc biệt với tôi.

• Con đường là Cách thức, Hành hương Đồng cỏ qua Tự nhiên, Khao khát, và Linh hồn [The Road is How, A Prairie Pilgrimage through Nature, Desire and Soul] của Trevor Herriot. Nội dung đi theo tiêu đề quyển sách. Herriot làm một chuyến rảo bộ hành hương qua vùng đồng cỏ Saskatchewan, một mảnh đất in dấu trâu bò trong nhiều thế kỷ, và để tự nhiên cùng khao khát lên tiếng với linh hồn mình. Kết quả từ đó là một biên sử phi thường, một quyển sách tinh thần sâu sắc về tự nhiên, bản tính con người, tính dục, đức tin, và khao khát.
• Theo chân Mẹ, Tâm thần con trẻ khám phá Bí ẩn về Việc Mẹ mình tự vẫn [In Her Wake, A Child Psychiatrist Explores the Mystery of Her Mother’s Suicide] của Nancy Rappaport. Trong quyển này, Nancy Rappaport làm những gì mà tất cả chúng ta làm khi mất đi một người thân yêu vì tự vẫn, cụ thể là, tìm hiểu chuyện đời người đó và làm rõ những mạch chuyện, phục hồi ký ức về người đó.

Trong các sách thần học và linh đạo, tôi đề xuất:

• Hành hương [A Pilgrimage] của James Martin. Đây là quyển tuyệt nhất của James Martin, cho chúng ta một Kitô học lành mạnh, cân bằng và tốt đẹp, theo một cách rất dễ tiếp cận với người đọc. Uyên thâm nhưng dễ gần với tất cả mọi người.
• Học cách Bước đi trong Bóng tối [Learning to Walk in the Dark] của Barbara Brown Taylor. Quyển này của bà đã được lên trang bìa tạp chí TIME, thật xứng đáng. Taylor đem lại một thấu suốt về đêm tối linh hồn, cho những ai không thể, và sẽ không, đọc các sách thần học quá chuyên ngành.
• Giêsu thành Nazareth, Ngài muốn gì, Ngài là ai [Jesus of Nazareth, What He Wanted, Who He Was] của Gerhard Lohfink. Đây là quyển sách uyên thâm, dù khá dễ đọc đối với những người không chuyên ngành. Quyển này kết hợp kiến thức học giả vững chắc, thấu suốt sáng tạo, cân bằng tốt, và sự tận tâm với đức tin Kitô giáo.
• Christian de Cherge, Thần học Hy vọng [Christian de Cherge, A Theology of Hope] của Christian Salenson. Christian de Cherge là đan viện phụ của cộng đoàn dòng Xitô, và đã tử đạo ở Algeria năm 1996. Quyển này thu thập các bài viết quan trọng của ngài, đặc biệt là vấn đề quan hệ Kitô giáo với các tôn giáo khác, nhất là với Hồi giáo. Đức tin được xây trên máu các bậc tử đạo. Đối thoại Liên tôn trong tương lai có thể được xây dựng trên máu và ngòi bút của vị tử đạo này. Một quyển sách ngoại hạng cho chúng ta thấy đức tin và chí khí đặc biệt của đan phụ Christian de Cherge.

Mong sao trong năm 2015 nhiều quyển sách hay sẽ tìm đến gặp bạn.

Chúng ta đã quá quen câu chuyện Đức Mẹ đi viếng bà thánh Isave trong Thánh Kinh. Đây là chuyện ở phần đầu Phúc âm theo thánh Luca. Đức Mẹ và người bà con Isave đều đang mang thai, họ gặp nhau. Một người mang Chúa Giêsu, một người mang thánh Gioan Tẩy giả. Tin Mừng muốn chúng ta nhận ra rằng cả hai việc thụ thai này đều là bất khả thi về mặt sinh học, một người thụ thai khi vẫn là trinh nữ, và người kia thụ thai khi đã son sẻ quá lâu. Vậy nên, rõ ràng đây là một việc thiêng liêng. Nói đơn giản, mỗi người đều mang một ơn trọng từ trời, và mỗi người đang mang một phần lời hứa thiêng liêng rằng rồi đến một ngày hòa bình của Thiên Chúa sẽ thiết lập trên địa cầu.

