Thật buồn cười đôi khi các bài học trong các lớp học của chúng tôi đôi khi được hiểu.

Tôi học triết khi tôi còn quá trẻ để học, một thanh niên 19 tuổi học siêu hình học của triết gia Aristote và của Thánh Tôma Aquinô. Nhưng một cái gì đó từ lớp siêu hình học vẫn còn in dấu trong tâm trí tôi. Chúng tôi học có bốn thuộc tính “siêu việt” của Chúa: siêu hình học kinh điển dạy chúng tôi Thiên Chúa là Duy nhất, Chân, Thiện Mỹ. Từ đó tâm trí trẻ của tôi có một nắm bắt nào đó về ý nghĩa của Chân, Thiện, Mỹ, vì chúng tôi có một số quan niệm thông thường về những chuyện này; nhưng thế nào là Duy nhất? Thế nào là thiêng liêng không thể chia cắt?

Câu trả lời không đến với tôi trong lớp học hoặc trong một thảo luận học thuật dù tôi thường cố gắng giải thích ý nghĩa của nó cho các học sinh trong lớp học. Câu trả lời đến với tôi từ một siêu thị.

Tôi mua hàng hóa trong cùng một siêu thị từ mười hai năm nay, thì gặp một sự cố không đáng kể đã giải thích cho tôi về Chúa là Một và vì sao nó quan trọng đối với tôi. Cửa hàng là một siêu thị có quầy trái cây bạn có thể gom đủ thứ cam, táo, bưởi, chuối…, rồi mình để trong túi ny-lông của tiệm. Bên cạnh các túi này có những hộp nhỏ đựng dây buộc bằng kim loại. Một ngày nọ sau khi gom trái cây bỏ vào túi thì tôi thấy không còn giây buộc nào trong các hộp nhỏ bên cạnh. Khi tôi xem lại các món hàng mình mua, nghĩ rằng có ai đã chơi khăm gì đây, tôi báo cho cô thu ngân các dây buộc không còn. Câu trả lời của cô làm tôi ngạc nhiên: “Nhưng thưa ông, chúng tôi không bao giờ có thứ dây đó trong cửa hàng!” Nghĩ rằng chắc cô này là nhân viên mới, tôi nói: “Tôi mua hàng ở đây đã mười hai năm và khi nào tôi cũng thấy chúng! Cô có thể xem các cái hộp đựng nó ở đây!” Với một sự tin chắc tuyệt đối, cô trả lời: “Tôi làm ở đây cũng lâu rồi, và tôi có thể nói với ông là chúng tôi không bao giờ có nó!”

Tôi không thắc mắc thêm, nhưng khi ra khỏi cừa hàng, tôi nghĩ: “Nếu cô ấy có lý thì chắc mình điên! Nếu cô ấy có lý thì mình hoàn toàn đánh mất liên lạc với thực tế, từ lâu tôi không có một khái niệm gì về sự hợp lý!” Tôi chắc chắn là đã thấy sợi dây cột đó trong mười năm qua! Và đúng, lần sau tôi đến, chúng đã có lại, và hôm nay nó có đó, nhưng thử thách nho nhỏ cho sự hợp lý của tôi đã dạy cho tôi một điều gì đó. Bây giờ tôi biết ý nghĩa thế nào Chúa là Duy nhất và tại sao điều đó lại quan trọng.

Thiên Chúa là Duy nhất (và không phân chia) là nền tảng cho tất cả sự hợp lý và cho mọi lý lẽ. Sự việc Thiên Chúa không phân chia và nhất quán bảo đảm với bạn hai cộng hai luôn là bốn – và bạn có thể neo sức khỏe tinh thần của bạn vào đó. Rằng Thiên Chúa không phân chia, bảo đảm với bạn nếu bạn thấy các sợi dây cột trong cửa hàng từ mười hai năm nay, nó ở đó và bạn… không điên. Rằng Thiên Chúa là Duy nhất là nền tảng cho sức khỏe tinh thần của bạn. Nó bao gồm Nguyên tắc Không mâu thuẫn: có một cái gì ở đó hay không ở đó, nó không thể là cả hai; và hai cộng hai không bao giờ là năm – và điều này giúp chúng ta sống một đời sống hợp lý và lành mạnh. Bởi vì Thiên Chúa không phân chia, chúng ta có thể tin tưởng vào sức khỏe tinh thần của mình.

Sự thật không bao giờ bị nguy hiểm bởi các cuộc tranh luận nhận thức của lịch sử. Các nghi ngờ về tính hợp lý và lý lẽ không đến từ các triết gia Descartes, Kant, Hegel, Locke, Hume, Wittgenstein hay Jacques Derrida; các triết gia này chỉ tranh luận về cấu trúc tính hợp lý, không bao giờ về sự tồn tại của nó. Điều gây nguy hiểm cho sức khỏe tinh thần của chúng ta (và chắc chắn đây là mối đe dọa đạo đức lớn nhất của thế giới chúng ta ngày nay), đó là sự dối trá, phủ nhận các sự việc, tạo ra các sự việc giả. Không có gì, tuyệt đối không có gì nguy hiểm và độc hại cho bằng nói dối, không trung thực. Không phải chuyện ngẫu nhiên mà kitô giáo gọi Satan là vua dối trá và dạy rằng nói dối là gốc rễ của tội lỗi không thể tha thứ chống lại Chúa Thánh Thần. Khi các sự việc không còn là sự việc, thì tính hợp lý của chúng ta bị bủa vây vì nói dối đã làm hỏng nền tảng của sự hợp lý. Chúa là duy nhất! Điều này có nghĩa không có mâu thuẫn nội tại trong Thiên Chúa, và điều này bảo đảm cho chúng ta không có mâu thuẫn nội tại nào có thể có trong cấu trúc của thực tế và trong một tâm trí lành mạnh. Những gì đã xảy ra, đã mãi mãi xảy ra và không thể phủ nhận. Hai cộng hai luôn là bốn và vì thế, chúng ta có thể luôn hợp lý và có đủ tin tưởng vào thực tế để sống một đời sống nhất quán.

Điều nguy hiểm nhất cho thế giới là nói dối, không trung thực, phủ nhận sự thật. Phủ nhận một thực tế, đó không những là đánh nhanh và cố ý với lý lẽ riêng của mình, vào các nền tảng của chính sự hợp lý; và cũng là đánh nhanh và cố ý vào Chúa mà sự nhất quán bao gồm mọi lý lẽ và mọi ý nghĩa. Chúa là Duy nhất, không phân chia và nhất quán.

