Theo Kinh Thánh, có bí mật được ẩn giấu không cho kẻ vô luân biết, chỉ có người đức hạnh biết. Sách Khôn Ngoan bảo rằng khi không sống đạo đức thì “chúng ta không biết những lời khuyên ẩn giấu của Thiên Chúa, cũng không hiểu được sự bù đắp của thánh thiện, không biết được phần thưởng của linh hồn ngây thơ.”

Thật đúng thay! Khó đến thế nào để biết, để nắm bắt một cách hiện sinh và thật sự tin tưởng rằng đức hạnh tự nó là phần thưởng và là hạnh phúc cao nhất. Chúng ta lại thường ghen tỵ với kẻ vô luân và thương hại người đức hạnh. Như nhà văn Hy Lạp Nikos Kazantzakis từng nói, đức hạnh ngồi trên cành cao nhất của cái cây, nhìn quanh mọi điều nó đã bỏ lỡ và khóc.

Vậy thì chúng ta nói được gì về điều này? Cuối cùng, ai đã bỏ lỡ trong đời?

Một thế hệ trước, Piet Fransen đã viết một quyển sách kinh điển về ân sủng (Sự sống mới của Ân sủng/The New Life of Grace) vốn được dùng làm sách giáo khoa trong các chủng viện và học viện thần học suốt nhiều năm. Ông mở đầu luận thuyết về ân sủng như thế này. Cứ hình dung một người hoàn toàn không quan tâm đến mọi sự đạo đức và tâm linh, mà chỉ quan tâm đến lạc thú của mình. Người đó sống vì lạc thú, lờ đi mọi giới luật. Người đó có rất nhiều tình nhân, không bao giờ từ chối bất kỳ lạc thú có thể nào, và người đó sống như thế suốt cả đời cho đến tận giờ hấp hối mới nhận ra sự vô trách nhiệm của mình, hối hận về cách sống của mình, thú nhận và chết trong vòng tay của Thiên Chúa và Giáo hội.

Rồi Fransen nhận định thế này: Nếu, dù chỉ trong một phút, bạn cảm thấy ghen tị (“Anh ta may mắn quá, cả đời làm bậy mà chẳng bị gì, chết vẫn được lên thiên đàng!”) thì bạn không bao giờ thật sự hiểu được ân sủng. Đúng hơn, bạn như người anh của đứa em hoang đàng, giận dữ với Thiên Chúa vì chào đón đứa con ương ngạnh đã từ bỏ cha mình để theo đuổi lạc thú trong khi bản thân mình, người con hiếu thảo, thì ở nhà và nghiêm túc từ bỏ nhiều lạc thú vì lòng trung thành.

Khi chúng ta là người anh nặng gánh trách nhiệm của đứa con hoang đàng, thì nhân đức hiếm khi được xem tự nó là phần thưởng, có khi còn chẳng phải là phần thưởng gì. Hầu như không một ai thật sự tin lời khuyên ẩn giấu của Thiên Chúa rằng sự đền bù cao nhất được ban cho sự thánh thiện và ngây thơ trong linh hồn. Đúng hơn, hầu hết chúng ta phần nào giận dữ và cay đắng vì sự trung tín của mình, ghen tỵ với người em vô luân của mình.

Tại sao lại thế? Nếu nhân đức tự nó là phần thưởng và là phần thưởng cao nhất, vậy tại sao chúng ta, như người anh của đứa em hoang đàng, lại quá thường xuyên ghen tị với sự phấn khích và lạc thú mà chúng ta hình dung sẽ có trong cuộc sống của đứa kẻ từ bỏ đức hạnh để chạy theo lạc thú trần gian?

Các lý do khá phức tạp. Trước hết, là do bản tính con người. Chúng ta không đơn thuần là những hiện hữu tâm linh đầy đức tin, mà chúng ta còn là loài thú có vú, là những sinh vật có máu có thịt, với những bản năng bẩm tại mạnh mẽ. Có những phần mạnh mẽ không nhượng bộ trong chúng ta muốn chúng ta nếm thử mọi lạc thú, bất kể nó có đạo đức hay không. Phần này là bẩm tại của chúng ta rồi. Một phần trong chúng ta cảm thấy không thể nào không ghen tị với những người lao mình vào lạc thú và dường như chẳng bị gì.