Nhưng cả Đức Mẹ lẫn Isave đều ý thức nhận ra mối liên kết thiêng liêng giữa hai đứa trẻ mà họ đang mang. Tin Mừng cho chúng ta biết đây là “hai người bà con,” cả hai đứa trẻ và hai bà mẹ, nhưng Tin mừng muốn chúng ta suy nghĩ xa hơn về mặt huyết thống. Họ là bà con, cũng như Chúa Kitô và tất cả những gì thiêng liêng là bà con vậy. Đây là một trong những ý nghĩa của khái niệm Đi viếng.

Đức Mẹ và bà Isave gặp nhau, cả hai đều mang thai thiêng liêng. Mỗi người đều mang trong mình đứa trẻ từ trời, một người mang Chúa Kitô và người kia mang ngôn sứ độc nhất, người bà con của Chúa Kitô. Và khi họ gặp nhau, có một chuyện đáng phải chú ý. Người bà con của Chúa Kitô trong bụng mẹ, không có một nhận thức rõ ràng, đã nhảy lên vui sướng khi Chúa Kitô đến thăm và phản ứng đó đã làm cho dạ mang Chúa Kitô trỗi lên bài ca Ngợi khen.

Có nhiều điều trong hình ảnh này: Người bà con của Chúa Kitô vô thức nhảy lên vui sướng khi Chúa đến thăm, và phản ứng đó khơi dậy bài Ngợi khen từ lòng người nữ mang Chúa Kitô. Christian de Cherge, đan viện phụ dòng Xitô, tử đạo ở Algeria năm 1996, đã cho rằng, đây là điểm mấu chốt để chúng ta, những Kitô hữu, được định gặp gỡ các tôn giáo khác trên thế giới. Ngài thấy hình ảnh này soi sáng cho luận thuyết này:

Kitô giáo đang mang Chúa Kitô và các tôn giáo khác cũng đang mang một sự thiêng liêng, một “người bà con” thiêng liêng, một người dẫn hướng đến Chúa Kitô. Nhưng tất cả đều đang trong tình trạng vô thức, chúng ta không thực sự nắm bắt được mối dây này, liên kết này giữa những gì chúng ta mang trong lòng với những gì trong lòng người khác. Nhưng khi đứng trước người khác, người không có cùng đức tin Kitô như chúng ta, nhưng thành tâm và theo đúng đức tin của mình, chúng ta sẽ nhận ra mối quan hệ này, dù là vô thức. Trong cuộc gặp gỡ đó, chúng ta sẽ thấy được mối liên kết: Những gì chúng ta mang trong lòng sẽ làm cho lòng người khác có một sự gì đó nhảy lên vui mừng, và điều này sẽ cho chúng ta cất lên lời Ngợi khen, như Đức Mẹ lúc xưa vậy, và chúng ta sẽ muốn ở lại với người khác để cùng nâng đỡ nhau.

Và chúng ta cần sự nâng đỡ đó, như người khác cũng vậy. Đan viện phụ Christian de Cherge đã nói: “Chúng ta biết rằng những người chúng ta đến gặp cũng như Isave vậy: họ mang trong mình một thông điệp từ Thiên Chúa. Giáo hội chúng ta không bảo cho chúng ta biết và cũng không biết chính xác mối liên kết giữa Tin Mừng mà chúng ta mang trong lòng với thông điệp đem lại sự sống cho người khác. … Chúng ta có lẽ chẳng bao giờ biết đích xác mối liên kết này là gì, nhưng chúng ta biết rằng người khác cũng đang mang một thông điệp từ Thiên Chúa. Vậy chúng ta phải làm gì? Chứng tá nào trong việc này? Sứ mạng nào cho chúng ta? … Hãy xem, khi Đức Mẹ đến nhà, chính Isave đã mở lời trước. Hay là Đức Mẹ? …. Chắc hẳn Đức Mẹ đã nói rằng: “Bình an, Bình an ở cùng chị.” Và lời chào đơn giản này đã thổi bùng sinh lực cho một sự gì đó, một người nào đó, bên trong bà Isave. Và trong sự rung động này, sẽ thốt ra lời. … Đây chính là Tin Mừng, không phải là toàn bộ Tin Mừng, nhưng là điều có thể thoáng thấy Tin Mừng ngay lúc này.”