Triết gia Soren Kierkegaard đã từng viết, bản văn Tin Mừng mà ông thấy rõ mình trong đó, là câu chuyện kể các môn đệ sau khi Chúa Giêsu chết, họ tự giam mình trong phòng vì sợ, rồi họ trải nghiệm Chúa Giêsu đi qua cánh cửa bị khóa để ban bình an cho họ. Kierkegaard muốn Chúa Giêsu làm như vậy với ông, đi qua các cánh cửa bị khóa của ông, sự cự lại của ông và để ông được hít thở sự bình yên trong Ngài.

Hình ảnh các cánh cửa bị khóa là một trong hai hình ảnh đặc biệt thú vị trong câu chuyện về ngày Phục sinh đầu tiên. Hình ảnh kia là hình ảnh tảng đá lớn đã chôn Chúa Giêsu. Các hình ảnh này nhắc chúng ta nhớ những gì thường tách chúng ta ra khỏi ơn sống lại. Đôi khi để ân sủng này đi tìm chúng ta, thì ai đó “phải lăn tảng đá” và đôi khi sự sống lại đến với chúng ta qua cánh cửa bị khóa.

Trước hết, về “tảng đá:

Các Tin mừng cho chúng ta biết rằng vào sáng sớm Phục sinh, ba phụ nữ đang trên đường đến mộ Chúa Giêsu, họ mang theo dầu thơm để ướp xác Ngài nhưng họ lo lắng không biết làm sao lăn tảng đá đã bít chặt mộ Ngài. Họ hỏi nhau: “Ai sẽ lăn hòn đá cho chúng ta?”

Và như chúng ta biết, hòn đá đã được lăn. Cách nào? Chúng ta không biết. Không có ai ở đó khi Chúa Giêsu sống lại. Không ai biết chính xác hòn đá đó đã lăn đi như thế nào. Nhưng điều mà Kinh thánh làm rõ là: Chúa Giêsu không tự sống lại. Chính Thiên Chúa đã làm cho Chúa Giêsu sống lại. Chúa Giêsu không lăn hòn đá, đó là điều chúng ta thường nghĩ như vậy. Tuy nhiên, và vì lý do chính đáng, cả Kinh Thánh và truyền thống kitô giáo đều khẳng định mạnh mẽ, Chúa Giêsu không tự mình sống lại từ cõi chết, Chúa Cha đã làm cho Chúa Giêsu sống lại. Điều này có vẻ như là điểm không cần thiết để nhấn mạnh; nhưng rốt cuộc, nó có gì khác biệt?

Điều này làm một sự khác biệt rất lớn. Chúa Giêsu không tự mình sống lại từ cõi chết và chúng ta cũng không thể. Đó là mục đích. Để sức mạnh của sự sống lại thấm nhập vào chúng ta, một thứ gì đó từ bên ngoài chúng ta phải loại bỏ tảng đá khổng lồ bất động của sự cự lại của chúng ta. Đây không phải để phủ nhận chúng ta không có thiện chí và sức mạnh cá nhân; nhưng những điều này, dù quan trọng, không còn là điều kiện tiên quyết để nhận được ân sủng của sự sống lại, mà chính do sức mạnh của sự sống lại, luôn đến với chúng ta từ bên kia. Chúng ta không bao giờ tự mình lăn được tảng đá!

Ai có thể lăn tảng đá? Có lẽ đây là câu hỏi chúng ta đặc biệt quan tâm, nhưng chúng ta nên hỏi… Chúa Giêsu đã bị táng xác và bất lực không thể tự dậy, cũng vậy đối với chúng ta. Giống như các phụ nữ trong ngày Phục sinh đầu tiên, chúng ta cũng lo lắng hỏi: “Ai sẽ là người lăn tảng đá cho chúng ta?” Chúng ta không thể tự mở mộ cho mình.

Thứ hai, các cánh cửa của chúng ta đã bị khóa:

Thật thú vị khi thấy các tín hữu của ngày Phục sinh đầu tiên này trải nghiệm Chúa Kitô phục sinh trong cuộc sống của họ. Các Tin mừng cho chúng ta biết, họ bị hãi sợ và hoang mang bao trùm nên họ ở trong phòng khóa cửa lại, chỉ muốn tự bảo vệ mình, Chúa Kitô đi qua cánh cửa bị khóa của họ, cánh cửa của sợ hãi, của tự bảo vệ và truyền bình an cho họ. Họ họp nhau lại trong sợ hãi không phải là họ không có ý chí hay không có đức tin. Trong thâm tâm, họ thật lòng mong mình không sợ, nhưng thiện ý này không phải lúc nào cũng mở cánh cửa của họ. Chúa Kitô bước vào và ban bình an cho họ dù họ cự lại, dù nỗi sợ hãi và cánh cửa bị khóa của họ

Các điều này không thay đổi gì từ hai ngàn năm nay. Là cộng đồng kitô hay cá nhân, chúng ta vẫn đang loay hoay trong sợ hãi, lo lắng về bản thân, không tin tưởng, không được bình an, cánh cửa của chúng ta bị khóa, ngay cả khi trái tim chúng ta mong muốn hòa bình và tin tưởng. Có lẽ, giống như triết gia Kierkegaard, chúng ta muốn được đặc ân như đoạn Sách Thánh này, khi Chúa Kitô sống lại đi qua các cánh cửa bị khóa do con người cự lại và thổi bình an đến cho chúng ta.

Hơn nữa, năm nay, vào thời điểm đặc biệt khi coronavirus Covid 19, đã khóa các thành phố và cộng đồng chúng ta và chúng ta cách ly trong ngôi nhà riêng của mình, đối diện với các tâm trạng hụt hẫng, mất kiên nhẫn, sợ hãi, hoảng loạn và buồn chán. Và đây. Lúc này chúng ta cần một chút gì đó để sống phục sinh, một hòn đá cần phải được lăn đi để cuộc sống được hồi sinh, để có thể đi qua cánh cửa bị khóa của chúng ta và để mang bình an đến cho chúng ta.

Vào cuối ngày, hai hình ảnh, “tảng đá phải được lăn” và “các cánh cửa của nỗi sợ chúng ta” hàm chứa trong chính nó sự thật an ủi nhất của mọi tôn giáo bởi vì chúng tiết lộ điều này về ân sủng của Chúa: Khi chúng ta không thể giúp chính mình, chúng ta vẫn có thể được giúp đỡ và khi chúng ta bất lực để vươn ra, ân sủng vẫn có thể đi qua các bức tường cự lại của chúng ta và mang bình an đến cho chúng ta. Chúng ta cần phải bám lấy điều này mỗi khi chúng ta bị đổ vỡ không thể cứu vãn được trong cuộc sống chúng ta, khi chúng ta cảm thấy bất lực trong các vết thương và nỗi sợ hãi, khi chúng ta cảm thấy bị tổn thương về mặt tinh thần và khi chúng ta đau buồn vì người thân yêu bị nghiện ngập hoặc tự tử. Chúa Kitô phục sinh có thể đi qua các cánh cửa bị khóa và đẩy đi bất cứ hòn đá nào chôn chúng ta, nhốt chúng ta, dù vô vọng đối với chúng ta như thế nào.