Hơn nữa, chính phần này của chúng ta không thể hiểu được ân sủng hay hạnh phúc. Khi người anh bày tỏ sự thất vọng với cha mình, một sự thất vọng không thèm giấu giếm sự ghen tị, thì câu trả lời của người cha đã tỏ lộ lời khuyên ẩn giấu của Thiên Chúa. Người cha bảo người anh, họ phải vui mừng vì em đã chết mà bây giờ đã về nhà. Cái mà bản năng con người chúng ta xem là cuộc vui chơi đáng ghen tị, một thời gian thoải mái tránh xa đạo đức, thật sự lại không phải là một chuyện hạnh phúc, vui vẻ hay đem lại sự sống chút nào, thay vào đó, nó là một thời gian của cái chết, chết với mọi thứ cấu thành hạnh phúc thật sự.

Nhìn bên ngoài, có thể trông như người con hoang đàng đã thoát tội, có thời gian vui chơi hưởng lạc mà không bị gì, và chúng ta thầm ước rằng giá mà mình có gan để làm như thế. Tuy nhiên, hình ảnh ngồi ăn với đàn heo và thèm khát đồ ăn thừa trong nhà cha mình đã minh họa rõ nét rằng dù những lạc thú của cuộc đời hoang đàng có đem lại gì cho anh đi nữa, thì cũng còn lâu mới là hạnh phúc. Tội lỗi, cũng như đức hạnh, cũng có phần thưởng của chính nó.

Khi chúng ta ghen tị với người vô luân, là chúng ta chưa hiểu được ân sủng và hạnh phúc. Nếu không biết được thế, thì chắc chắn chúng ta có phần bối rối khi lên thiên đàng và gặp một tội nhân khét tiếng trên đó. Sau khi đã sống cuộc đời trung thành, chúng ta giận dữ hỏi rằng, “Sao người này được ở đây, hắn sống như thế cơ mà?” Ngược lại, nếu chúng ta hiểu được ân sủng và điều gì làm nên hạnh phúc thực sự, thì thay vào đó, chúng ta cảm thấy vừa biết ơn vừa nhẹ nhõm khi thấy người tội nhân khét tiếng đó và nói rằng “Chúa ơi, con mừng vì anh ấy được vào đây! Con đã lo cho anh ấy!”

Tội lỗi tự nó là hình phạt và nhân đức tự nó là phần thưởng. Đến tận cùng, không gì tốt hơn nhân đức và không gì tệ hơn tội lỗi. Tuy nhiên, nhận thức đó không dễ tương hợp với những bản năng tự nhiên của chúng ta, đúng ra, nó là một sự thật mà chúng ta chỉ có thể hiểu được bằng cách sống nó.

Chúng ta đã mất đi từ khi nào? Từ khi nào chúng ta mất đi ý thức thâm căn cố đế luôn mãi xác nhận, dù bất đồng hoặc thậm chí ghét bỏ nhau như thế nào, chúng ta vẫn phải đồng ý về cách cư xử, tôn trọng và lễ độ tối thiểu với nhau?

Chúng ta đã mất đi điều đó, chí ít cũng mất một phần lớn rồi. Từ cấp độ cao như chính phủ cho đến diễn đàn bình dân nhất trên mạng xã hội, chúng ta đang chứng kiến cái chết của sự tôn trọng, lịch sự và thành thực cơ bản. Dường như không một ai chịu trách nhiệm cho cách cư xử cơ bản hay thành thực nữa. Những chuyện thông thường chúng ta phải phạt trẻ con như chửi thề, khinh miệt sắc tộc, chế nhạo, nói dối, và vô lễ thẳng mặt nhau, bây giờ lại ngày càng được chấp nhận. Đáng ngại hơn là chúng ta thấy mình có lý do chính đáng về mặt đạo đức khi làm thế. Làm người lễ độ, tôn trọng và lịch sự không còn được xem là nhân đức mà là yếu đuối. Lễ độ đã chết.