Đan viện phụ Christian de Cherge nói thêm: “Đến cuối cùng, nếu chú tâm thì khi chúng ta gặp người khác với tấm lòng tận tâm và khao khát được gặp họ, cần đến họ, cần những lời họ nói với mình, thì có lẽ người kia sẽ nói với chúng ta một điều gì đó liên kết với những gì chúng ta đang mang trong lòng, một điều gì đó bày tỏ sự đồng lòng với chúng ta … cho chúng ta mở rộng Phép Thánh Thể của mình.”

Chúng ta cần nhau, tất cả mọi người mọi người trên địa cầu đều cần nhau, Kitô hữu và không Kitô, Do Thái và Hồi giáo, Tin Lành và Công giáo La Mã, phái Phúc âm và phái Độc vị, những người theo thuyết bất khả tri và vô thần thành tâm, chúng ta cần đến nhau để hiểu được mặc khải của Thiên Chúa. Không một ai hiểu trọn vẹn mà không nhờ người khác. Do đó, mối quan hệ qua lại của chúng ta với người khác không chỉ phát xuất từ lòng nhiệt thành với sự thật chúng ta đã nhận, nhưng còn từ sự thiếu thốn những sự thật khác nữa. Không có người khác, không nhận ra người khác cũng đang mang tính thiêng liêng, thì chúng ta sẽ không thể thực sự cất lên lời Ngợi khen. Không có nhau, không một ai trong chúng ta có thể đọc được Kinh nguyện Thánh Thể rằng “máu này đổ ra cho nhiều người được tha tội.”

Năm 1996, các người Hồi giáo cực đoan đã giết hại gần như cả cộng đoàn dòng Xitô ở Atlas, Algeria. Qua bộ phim Thần và Nhân [Of Gods and Men], chúng ta biết đến câu chuyện này và cũng biết đến đức tin và lòng dũng cảm phi thường của các tu sĩ này, đặc biệt là đan viện phụ Christian de Cherge, khi đối diện với cái chết. Thật vậy, những dòng cuối cùng của đan phụ Christian de Cherge đã cho thấy một đức tin và tình yêu thương thực sự phi thường.

Chẳng hạn như, vài tháng trước khi chết, khi đã cảm nhận được những gì sẽ giáng xuống cho mình, ngài viết một lá thư cho gia đình, trong đó ngài tha thứ cho những kẻ sát nhân và hy vọng rằng về sau sẽ được gặp họ trên thiên đàng, để đều được chung phần ánh sáng trước nhan Chúa. Và sau khi gặp mặt đối mặt với tên cầm đầu nhóm khủng bố, người vừa chặt đầu 9 người xong, ngài cầu nguyện: “Xin tước hết vũ khí của con, xin tước hết vũ khí của họ.”

Trong nhật ký đã được công bố của mình, ngài chia sẻ câu chuyện sau: Vào sáng được rước lễ lần đầu, ngài bảo mẹ, ngài thực sự không hiểu mình đang làm gì khi nhận Mình Thánh. Mẹ ngài đơn giản trả lời: “Con sẽ hiểu về sau.” Nhật ký của ngài tiếp tục theo dấu ngài đào sâu nhận thức về Mình Thánh Chúa suốt cả đời, đặc biệt là trong liên hệ với Hồi giáo và một sự kiện phi thường trong đời ngài. Đây là một sự kiện phi thường:

Từ tháng 7 năm 1959 đến tháng 1 năm 1961, Christian là sĩ quan phục vụ trong quân lực Pháp ở Algeria. Khi tại ngũ, ngài làm bạn với một người Hồi giáo tên là Mohammed, anh có gia đình, tính tình đơn sơ, và là một tín hữu Hồi giáo nhiệt thành. Họ sớm có một tình thân sâu đậm. Một ngày nọ, trong một cuộc giao tranh, Christian bị quân đội Algeria bắt giữ. Bạn Mohammed can thiệp và thuyết phục những người bắt giữ rằng Christian rất đồng cảm với đại nghĩa của họ. Christian được thả, nhưng ngày hôm sau, Mohammed bị giết, một hành động trả đủa cho việc anh góp phần trả tự do cho Christian.