Chúng ta không thích chữ vỡ mộng. Bình thường chúng ta xem vỡ mộng là tiêu cực, một cái gì xấu chứ không phải một cái gì có thể hữu ích. Vậy mà vỡ mộng là một cái gì hữu ích, có nghĩa là xóa tan một ảo tưởng mà các ảo tưởng thì không tốt cho chúng ta, ngoại trừ khi chúng ta dùng nó như liều thuốc bổ tạm thời. Chúng che để chúng ta khỏi thấy sự thật, khỏi thấy thực tế.

Có rất nhiều, rất rất nhiều điều tiêu cực về con coronavirus hiện nay, nó gây chết chóc trên toàn thế giới. Nhưng nó có một điểm tích cực: cự lại mọi hình thức kháng cự mà chúng ta có thể gom lại, nó xóa tan ảo tưởng chúng ta có thể kiểm soát đời sống của mình, và chính các nỗ lực riêng của mình, chúng ta có thể trở nên bất khả xâm phạm. Bài học này không mời mà đến. Con vi-rút không lường trước và không mong muốn này dạy chúng ta, bất hoặc mức độ tinh vi, thông minh, giàu có, sức khỏe, địa vị xã hội, chúng ta tất cả đều bấp bênh, chúng ta phải chịu đựng hàng ngàn tình huống mà chúng ta không kiểm soát được. Không một phủ nhận nào sẽ thay đổi được điều này.

Chắc chắn, với tầm mức ý thức của chúng ta, chúng ta luôn biết sự bấp bênh của mình. Nhưng đôi khi sau khi lâu ngày đi trên bờ đá nguy hiểm, chúng ta quên sự nguy hiểm và không còn nhận ra sự chật chội của tấm ván mình bước đi trên đó. Sau đó là chúng ta ý thức về sự bấp bênh của hàng triệu người đang gặp nguy hiểm, giống như ý thức về cái chết của chúng ta, mà bình thường thì khá trừu tượng và không thực tế lắm. Như tất cả mọi người, chúng ta biết có một ngày chúng ta sẽ chết; nhưng thường thường điều này không đè nặng trên ý thức chúng ta. Thay vào đó, chúng ta sống với cảm giác chúng ta sẽ không chết bây giờ. Cái chết không thật sự là thật đối với chúng ta. Nó cũng chưa là mối đe dọa cận kề mà chỉ là một thực tế xa vời và trừu tượng.

Chung chung, chúng ta có cảm giác mơ hồ về sự bấp bênh của mình. Đúng, chúng ta biết một cách trừu tượng rằng chúng ta bấp bênh, nhưng nhìn chung chúng ta cảm thấy mình an toàn. Cho đến ngày con vi-rút này lan tràn, chiếm hết bản tin và làm cho đời sống bình thường của chúng ta chấm dứt, thì cảm nhận bấp bênh không còn là một cảm nhận mơ hồ và trừu tượng. Bây giờ chúng ta nhận thức rõ hơn, chúng ta tất cả đã phải chịu đựng cả ngàn tình huống mà chúng ta không kiểm soát được.

Tuy nhiên để bảo vệ chúng ta, ý thức bẩm sinh rằng chúng ta kiểm soát và có thể bảo vệ sự an toàn của mình, chúng ta không nên phán xét quá sớm và quá nghiêm khắc. Chúng ta có thể giúp đỡ nó. Và đó là cách chúng ta tự xây dựng. Bản năng chúng ta hướng chúng ta đến thù ghét các điểm yếu của mình, đến bấp bênh, các giới hạn và nhận thức về chính cái nghèo nàn của mình, và một cách bản năng, chúng ta hướng về những gì làm chúng ta cảm thấy an toàn, có kiểm soát, được độc lập, không bấp bênh và tự đủ.

Đó là lòng thương xót của ân sủng và của thiên nhiên, vì nó giúp chúng ta khỏi nản chí và sống với một niềm tự hào (cần thiết). Nhưng đó cũng là một ảo tưởng; có lẽ đó là một ảo tưởng mà chúng ta cần trong một thời gian dài của cuộc sống, nhưng cũng là thứ ảo tưởng mà trong thời điểm chính xác và sáng suốt, chúng ta buộc phải xóa tan để nhận biết, trước Chúa và với cả chính mình, chúng ta phụ thuộc lẫn nhau, không tự đủ và cuối cùng không kiểm soát. Dù có cái gì khác về con vi-rút này thì nó cũng mang lại cho chúng ta một khoảnh khắc chính xác và sáng suốt, ngay cả khi điều này không được chào đón.

Chúng ta đã có một bài học tương tự trong ngày 11 tháng 9 năm 2001 khi Tòa Tháp Đôi của thành phố New York bị sụp đổ. Khi chứng kiến sự kiện bi thảm này, chúng ta đã đi từ cảm nhận an toàn và vững chắc đến ý thức, dù chúng ta đã đạt được tất cả, chúng ta cũng không thể bảo đảm được an toàn riêng cho mình và cho người thân của mình. Trong ngày hôm đó, rất nhiều người học lại ý nghĩa thế nào là cầu nguyện. Rất nhiều người trong chúng ta đang học lại ý nghĩa của cầu nguyện khi chúng ta ở nhà trong đại dịch coronavirus này.

Linh mục tác giả sách thiêng liêng Richard Rohr gợi ý việc bước đi từ tuổi thơ ấu đến tuổi trưởng thành đòi hỏi một khởi mốc cho một số sự thật cần thiết của cuộc sống. Một trong số các sự thật này có thể tóm tắt như sau: bạn không thể kiểm soát được! Nếu điều này là đúng, và nó đúng thật, thì con coronavirus này khởi mốc cho chúng ta vào tuổi trưởng thành được chín chắn hơn. Chúng ta đang trở nên có ý thức hơn về một sự thật quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta có thể không thấy một chủ ý thiêng liêng nào trong việc này. Tiếng nói cơ bản nào cho rằng Chúa gởi con vi-rút này đến cho mỗi chúng ta là một sai lầm nguy hiểm và đó là sự xúc phạm đến đức tin đích thực. Chúng ta phải nghe tiếng Chúa trong tâm hồn. Chúa lúc nào cũng nói nhưng chủ yếu là chúng ta không nghe; như thử Chúa là máy phát thanh cho một thế giới điếc đặc.

Các ảo tưởng không phải dễ để xóa tan và cũng không phải có lý do tốt để xóa tan. Vì bản năng, chúng ta bám vào đó và chúng ta thường cần chúng để vượt qua cuộc sống. Chính vì lý do này mà triết gia Socrate thời cổ đại, trong minh triết của mình, ông đã viết “không có gì đòi hỏi một đối xử nhẹ nhàng như việc loại bỏ một ảo tưởng”. Bất cứ gì ngoài sự dịu dàng cũng chỉ làm chúng ta chống cự thêm mà thôi.