Ẩn sau chuyện này là gì? Làm thế nào mà chúng ta chuyển từ coi trọng quy tắc xã giao thành một tình trạng đang diễn ra trên mạng xã hội thời nay? Ai cho phép chúng ta chấp thuận để làm như thế trên mặt xã hội và thiêng liêng?

Triết gia Pháp Blaise Pascal từng viết câu nói trứ danh: “Con người không bao giờ làm việc ác một cách trọn vẹn và hớn hở cho bằng lúc họ làm việc đó theo xác quyết tôn giáo”. Nhiều người trích lại câu này sau vụ khủng bố 11-9, như thể họ nhận ra được chuyện này trong chủ nghĩa hồi giáo cực đoan, khi việc giết người hàng loạt được công chính hóa và được xem là việc làm cần thiết phải làm nhân danh Thượng Đế.

Chắc chắn chúng ta dễ thấy chuyện này nơi người khác, vì Chúa Giêsu đã nói, chúng ta thấy rác nơi mắt người rõ hơn là thấy xà trong mắt mình. Niềm tin sai lầm đã làm cho những kẻ khủng bố hồi giáo chấp nhận phá vỡ mọi quy luật đạo đức này và cũng chính nó cũng đang bắt rễ khắp nơi vào lúc này. Tại sao lại thế? Nhiệt tâm kiểu tôn giáo cho những gì họ tin là đúng và niềm tin cho rằng, có thể đối xử tệ bạc vì chính nghĩa chân lý, thời nay tâm thức này đang áp đảo mọi nơi chính nó làm cho chúng ta chấp nhận mình trở nên bất kính, bất lương và lỗ mãng nhân danh sự thật, sự thiện và Thiên Chúa. Lề lối tự xem mình hành động như ngôn sứ biến chúng ta thành những chiến binh chân lý.

Nhưng chính nó là thứ xa rời chân lý nhất. Thù hận và bất kính luôn là phản đề với tính chất ngôn sứ. Như lời linh mục Dòng Tên Mỹ Daniel Berrigan, ngôn sứ là người mang lời thề yêu thương chứ không phải lời thù hận. Như Chúa Giêsu, ngôn sứ khóc thương cho bất kỳ “thành Giêrusalem” nào đáp trả hành động ngôn sứ của Ngài bằng thù hận. Một ngôn sứ không bao giờ xem nhẹ mệnh lệnh bất khả xâm phạm là phải luôn biết tôn trọng và thành thực, bất chấp chúng ta làm vì chính nghĩa gì. Không có một chính nghĩa cao lớn nào, dù là về mặt xã hội hay thiêng liêng, có thể cho chúng ta quyền miễn trừ những quy luật lễ độ nhân văn cơ bản.

Nhiều người phản đối chuyện này, nói rằng chính Chúa Giêsu cũng đã gay gắt với những ai chống đối Ngài. Đúng là Ngài đã gay gắt. Nhưng Ngài không bất kính và vô lễ. Hơn nữa, ẩn dưới những thách thức Ngài dành cho những kẻ chống đối, luôn có một tình thương đồng cảm thiết tha của người cha người mẹ hướng đến đứa con hoang đàng, chứ không phải là sự thô bỉ đê tiện mà ngày nay chúng ta thấy nơi chính phủ, trên mạng xã hội và trong sự hận thù không đội trời chung của nhiều hệ phái tư tưởng thời nay.

Chân lý có thể gay gắt và đương đầu với chúng ta bằng những thách thức dữ dội, nhưng nó không bao giờ bất kính. Bất kính là dấu hiệu không thể lầm lẫn rằng người đó không đúng, rằng người đó không có đạo đức tốt, và với chúng ta, có thể nói rằng, người đó không nói chuyện với Thiên Chúa, với sự thật, với điều thiện. Người nào bất chấp những quy luật căn bản của tình yêu, người đó là tiên tri giả, chỉ biết chăm chăm vào tư lợi và sự thật nào có lợi cho mình.