Hành động quên mình của người bạn Hồi giáo, đã trao cả mạng mình vì Christian đã ghi một dấu ấn không bao giờ phai trong lòng ngài. Và đây cũng có thể là lý do làm cho ngài khi là đan sĩ đã suy nghĩ và quyết định trở lại Algeria để sống đoàn kết với cộng đoàn Hồi giáo tại Atlas, và ở đó cho đến khi chết. Nhưng sự tự hiến này còn đào sâu nhận thức của ngài về Mình Thánh Chúa.

Mẹ của ngài đã nói: “Con sẽ hiểu về sau,” và bây giờ ngài đã hiểu: Mình Thánh Chúa không chỉ là sự hiện diện của Chúa Giêsu, nhưng còn là hiện diện cái chết hy sinh của Ngài cho chúng ta. Chúa Giêsu đã chết cho chúng ta “và cho nhiều người”, và người bạn Mohammed cũng vậy. Ông đã hiến cái chết của mình cho người khác, hy sinh này vừa noi gương vừa thông phần vào cái chết của Chúa Giêsu. Do đó, với Christian, mỗi khi cử hành Phép Thánh Thể, ngài cũng cử hành ơn hy sinh của Mohammed cho mình. Bạn của ngài cũng đã đổ máu “vì nhiều người.”

Hy sinh của Mohammed giúp Christian nhận ra và cảm kích sâu đậm hơn hy sinh của Chúa Giêsu, vì ngài tin rằng, trong Phép Thánh Thể, hy sinh của Chúa Giêsu và của bạn mình đều chân thực và đem lại hiện thực này. Christian tin rằng hy sinh của Chúa Kitô bao gồm sự hy sinh trong mọi hành động hy sinh, và do đó, hy sinh của bạn ngài là một phần hy sinh của Chúa Kitô.

Ngài đúng. Trong mọi cử hành Phép Thánh Thể, chúng ta tưởng nhớ ơn mà Chúa Giêsu đã ban từ cái chết của Ngài, nhưng cũng tưởng nhớ ơn hy sinh của tất cả những ai đã noi gương yêu thương quên mình và hy sinh của Chúa Giêsu. Trong Phép Thánh Thể, hy sinh của Chúa Kitô mà chúng ta tưởng nhớ, cũng bao gồm hy sinh của tất cả những người đã chết “vì nhiều người khác,” dù họ làm trong vô thức.

Phép Thánh Thể là một mầu nhiệm khó nắm bắt với vô số chiều sâu và mức độ ý nghĩa. Chúng ta không bao giờ có thể nắm bắt trọn vẹn được. Nhưng chúng ta có bạn đồng hành: Khi Chúa Giêsu lập Phép Thánh Thể trong bữa tiệc ly, các tông đồ cũng không thực sự hiểu được việc Chúa đang làm, thể hiện qua việc Phêrô không chịu cho Chúa rửa chân mình. Hành động phản đối của Phêrô cho thấy rõ ràng rằng ngài không hiểu ý của Chúa Giêsu trong việc lập Phép Thánh Thể. Và những lời của Chúa Giêsu với thánh Phêrô và các tông đồ cũng là lời mà mẹ của Christian de Cherge nói với ngài, khi ngài bảo là mình không hiểu về Mình Thánh Chúa: “Về sau, con sẽ hiểu.”