Con coronavirus này có tất cả mọi sự trừ sự dịu dàng. Nhưng bên trong cái khắc nghiệt của nó, có thể chúng ta cảm thấy có một cú huých đẩy nhẹ để giúp chúng ta xóa tan ảo tưởng rằng chúng ta kiểm soát được tất cả.

Không gì nham hiểm và bất trị như lòng người, ai dò thấu được. Tiên tri Giêrêmia đã viết điều này hơn 2500 năm trước và bất cứ ai đấu tranh với sự phức tạp của tình yêu và các mối quan hệ nhân bản sẽ hiểu ngay những gì tiên tri nói.

Ai có thể hiểu được tâm hồn con người, được phơi ra một cách nào đó rất lạ lùng và tàn nhẫn, đôi khi chúng ta thấy đó là cách để nói lên tình yêu. Chẳng hạn nữ mục sư thần học gia người Mỹ, bà Nadia Bolz-Weber mô tả điều mà tất cả chúng ta đều có khuynh hướng: “Một cách khó tránh, khi tôi không thể làm điều xấu cho người đã làm điều xấu cho tôi, thì rốt cùng tôi lại làm điều xấu này lên những người thương tôi.” Quá đúng. Khi chúng ta bị tổn thương, hầu hết mọi bản năng trong chúng ta muốn hét lên để trả thù; nhưng hầu hết chúng ta trả đũa lại những người đã làm chúng ta bị tổn thương. Hay, có thể chúng ta cũng không biết ai làm tổn thương mình. Vì vậy cần phải đả kích ai đó, đả kích nơi mà mình thấy an toàn để làm, biết rằng những người chúng ta tin tưởng họ sẽ gánh chịu, những người chúng ta cảm thấy đủ an toàn để làm. Chúng ta tấn công họ vì biết họ không trả đũa lại. Nói cách khác, đôi khi chúng ta cần nỗi giận chống một ai đó, và vì chúng ta không thể trút cơn giận này lên đúng người hay đúng những người có trách nhiệm, chúng ta đổ trên người mà trong vô thức chúng ta tin rằng họ sẽ hứng chịu mà không phản ứng.

Nếu chúng ta là người phối ngẫu trung thành, một người bạn tin tưởng, một người cố vấn giỏi, một thừa tác vụ tốt hay chỉ là một người liêm chính đại diện cho nhà thờ hay cho một cơ quan đạo đức, thì chúng ta nên biết điều này. Nếu không thì chúng ta sẽ dễ dàng diễn giải một phần sự tức giận và trách cứ khi họ gặp mình và xem đây là trách cứ cá nhân chứ không phải sự thật của việc này. Khi có ai yêu thương chúng ta, họ giận chúng ta, thì chúng ta khó để nhận ra và chấp nhận mình có thể là đối tượng của sự tức giận đó dù mình không phải là nguyên do nhưng đúng hơn mình là nơi duy nhất mà người đó có thể trút cơn giận, họ không sợ bị trả thù và thấm đòn cay đắng. Nếu bạn không hiểu năng động tình yêu có vai trò ở đây, thì chắc chắn bạn sẽ xem trách cứ này là nhắm vào cá nhân bạn, bạn sẽ đau lòng, buồn vì bị trách cứ bất công và khó để chịu đựng với tình thương mà thường tình yêu này được đòi hỏi một cách vô thức.

Nhưng điều này có thể rất khó để chấp nhận ngay cả nhiều khi chúng ta hiểu vì sao nó xảy ra. Loại tình yêu này đòi hỏi một tình yêu siêu phàm. Chẳng hạn, là kitô hữu, chúng ta đặc biệt kính mến Đức Mẹ, vì chúng ta hình dung Mẹ đau đớn như thế nào khi đứng dưới chân thập giá, nhìn con mình trong sự nhân lành và vô tội đã chịu bất công một cách hung bạo. Không có cách nào để giảm nỗi đau Mẹ cảm nhận lúc đó, cảm thấy bất lực như Mẹ trong hoàn cảnh bất công khủng khiếp này, Mẹ được an ủi vì biết con mình yêu thương mình vô cùng. Nỗi đau của Mẹ sẽ rất lớn, cũng như nỗi đau của bất cứ người mẹ nào trong hoàn cảnh này, nhưng nỗi đau của Mẹ có một cái gì “sạch” (tôi dám dùng diễn tả này). Mẹ hoàn toàn thương cảm và cởi mở với con mình, biết rằng tình của con dành cho mình cho phép mình cảm nhận những gì mình cảm nhận.

Nhưng nhiều người mẹ yêu thương, người cha yêu thương, người phối ngẫu trung thành hay người bạn tin tưởng mà quả tim họ bị tan vỡ vì sự tức giận và trách cứ nhắm vào họ bởi người mà họ yêu thương và họ trung thành. Làm thế nào để họ không cảm thấy bị buộc tội, có trách nhiệm trên sự đóng đinh cay đắng mà họ phải chịu? Nỗi đau của họ sẽ không “sạch.” Thật ra những gì họ cảm nhận thì nhiều hơn những gì Chúa Giêsu cảm nhận trên thập giá, cả với Mẹ của Ngài cảm nhận khi chứng kiến cảnh này. Họ sống giống như Thánh Phaolô nói trong thư thứ hai ngài gởi cho tín hữu Côrintô khi ngài nói, dù vô tội, Chúa Giêsu cũng trở nên người có tội. Diễn đạt này, trừ phi ta đọc cho chuẩn, có thể đây là một trong những dòng khủng khiếp nhất Thánh Kinh. Dù vậy, hiểu trong năng động của tình yêu, thì nó làm nổi bật tình yêu thật sự có ý nghĩa vượt ngoài các chuyện cổ tích. Tình yêu là thấm đòn bất công trong sự thông hiểu, thấu cảm chỉ với một ý nghĩ trong đầu là làm tốt cho người khác.

Dĩ nhiên đôi khi sự tức giận nhắm vào chúng ta của những người chúng ta yêu thương được biện minh và cho rằng do chúng ta phản bội, tội lỗi, phá vỡ lòng tin. Đôi khi các trách cứ giận dữ nhắm vào chúng ta cũng do chính lỗi của chúng ta. Trong trường hợp này, những gì người buộc tội bắt chúng ta thấm đòn mang một ý nghĩa rất khác. Thêm nữa chúng ta phải biết, chúng ta cũng làm như vậy với người khác. Khi chúng ta bị tổn thương và chúng ta không thể điều hướng nỗi giận và buộc tội của mình chống những người làm mình tổn thương, thì khi đó giống như mục sư Nadia Bolz-Weber chia sẻ một cách trung thực, cuối cùng chúng ta thường đổ lên người mà chúng ta yêu thương nhất.