Khi tôi rước lễ lần đầu, tôi có một hiểu biết con nít về Mình Thánh Chúa. Lúc 7 tuổi, đã được học giáo lý, tôi tin rằng tôi đang rước thân thể thực sự của Chúa Giêsu, và tin rằng trong thánh lễ khi bánh rượu được thánh hóa, là chúng tôi đang mừng lễ hy sinh Chúa Giêsu sẽ mở toang cánh cửa thiên đàng cho chúng tôi. Sau 60 năm với vô số bằng cấp thần học, bây giờ tôi biết rằng, những gì tôi hiểu về Phép Thánh Thể lúc còn nhỏ là đúng, nhưng tôi cũng biết rằng, khi hai sự này, là sự hiện diện thật của Chúa Kitô và hy sinh của Chúa Kitô dành cho chúng ta, được mở ra, thì chúng ta thấy mình chìm trong một mầu nhiệm không tả nổi, trong đó tất cả những ai yêu thương chúng ta cũng là một phần của Hiện diện Thực sự.

Vậy nên, cứ tiếp tục đến với Phép Thánh Thể, và biết rằng về sau chúng ta sẽ hiểu.

Chẳng còn gì giấu diếm về việc sụt giảm trầm trọng số người đi lễ nhà thờ. Hơn nữa, sự sụt giảm đang diễn ra trong Giáo hội không song song với sự lan tràn của chủ nghĩa vô thần và thuyết bất khả tri. Chính xác thì, ngày càng nhiều người nhận mình có đời sống tâm linh nhưng không theo tôn giáo, đầy đức tin nhưng không đến nhà thờ. Tại sao lại có cuộc đào thoát lớn này trong các Giáo hội?

Nội bộ các nhóm tôn giáo có khuynh hướng đổ lỗi chyện này lên chủ nghĩa thế tục. Nhiều người lập luận rằng, văn hóa thế tục có lẽ là thứ thuốc phiện mạnh nhất từng hoành hành trên địa cầu này, nó vừa tốt vừa xấu. Nó nuốt chửng chúng ta trong những hứa hẹn đầy cám dỗ về thiên đàng ngay đời này. Trong thế giới thế tục hóa, mưu cầu một cuộc sống sung túc đơn giản gần như cuốn bay tất cả mọi khát khao tôn giáo thâm sâu hơn. Điều đánh chú ý vì đây cũng là điểm chính mà các nhóm Hồi giáo cực đoan phê phán nền văn hóa Tây phương. Với họ, đây là thứ thuốc phiện, một khi đã uống vào, thì vô phương cứu chữa. Đó là lý do vì sao họ muốn giữ giới trẻ tránh xa ảnh hưởng Tây phương.

Nhưng liệu điều này có đúng không? Văn hóa thế tục là kẻ địch ư? Liệu chúng ta, những người đi nhà thờ, có phải là dấu tích đích thực cuối cùng của Thiên Chúa và chân lý còn tồn tại, những người ngôn sứ và bị loại ra ngoài rìa của một xã hội nông cạn, không tôn giáo, và vô đạo? Nhiều người, kể cả tôi, sẽ cho rằng lập luận này đi quá xa, quá đơn giản. Xã hội thế tục, có thể nông cạn, không tôn giáo, vô đạo, và có đủ bằng chứng để nói như thế, nhưng, bên dưới sự nông cạn và sự dị ứng bản chất của nó với các Giáo hội, là một khao khát tôn giáo thực sự vẫn đang âm ỉ cháy, và các Giáo hội phải tự hỏi mình: Tại sao không còn nhiều người tìm đến chúng ta khi họ đối diện với các khao khát tôn giáo của họ? Tại sao quá nhiều người tìm đường thiêng liêng không có hứng thú nhìn về những gì Giáo hội đang mời gọi? Tại sao, thay vào đó, họ lại hướng về mọi sự, ngoại trừ Giáo hội? Tại sao, quả thật, có quá nhiều người mang thái độ này: «Giáo hội chẳng làm gì mời gọi tôi: Tôi thấy nó chán ngán, không phù hợp, cứ luẩn quẩn với những chuyện nhỏ nhặt của mình, và chẳng chút hy vọng gì có thể bắt nhịp với cuộc sống của tôi cả.»

Chắc chắn, chủ nghĩa thế tục, phần nào có lỗi, nhưng chính các Giáo hội chúng ta cũng có lỗi. Có câu châm ngôn rằng: Tất cả mọi chủ nghĩa vô thần là một ký sinh trên chủ nghĩa hữu thần tồi tệ. Lập luận này cũng đúng khi bàn về các thái độ người ta dành cho Giáo hội: Các thái độ xấu nhắm đến Giáo hội, được nuôi dưỡng, bởi những việc làm xấu của Giáo hội.

Học giả Do Thái lừng danh, giáo sĩ Abraham Joshua Heschel, hẳn cũng đồng ý như thế. Trong quyển sách Thiên Chúa Tìm kiếm Con người [God In Search of Man], của mình, ông viết: «Việc đổ lỗi cho khoa học thế tục và triết học phản tôn giáo về sự lu mờ của tôn giáo trong xã hội hiện đại, đã thành một lề thói. Phải thành thật mà nhận, chính tôn giáo có lỗi cho thất bại của mình. Tôn giáo suy thoái, không phải vì bị bác bẻ, nhưng là vì nó trở nên không phù hợp, ù lì, ngột ngạt, và vô vị. Khi đức tin hoàn toàn bị thay thế bởi tín lý, thờ phượng theo quy chuẩn, yêu thương theo thói quen, khi cuộc khủng hoảng thời nay bị lờ đi vì ánh hào quang quá khứ, khi đức tin trở thành của gia truyền thay vì suối nguồn sống động, khi tôn giáo chỉ lên tiếng bằng thẩm quyền thay vì tiếng nói say mê, thì lúc đó, thông điệp của tôn giáo trở nên vô nghĩa.»

Tiểu thuyết gia Marilynne Robinson, người tận tâm và đồng cảm sâu sắc với giáo hội, cũng đồng ý với Heschel. Với bà, trong Giáo hội ngày nay, chúng ta không tỏa ra sự vô biên của Thiên Chúa và mầu nhiệm lớn hơn Giáo hội chính là Chúa Kitô. Thay vào đó, chúng ta, dù có thiện ý, quá gò bó mầu nhiệm Chúa Kitô vào trong tinh thần co cụm, phẫn uất, sợ hãi, và tự vệ. Đây là một trong những nguyên do chính khiến chúng ta bị cho ra rìa. Bà cho rằng, Kitô giáo «là một trình thuật quá vĩ đại nên không thể bị hạ giá phục vụ cho bất kỳ lợi ích hạn hẹp nào, hay được bảo đảm bởi bất kỳ truyện kể kém cỏi hơn nào.» Bà tin rằng, chính thái độ hẹp hòi của chúng ta đã bôi xấu thông điệp Kitô giáo và khiến cho Giáo hội, vì những lý do chính đáng, bị loại ra ngoài rìa: «Một tinh thần Kitô giáo mất phẩm chất, ngu dân và bài ngoại đã đóng lại con đường đến với Giáo hội của nhiều người.» Bà cho rằng, đổ lỗi cho thế gian về các vấn đề của chúng ta, chẳng có ích gì để khiến cho thế giới tôn trọng tôn giáo và tôn trọng Kitô giáo cả. Sự sút giảm số lưông người đi nhà thờ, phần lớn là do lỗi của chúng ta, vì chúng ta quá thường không thể hiện được một Giáo hội với vòng tay ôm đầy cảm thương, và chúng ta không thực sự xác định được những sinh lực thật sự đang bừng bừng bên trong con người. Với Robinson, thế giới thế tục, tự bản chất, không vô tôn giáo. Nhưng nó thấy Giáo hội chúng ta thật tự quy, không thông hiểu, và không đồng cảm với các khát khao, các thương tích, và nhu cầu của thế giới này. Và do đó, thách thức của thế giới thế tục đối với chúng ta, những người đi nhà thờ là: «Tất cả những ai tự nhận mình là Kitô hữu, bất kỳ tổ chức nào nhận mình là Giáo hội, phải có trách nhiệm, giữ giá trị cho đức tin, ít nhất là đừng ngăn trở hay bôi nhọ đức tin. Biến Thiên Chúa thành một thần riêng, thành một thần Baal riêng, chính là ngăn trở và bôi nhọ.»