Tình yêu có nhiều cách thức, có cách nồng ấm, dễ thương, trìu mến nhưng cũng có một vài cách theo kiểu buộc tội, cay đắng và giận dữ. Đúng, đôi khi chúng ta có những cách kỳ lạ và bất bình thường để diễn tả tình yêu và lòng tin tưởng của chúng ta. Ai có thể hiểu được quả tim quanh co của chúng ta!

Giống như nhiều người khác, tôi thật sự vô cùng đau khổ khi nghe các tiết lộ gần đầy về ông Jean Vanier. Đó là người mà tôi rất ngưỡng mộ và vì vậy mà nhiều lần tôi viết bài ca ngợi. Vì thế, các tin tức về ông đã làm tôi chấn động sâu xa. Còn nói gì được về ông Jean Vanier sau các tiết lộ này?

Đầu tiên, những gì ông làm là rất sai lầm và độc hại sâu đậm, nhất là với các phụ nữ mà họ là nạn nhân. Tôi không biết các chi tiết (và cũng không muốn biết), nhưng đủ để biết đây là sự lạm dụng lòng tin nghiêm trọng. Không có gì có thể biện minh được chung quanh vấn đề này.

Thứ hai, những gì ông làm có thể không liên hệ hoặc không xác định liên quan đến các lạm dụng của các giáo sĩ. Ông Jean Vanier không phải là tu sĩ, cũng không thực sự là tu sĩ có lời khấn theo giáo luật. Ông là giáo dân, một người độc thân công khai nhưng sự phải bội với lời hứa độc thân của ông có thể không được xem như lạm dụng tình dục của giáo sĩ. Ông đã vi phạm điều răn thứ sáu, theo cách xứng đáng với một bản án khắc nghiệt, qua tầm vóc đại chúng của ông và qua loại lạm dụng đặc biệt vi phạm đến lòng tin thiêng liêng. Tuy nhiên việc ông vi phạm tình trạng độc thân của mình không đặt ra vấn đề về tính hợp pháp và sinh ích của chính việc sống độc thân, cũng không phải vấn đề của một người đàn ông không chung thủy với vợ, nên không đặt vấn đề về tính hợp pháp và sinh ích của bậc sống hôn nhân.

Thứ ba, các vi phạm của ông Jean Vanier không phủ nhận công việc tốt đẹp của cộng đoàn Arche và không đưa ra bất cứ một bóng tiêu cực nào về sự tận tâm và công việc tốt lành của nhiều người đã và đang làm việc ở đó. Nhìn quả mà biết cây! Chúa Giêsu đã dạy như vậy và không ai có thể phủ nhận hay đặt vấn đề về công việc tốt lành của cộng đoàn Arche đã làm và tiếp tục làm trên hơn ba mươi nước trên thế giới. Cộng đoàn Arche là công trình của Chúa, của ân sủng, của Thần Khí. Bây giờ người sáng lập phạm lỗi lầm. Đúng như vậy. Chúa Giêsu là nhà sáng lập duy nhất không phạm lỗi lầm. Thật vậy, công việc tốt lành được cộng đoàn Arche thực hiện cũng như ông Vanier đã làm thì lớn hơn tội lỗi của ông. Không ai suốt đời sống hai mặt lại để lại một di sản đầy ân sủng như vậy.

Cuối cùng là sự vỡ mộng và tức giận mà chúng ta cảm nhận, sự thật nói về chính chúng ta hơn là nói về ông Jean Vanier. Trong Tin Mừng Thánh Luca, khi thanh niên trẻ đến gần Chúa Giêsu và nói với Ngài: “Thưa Thầy nhân lành, tôi phải làm gì để được sự sống đời đời làm gia nghiệp?” (18, 18-23) Ngay lập tức Chúa sửa lại cách anh thanh niên nói: “Sao ông nói tôi nhân lành? Chẳng có ai nhân lành cả, trừ một mình Thiên Chúa.” Đó là sai lầm của chúng ta với ông Jean Vanier, cũng như sai lầm của chúng ta với những người chúng ta mặc cho họ bộ áo thánh thiện chỉ dành cho một mình Chúa. Và mỗi lần chúng ta làm như vậy, như chúng ta đã làm với ông Jean Vanier, thì cuối cùng chúng ta chỉ sẽ phải thất vọng và vỡ mộng. Không ai, ngoại trừ Thiên Chúa, chỉ có Chúa làm điều tốt, còn phần còn lại cuối cùng cũng làm chúng ta thất vọng.

Với chúng ta, những gì ông Jean Vanier làm là không công bằng. Chúng ta không thể không thấy mình bị phản bội qua sự phản bội của ông. Tuy nhiên những gì chúng ta làm với ông cũng không công bằng. Chúng ta đòi hỏi ông phải là Chúa của chúng ta và như vậy không phải là một đòi hỏi đúng.

Khi tôi còn là một chủng sinh trẻ 21 tuổi, chúng tôi đi tìm người cố vấn, một trong các giáo sư của tôi vừa đi một khóa tĩnh tâm của ông Jean Vanier về, giáo sư không tiếc lời khen ông Vanier, “người thánh thiện trong các người thánh thiện, người đơn sơ nhất, người thiêng liêng nhất” mà ông chưa từng gặp. Ngay lập tức khả năng phê phán của tôi dè chừng: “Không ai tốt như vậy!” Vì vậy tôi quyết định không nhờ ông làm cố vấn. Tuy nhiên trong năm mươi năm sau đó, tôi đã quay về xin ông làm cố vấn. Dù tôi chưa bao giờ gặp cá nhân ông, tôi đọc nhiều sách của ông và tôi bị ảnh hưởng rất mạnh của những người xem ông là người có tác động lớn trên cuộc đời của họ (kể cả linh mục Henri Nouwen), tôi viết lời nói đầu cho một trong các sách cuối cùng của ông và tôi viết bài ca ngợi ông cho các báo khi ông qua đời. Vì thế tôi khá say mê ông để bây giờ tôi cảm thấy mất tinh thần và vỡ mộng khi biết các sai lầm đạo đức của ông.

Tuy nhiên vỡ mộng là một hiện tượng là lạ. Sau cú sốc đầu tiên, chúng ta lại nhanh chóng nhận ra đây là chuyện tích cực. Nó xóa tan một ảo tưởng, một ảo tưởng luôn ở trong đầu của người đang nhận thức hơn là phía người được nhận thức. Với vụ ông Jean Vanier, ảo tưởng là thuộc về chúng ta, không phải của ông. Bây giờ như chúng ta biết, ông có một số sai lầm trong đời – nhưng cũng có một phần về phía chúng ta.