Vài năm về trước, tôi có nghe một mục sự phái Phúc âm trình bày vấn đề này như sau: Là những Giáo hội Kitô giáo, chúng ta có nước hằng sống, thứ nước mà Chúa Kitô đã hứa là dập hết mọi ngọn lửa và giải hết mọi cơn khát. Nhưng vấn đề là: Chúng ta không đem nước hằng sống đến nơi đang bùng lửa. Chúng ta cứ rảy nước lung tung đủ mọi nơi, ngoại trừ nơi đang bốc cháy!

Ông ấy đã nói đúng. Để trả lời cho cuộc đại đào thoát khỏi các Giáo hội của chúng ta, đừng đổ lỗi cho nền văn hóa, nhưng hãy làm cho Giáo hội trở nên tốt đẹp hơn.

Trong các lời dạy của Chúa Giêsu, chúng ta thấy có lời mời có vẻ khó nghe này: Ai muốn làm môn đệ Ta, phải từ bỏ chính mình, mang thập giá mình hàng ngày, và theo Ta. Ai tìm mạng sống mình thì sẽ mất, và ai mất mạng sống mình vì Ta sẽ tìm được mạng sống ấy.

Tôi ngờ rằng không ai trong chúng ta hiểu nổi câu này có nghĩa gì và muốn chúng ta đánh đổi bằng điều gì, nhưng tôi cũng ngờ nhiều người trong chúng ta hiểu lầm ý của Chúa Giêsu và rồi đấu tranh một cách không lành mạnh với lời mời này. Vậy, cụ thể thì Chúa Giêsu muốn nói gì?

Để trả lời, tôi muốn mượn đến một vài suy nghĩ thấu suốt của tác giả James Martin trong quyển sách Chúa Giêsu, Đường lữ hành (Jesus, A Pilgrimage). Tác giả cho rằng, mang lấy thập giá mình hàng ngày và từ bỏ mạng sống mình để tìm được sự sống thâm sâu hơn, mang 6 ý nghĩa đầy thấm nhập là:

Thứ nhất, chấp nhận đau khổ là một phần cuộc sống chúng ta. Chấp nhận thập giá của mình và từ bỏ mạng sống mình nghĩa là, đến một thời điểm, chúng ta phải hòa thuận với sự thật không thể thay đổi rằng, thất vọng, nản lòng, đau đớn, bất hạnh, bệnh tật, bất công, buồn đau, và cái chết là một phần cuộc sống chúng ta và phải tuyệt đối chấp nhận chúng mà không cay đắng. Bao lâu chúng ta còn nuôi quan niệm rằng đau đớn trong đời là một thứ chúng ta không cần phải chấp nhận, thì theo lẽ thường, chúng ta sẽ thấy mình đầy cay đắng, cay đắng vì đã không đón nhận thập giá.

Thứ hai, mang thánh giá và từ bỏ mạng sống mình, nghĩa là trong đau khổ của mình, chúng ta không nên đẩy bất kỳ cay đắng nào sang những người chung quanh mình. Chúng ta có khuynh hướng này rất mạnh, gần như đó là bản năng tự nhiên, là bắt người khác đau khổ khi mình đau khổ. Nếu tôi không hạnh phúc, tôi sẽ làm sao để dứt khoát những người quanh tôi cũng không hạnh phúc! Điều này không có nghĩa là chúng ta không thể chia sẻ nỗi đau của mình với người khác. Nhưng, có một cách lành mạnh để làm việc này, khi chúng ta chia sẻ nỗi đau của mình nhưng vẫn để cho người khác tự do, chứ không phải kiểu chia sẻ không lành mạnh, tinh vi cố gắng làm cho người khác không hạnh phúc chỉ vì chúng ta đang không hạnh phúc. Có một khác biệt giữa tiếng rên xiết lành mạnh dưới gánh nặng đau đớn và tiếng rên rỉ không lành mạnh chỉ thương thân trách phận và cay đắng. Thập giá cho chúng ta làm điều đầu, chứ không phải điều sau. Chúa Giêsu đã rên xiết dưới gánh nặng thập giá, nhưng từ môi miệng và thân xác đẫm roi đòn của Ngài không có những kiểu thương thân trách phận, rên rỉ hay cay đắng.

Điều thứ ba, đi theo đường thánh giá của Chúa Giêsu, nghĩa là chúng ta phải chấp nhận một vài cái chết khác đến trước cái chết thể lý, nghĩa là chúng ta được mời gọi hãy để một vài phần của mình chết đi. Khi Chúa Giêsu mời gọi chúng ta chết đi để tìm được sự sống, thì trước hết, ngài không phải nói về cái chết thể lý. Nếu chúng ta sống trưởng thành, sẽ có vô số cái chết khác mà chúng ta phải trải qua trước khi chết về thể lý. Sự trưởng thành và cương vị môn đệ Kitô hữu là không ngừng cụ thể hóa những cái chết của mình, xác nhận những khai sinh của mình, khóc than cho mất mát, và để những gì đã chết qua đi, đón nhận tinh thần mới cho đời sống mới mà chúng ta đang sống. Đây là những giai đoạn của mầu nhiệm phục sinh, và những giai đoạn trưởng thành. Có những cái chết mỗi ngày.

Và thứ tư, lời của Chúa Giêsu nghĩa là chúng ta phải chờ đợi phục sinh, nghĩa là phải biết tất cả mọi hòa âm trong cuộc đời này vẫn còn dang dở. Sách Châm ngôn cho chúng ta biết rằng đôi khi giữa những đau đớn, điều tốt nhất chúng ta có thể làm được là vùi miệng vào bụi đất và chờ đợi. Bất kỳ nhận thức thực sự nào về thập giá đều đồng ý như vậy. Có quá nhiều điều trong đời sống và cương vị môn đệ vẫn còn trong tình trạng đợi chờ, chờ đợi trong nản lòng, trong bất công, trong đau đớn, khát mong, trong vật lộn với cay đắng, khi chúng ta đang chờ đợi một sự gì đó hay một người nào đó đến và thay đổi tình thế của chúng ta. 98% cuộc đời chúng ta đang chờ đợi sự viên mãn, theo các cách lớn hay nhỏ. Lời mời của Chúa Giêsu muốn chúng ta theo Ngài, muốn nói rằng hãy, chờ đợi, chấp nhận sống trong bản hòa âm dang dở.

Thứ năm, mang thập giá mình hằng ngày nghĩa là chấp nhận ơn Chúa ban cho chúng ta thường không phải là những gì chúng ta kỳ vọng. Thiên Chúa luôn đáp lời cầu nguyện của chúng ta, nhưng thường thì, Ngài cho chúng ta những gì chúng ta thực sự cần hơn là những gì chúng ta nghĩ mình cần. Sự Phục Sinh không đến theo thời điểm chúng ta lường trước, và hiếm khi khớp với quan niệm của mình về cách sự phục sinh xảy đến. Mang thập giá của mình nghĩa là mở rộng với sự kinh ngạc.

Cuối cùng, mang lấy thập giá và sẵn sàng từ bỏ mạng sống mình, nghĩa là sống trong đức tin rằng với Thiên Chúa không gì là không thể. Và theo James Martin, điều này nghĩa là chấp nhận Thiên Chúa cao cả hơn những gì con người tưởng tượng. Thật vậy, bất kỳ lúc nào, chúng ta khuất phục ý nghĩ rằng Thiên Chúa không thể cho chúng ta một lối thoát khỏi khổ đau để vào trong sự mới mẻ, thì đó chính là bởi chúng ta đã hạ thấp Thiên Chúa theo mức độ trí tưởng hạn chế của mình. Chỉ có thể đón nhận thập giá của mình, có thể sống trong sự thật, và không cay đắng trong đau đớn, nếu như chúng ta tin vào các khả thể vượt quá những gì chúng ta có thể tưởng tượng, cụ thể là tin vào Sự Phục Sinh.

Chúng ta có thể mang lấy thập giá của mình, khi bắt đầu tin vào Sự Phục Sinh.