Đúng, các tiết lộ về ông Jean Vanier đã làm tôi bị chấn động sâu đậm, nhưng không phải trong tâm hồn tôi vì tâm hồn chúng ta, khi chúng ta chạm vào, chúng ta biết không có ai tốt, ngoại trừ Chúa, ít nhất là với một lòng tốt không có bất toàn. Một khi chúng ta chấp nhận điều này, chúng ta có thể chấp nhận không một ai hoàn hảo, ngay cả ông Jean Vanier. Căn bản, chúng ta có thể chấp nhận, dù với sự phản bội này, ông Jean Vanier là một người tốt và cộng đoàn Arche là một thực tế đáng được vinh danh.

Chúng ta đang ngày càng mất niềm tin vào lời nói. Đâu đâu chúng ta cũng nghe nói: “Nói cho có nói! Chẳng có gì ngoài những chữ trống rỗng!”

Và những lời trống rỗng luôn ở chung quanh chúng ta. Thế giới đầy rẫy những lời dối trá, những lời hứa cuội, những quảng cáo lấp lánh vô ý nghĩa, những lời vô căn cứ. Chúng ta ngày càng ít tin vào những gì chúng ta nghe. Chúng ta thường xuyên bị lừa dối và phản bội, bây giờ chúng ta thận trọng về những gì chúng ta tin.

Nhưng sự dè chừng về các lời mà chúng ta nghe chỉ là một trong các cách để nói, lời của chúng ta quá yếu. Lời của chúng ta có thể là sự thật nhưng lại có ít sức mạnh. Tại sao? Bởi vì, để sử dụng các thuật ngữ Tin Mừng, chúng ta có thể không nói mạnh với thẩm quyền. Lời nói của chúng ta có thể không có những gì người khác cần để cứu họ. Điều này có nghĩa là gì?

Các Tin Mừng cho chúng ta biết, một trong những điều mà Chúa Giêsu khác với các nhà rao giảng cùng thời với Ngài là Ngài rao giảng với quyền uy, trong khi các nhà rao giảng khác không làm được. Cái gì đã làm cho các lời của Ngài có quyền uy? Cái gì đã làm cho lời của Ngài có năng lực chuyển hóa?

Như chúng ta biết, có nhiều loại quyền khác nhau. Có quyền lực phát xuất từ cơ thể, từ năng lượng. Như chúng ta thấy ở các lực sĩ có tài năng, họ cử động với một quyền uy thật mạnh. Cũng có một loại quyền uy nơi trong sức thu hút của các siêu sao hay các nhà hùng biện tài ba. Họ cũng nói với một quyền uy và một quyền lực nào đó. Nhưng còn một loại quyền lực và thẩm quyền khác, bản chất rất khác quyền lực và quyền uy của các lực sĩ hay các siêu sao. Nơi em bé cũng có một quyền lực, quyền lực nghịch lý của sự mong manh, của ngây thơ, của bất lực. Nếu bạn để một lực sĩ, một siêu sao và một em bé chung vào một phòng, ai sẽ là người mạnh nhất? Ai là người có quyền nhất? Dù sức mạnh vô địch của lực sĩ hay của siêu sao, em bé vẫn là người có quyền lực nhất để thay đổi các quả tim.

Các bản văn Kinh Thánh cho chúng ta biết, Chúa Giêsu nói với “quyền uy”, không bao giờ Ngài nói với “một năng lực lớn” hay ”một sức hấp dẫn mạnh”. Để mô tả quyền uy của Chúa Giêsu, họ dùng chữ “exousia”, một chữ Hy lạp mà chúng ta không có chữ tương đương trong tiếng Anh. “Exousia” có nghĩa là gì? Chúng ta không có chữ để nói về chữ này, nhưng chúng ta có một khái niệm: “Exousia” có thể mô tả là sự kết hợp của sự mong manh, ngây thơ và bất lực mà một em bé có thể mang lại trong phòng. Sự bất lực, sự ngây thơ và sự mong manh có một quyền uy và quyền lực độc nhất để chạm vào lương tâm của bạn. Đây là lý do chính đáng để mọi người nhìn lại ngôn ngữ của mình khi ở bên cạnh em bé. Sự hiện diện của em làm tẩy sạch.

Nhưng cũng có vài yếu tố củng cố cho quyền uy mà Chúa Giêsu nói. Sự dễ tổn thương, sự ngây thơ của Ngài cũng đã làm cho lời nói của Ngài có một quyền lực đặc biệt, đúng; nhưng cũng có hai yếu tố khác làm cho lời của ngài cực mạnh: lời của Ngài luôn đặt nền tảng trên chính đời của Ngài. Hơn nữa, mọi người nhận ra, quyền uy của Ngài không đến từ Ngài, nhưng đến từ một cái gì từ một Ai” đó lớn hơn mà Ngài đang phục vụ. Không có một cách biệt nào giữa lời của Ngài và đời của Ngài. Thêm nữa, lời của Ngài cực mạnh vì nó không đến từ Ngài, nó đến từ Ai đó qua Ngài, Đấng ở trên Ngài mà quyền uy không thể nào chối cãi, đó là Thiên Chúa.

Bạn cũng có thể thấy loại quyền uy này chẳng hạn nơi những người như Mẹ Têrêxa và ông Jean Vanier. Lời của họ có một quyền uy đặc biệt. Mẹ Têrêxa có thể gặp một người nào đó lần đầu và xin họ đến Ấn Độ làm việc với Mẹ. Ông Jean Vanier cũng có thể làm như vậy. Một trong các linh mục bạn tôi kể chuyện, lần đầu tiên khi gặp ông Vanier, trong buổi nói chuyện đầu tiên, ông mời bạn tôi làm linh mục truyền giáo. Ý nghĩ này chưa bao giờ có trong đầu bạn tôi. Bây giờ bạn tôi là nhà truyền giáo.

Cái gì đã làm cho một vài người có quyền lực đặc biệt này? “Exousia”, một đời sống vị tha, một đời sống bám neo trong quyền uy đến từ trên cao. Những gì các bạn thấy nơi Mẹ Têrêxa, nơi ông Jean Vanier là sự bất lực của một em bé, kết hợp với một đời sống vị tha, bám neo trong một quyền uy vượt quá họ. Khi những người này nói, cũng như Chúa Giêsu, lời nói của họ có sức mạnh làm dịu trái tim, chữa lành cho họ, thay đổi họ và một cách ẩn dụ là thực sự xua đuổi quỷ ra khỏi con người họ.

Nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng cần nhìn đến các tấm gương thiêng liêng cao lớn như Mẹ Têrêxa hay ông Jean Vanier để thấy điều này. Với đa số chúng ta, Mẹ Têrêxa hay ông Jean Vanier cũng không có ảnh hưởng gì trên cá nhân mình, nhưng có những người chung quanh chúng ta đã nói một cách quyền uy với chúng ta. Trong trường hợp tôi, đó là cha mẹ tôi đã nói với tôi qua loại quyền uy này. Cũng như một vài cô giáo nữ tu Dòng Ursuline đã dạy tôi và một vài cậu dì tôi đã xin tôi hy sinh vì họ nói với “exousia”, với một lòng chính trực và đức tin mà tôi không thể nghi ngờ hoặc phủ nhận. Họ xin tôi suy nghĩ lại để làm linh mục và tôi đã làm linh mục.

Những gì làm thế giới ‘nhúc nhích’ thường đến từ năng lượng cực mạnh và sức lôi cuốn của những người có tài năng cao; nhưng quả tim bị lay động bởi một loại quyền uy khác.

Có một quả tim bao la, một lòng quảng đại nghĩa là gì?

Một lần trong một trận bóng chày ở trường trung học, một trọng tài đã xử bất công cho đội chúng tôi. Cả đội tức tối, chúng tôi hét lên giận dữ chống ông, thóa mạ ông, kêu tên ông ra chửi, lớn tiếng trút cơn giận của mình. Nhưng một trong các bạn trong đội không làm theo. Thay vì la hét trọng tài, anh cố gắng chận chúng tôi đừng la hét. “Bỏ qua đi!”. Anh cứ lặp đi lặp lại với chúng tôi: “Bỏ qua đi! Chúng ta lớn hơn thế!” Lớn hơn gì cơ chứ? Anh không nói đến sự non nớt của trọng tài, nhưng đến sự non nớt của chúng tôi. Và chúng tôi “không lớn hơn thế” ít nhất là trong lúc này. Chắc chắn tôi không thể nuốt được bất công. Tôi chưa đủ lớn.

Nhưng có cái gì đã ở lại trong lòng tôi sau sự cố này. Thách thức phải “lớn hơn” bên trong sự việc đã làm chúng ta yếu đi. Tôi vẫn không làm được, không phải luôn luôn, nhưng tôi là người tốt hơn, quảng đại hơn khi tôi làm, cũng như tôi sẽ là người thấp hơn, nhỏ nhen hơn khi tôi không làm được.

Nhưng cũng như các bạn đồng đội của chúng tôi đã thách thức chúng tôi trong những năm qua, chúng tôi phải tiếp tục “lớn hơn” giây phút nhỏ nhen lúc đó. Lời mời gọi này nằm ở trọng tâm thách thức đạo đức của Chúa Giêsu trong Các Mối Phúc. Ngài mời gọi chúng ta có một “đức tính sâu đậm hơn các người biệt phái và các luật sĩ”. Và có nhiều điều ẩn giấu trong đó hơn là những gặp gỡ đầu tiên với những nhà luật sĩ và người biệt phái, vì những người này rất đạo đức. Họ cố gắng trung thành với lề luật đức tin, họ là những người có lòng tin và giữ công lý nghiêm ngặt. Họ không bất công như các trọng tài! Nhưng bên trong lòng tốt này thiếu một cái gì mà Các Mối Phúc mời gọi chúng ta, một lòng quảng đại nào đó để có quả tim và tinh thần khá lớn, để vươn lên, để không bị yếu, để lớn hơn trong một khoảng khắc nhất định.

Cho phép tôi đưa ra một chuyện về điều này: Đức Gioan-Phaolô II là giáo hoàng đầu tiên chống án tử hình. Điều quan trọng cần lưu ý là ngài không nói án tử hình là sai. Kinh thánh nói chúng ta có quyền thi hành án tử hình. Đức Gioan-Phaolô II cũng thừa nhận. Tuy nhiên, và đây là bài học, ngài nói, khi chúng ta có thể thực thi công lý bằng bản án tử hình, nhưng chúng ta không nên làm điều đó vì Chúa Giêsu kêu gọi chúng ta làm một cái gì cao hơn, cụ thể là tha thứ cho kẻ có tội và không xử tử họ. Đó là lòng quảng đại, là lớn hơn ở thời điểm chúng ta nắm bắt nó.

Thánh Tôma Aquinô, trong sự khôn ngoan về đạo đức của ngài, ngài đã làm một phân biệt mà chúng ta ít nghe thấy, cả ngoài đời lẫn trong giảng dạy của nhà thờ. Ngài nói, có một vài chuyện có thể là tội đối với người này, mà không là tội đối với người kia. Về thực chất, một cái gì đó có thể là tội cho một người có trái tim quảng đại, ngay cả khi nó không phải là tội đối với người thấp bé và có trái tim nhỏ. Đây là ví dụ: trong một bình luận đầy thách thức cực kỳ khó, Thánh Tôma Aquinô đã viết, thật là tội lỗi khi từ chối khen một người thực sự xứng đáng, vì khi làm như vậy chúng ta từ chối một phần thức ăn mà người đó cần để sống. Trong việc giảng dạy điều này, Thánh Tôma rõ ràng cho rằng, chỉ là tội đối với một người có lòng quảng đại, rộng lượng và có một mức độ trưởng thành nhất định. Một người chưa trưởng thành, ích kỷ và nhỏ mọn thì không có cùng mức độ đạo đức và thiêng liêng.

Làm thế nào có thể, tội không còn là tội, dù đó là người như thế nào? Không phải lúc nào cũng vậy. Có một cái gì là tội hay không là tội tùy thuộc vào chiều sâu và mức độ trưởng thành trong mối quan hệ. Chúng ta hình dung chuyện này: một người đàn ông và vợ mình có mối quan hệ sâu sắc, nhạy cảm, quan tâm, tôn trọng và thân mật đến mức các biểu hiện nhỏ nhất của tình cảm hoặc coi thường là đủ để cho họ hiểu. Chẳng hạn, buổi sáng khi họ chia tay nhau đi làm, khi nào họ cũng có một biểu lộ tình cảm, như một nghi thức chia tay. Bây giờ, nếu một trong hai bỏ biểu lộ này vào một buổi sáng bình thường, khi không có lý do gì đặc biệt, thì đó không phải là chuyện nhỏ, chuyện vô tình. Có một cái gì lớn ở đây. Ngược lại, nếu một cặp vợ chồng khác có mối quan hệ ít gần gũi, ít quan tâm, ít tình cảm, ít tôn trọng và không có thói quen thể hiện tình cảm khi chia tay. Quên như vậy sẽ không có nghĩa gì. Không nhẹ, không có ý định, không có hại, không có lỗi, chỉ là thiếu quan tâm như bình thường. Đúng, một số điều có thể là tội cho người này mà không tội cho người kia.

Chúng ta được Chúa Giêsu mời gọi để những gì tốt nhất trong chúng ta trở nên đủ lớn, để có trái tim và tâm trí, để biết là có tội nếu không khen, để biết dù Kinh Thánh cho phép chúng ta thi hành án tử hình, nhưng chúng ta vẫn không nên làm và để biết rằng chúng ta là những người tốt hơn khi chúng ta lớn hơn bất kỳ chuyện gì nhỏ bé mà chúng ta trải qua trong một thời điểm nhất định.

Dù với thiện chí tốt nhất, dù không ác ý, dù là kitô hữu, đôi khi chúng ta không thể không làm tổn thương nhau. Đôi khi thân phận con người quá phức tạp để chúng ta không làm đau khổ cho nhau.

Đây là ví dụ: Triết gia Soren Kierkegaard người Đan Mạch, ông đã dành cả cuộc đời mình để cố gắng trung thành với những gì Chúa kêu gọi nơi ông, ông đã làm tổn thương sâu đậm một cô gái. Khi còn trẻ ông đã yêu sâu đậm cô Régine, cô cũng rất yêu ông. Nhưng gần đến ngày cưới, Kierkegaard đối diện với cơn khủng hoảng nội tâm, vừa có tính cách tâm lý, vừa có tính cách đạo đức, qua đó ông phân định hôn nhân hai người về lâu về dài sẽ tạo bất hạnh cho cả hai và ông hủy bỏ hôn ước. Quyết định này đã làm tổn thương Régine vô cùng và suốt đời. Cô không bao giờ có thể tha thứ cho ông, còn ông thì suốt quãng đời còn lại, hằn trong tâm trí mình đã làm cho người yêu đau khổ. Mới đầu ông viết cho cô nhiều thư để giải thích quyết định của mình và xin lỗi đã làm cô đau khổ, trong hy vọng cô hiểu và tha thứ. Cuối cùng, ông bỏ cuộc sau khi đã viết trang này qua trang khác trong nhật ký riêng tư của mình, đặt lại vấn đề, tự phạt mình và sau đó, ngược lại, cố gắng biện minh hết lần này qua lần khác trong quyết định không đi đến hôn nhân của mình.

Gần mười năm sau quyết định định mệnh đó, khi bây giờ cô Régine đã lập gia đình với một người khác, ông để nhiều tuần để cố gắng soạn bức thư đúng, xin cô tha lỗi và đưa ra nhiều giải thích cho hành động của mình và van cô cho một cơ hội để nói chuyện với cô. Ông khó khăn để tìm các chữ thích hợp, những chữ có thể đưa đến sự thông hiểu. Cuối cùng ông viết bức thư như sau:

Tôi đã tàn nhẫn, đó là sự thật. Vì sao? Thật ra, em không thể biết điều này được.

Tôi đã im lặng, đó là điều tôi đã làm. Chỉ có Chúa biết tôi đã đau khổ như thế nào – và Chúa cho phép tôi không nói, ngay cả bây giờ vì quá sóm!

Tôi không thể kết hôn. Ngay cả khi em còn tự do, nhưng tôi không thể.

Nhưng em đã yêu tôi, cũng như tôi đã yêu em. Tôi nợ em rất nhiều – và bây giờ em lập gia đình. Đồng ý, bây giờ tôi xin đề nghị em lần thứ nhì những gì tôi có thể và dám và phải mang đến cho em: sự hòa giải.

Tôi làm điều này dưới hình thức viết để em không ngạc nhiên hay choáng ngợp. Có thể nhân cách của tôi đã có tác dụng quá mạnh; điều này không nên xảy ra thêm một lần nữa. Nhưng vì tình yêu của Chúa trên trời, xin em suy nghĩ nghiêm túc, nếu em dám tham dự vào việc này, vậy nếu em ưng thuận, em có thể nói chuyện với tôi ngay lập tức hoặc trao đổi một số thư trước.

Nếu em trả lời “không”, thì xin em nhớ, để có một tình trạng tốt hơn, tôi đã thể hiện bước này.
Dù sao, như thuở ban đầu cho đến bây giờ, với tấm lòng chân thành và trọn tấm lòng tận tình, S.K. của em.

(Trái tim của một triết gia, Le cœur d’un philosophe, Clare Carlisle, Penguin Book, 2019)

Dĩ nhiên câu trả lời là “không”. Ông để bức thư này trong một bức thư khác và gởi cho chồng của bà Régine, và xin người chồng quyết định có nên đưa thư này cho vợ hay không. Bức thư được gởi trả lại, không được mở ra, lại còn kèm vài chữ giận dữ, lời đề nghị giải hòa của ông đã bị từ chối một cách cay đắng.

Đâu là đạo đức ở đây? Đơn giản: Chúng ta làm tổn thương nhau; đôi khi vì ích kỷ, đôi khi vì coi thường, đôi khi vì không trung thành, đôi khi vì ác ý, nhưng đôi khi cũng không phải vì ích kỷ, không phải vì coi thường, không phải vì phản bội, không phải vì ác ý nhưng chỉ là tàn nhẫn trong hoàn cảnh, trong kém cỏi, trong giới hạn của con người. Đôi khi chúng ta làm tổn thương nhau sâu đậm, là tín hữu hay không tín hữu bằng một cách khác. Nhưng dù có lỗi đạo đức hay không, phản bội hay ác ý thì luôn có một sự đau khổ sâu đậm, đôi khi sâu đến nỗi ở thế gian này không có một chữa lành nào có thể có được.

Và liệu sẽ có thể khác hơn không. Liệu triết gia Kierkegaard có thể giải thích đầy đủ hơn để Régine hiểu và tha thứ, rằng mỗi chúng ta có thể giải thích đầy đủ để chúng ta có thể được hiểu và được tha thứ, và liệu trọn cuộc sống chúng ta có thể kết thúc như bộ phim nồng hậu ấm áp với màn hình chấm dứt với hàng chữ, mọi sự đã được hiểu và được hòa giải.

Nhưng với trường hợp này không phải lúc nào cũng xảy ra; thật vậy, thậm chí nó cũng không kết thúc êm đẹp với Chúa Giêsu. Khi chết, Ngài bị xem là tội phạm, là người phạm thượng tôn giáo, là người đã làm sai. Bức thư hòa giải của Ngài bị gởi trả lại, không được mở ra mà còn kèm theo vài chữ giận dữ.

Có lần tôi đến thăm người đàn ông 56 tuổi chết vì ung thư. Ông đã liệt giường và ở nhà săn sóc chờ chết, nhưng đầu óc ông còn sáng suốt, ông chia sẻ như sau: “Tôi đang chết với niềm an ủi này: nếu tôi có một kẻ thù trên thế giới này thì tôi không biết người đó là ai. Tôi không nghĩ có một người nào đó mà tôi cần phải hòa giải.”

Ít ai trong chúng ta có được may mắn này. Phần lớn chúng ta vẫn nhìn vào phong bì bị trả lại và chưa được mở.