Thật không dễ để giữ cân bằng trong thời đại chua cay này. Cám dỗ ngả theo một hệ tư tưởng và làm thỏa mãn mình, có vẻ là thứ con người không thể cưỡng lại. Tuy nhiên, dù chúng ta ngả theo hướng nào, tả hay hữu, sẽ luôn đi kèm với một mức độ biện minh, vô lễ, bất kính và bất lương nào đó. Cùng với đó, là cả sự tự công chính hóa như những người đã chống đối Chúa Giêsu và tin rằng họ có lý do chính đáng để bất kính và bạo lực nhân danh Thiên Chúa.

Thời đại cay đắng, vô số thù hận và dối trá, sự phân cực đối chọi lẫn nhau, tất cả cám dỗ của chúng ta chạy theo lối hành xử tự nhiên là mắng chửi, bất kính, thiếu lịch sự và bất lương, bất kỳ khi nào có một sự thật hay dối trá có lợi cho chúng ta. Ngược đời thay, thách thức cho chúng ta là hướng ngược lại. Với sự sụp đổ lễ độ của thời này, tiếng gọi của sự thật và từ Thiên Chúa phải thận trọng, kỹ lưỡng và cương quyết hơn bao giờ hết.

Chúng ta sẽ sống với nhau đến vô tận, cùng ngồi chung một bàn. Chúng ta hay những người bất đồng với chúng ta, đâu có chuẩn bị để ngồi lại bên cùng một chiếc bàn, diện đối diện với thù hận, bất lương, bất kính và bất đồng, như thể chiếc bàn đó có thể bị gạt qua một bên bằng bạo lực và quyền lực.

Đến tận cùng, không phải tất cả mọi người ngồi vào bàn tiệc vĩnh hằng đều thích người kia ở đời này, nhưng tất cả sẽ phải tử tế, tôn trọng và thành thực nhất ở đời sau.

Theo phúc âm Thánh Gioan, trong buổi tiệc ly, Chúa Giêsu bảo là Ngài sẽ đi xa, nhưng sẽ để lại cho chúng ta một món quà chia tay, đó là bình an của Ngài, và chúng ta phải trải nghiệm món quà này theo tinh thần Ngài để lại cho chúng ta.

Vậy tinh thần này như thế nào? Làm sao chúng ta để lại bình an và di sản tinh thần khi ra đi?

Đây không phải là một chuyện mơ hồ, nhưng là điều mà chúng ta trải nghiệm (có khi vô thức) trong mọi mối quan hệ của mình. Nó như thế này. Mỗi người chúng ta đem một sinh lực nhất định vào trong mọi mối quan hệ của mình, và khi chúng ta đến đâu, sinh lực đó tác động đến cảm giác của những người ở đó. Hơn nữa, nó còn ở lại với họ sau khi chúng ta đi. Thật vậy, chúng ta đã để lại tinh thần.

Ví dụ như, nếu tôi bước vào một căn phòng, và con người của tôi phát ra sinh lực tích cực, như tin tưởng, vững vàng, tri ân, quan tâm, vui sống, hóm hỉnh, hài hước, thì sinh lực đó sẽ tác động đến mọi người trong phòng và sẽ ở lại với họ sau khi tôi đã rời căn phòng đó. Tôi đi, nhưng tinh thần đó ở lại. Ngược lại, dù tôi có nói hay chừng nào, nhưng nếu con người tôi phát ra sinh lực tiêu cực như giận dữ, ghen tương, cay đắng, dối trá, hỗn loạn, thì mọi người sẽ cảm nhận được, và sinh lực tiêu cực đó sẽ ở lại với họ cả khi tôi đã ra đi, phủ bóng lên mọi sự tôi để lại.

Sigmund Freud đã nói, chúng ta hiểu thứ gì đó rõ ràng nhất khi nó vỡ, và câu đó đúng ở đây. Ví dụ, chúng ta thấy rõ chuyện này nơi tác động của những bậc cha mẹ nghiện rượu lâu ngày lên con cái. Dù không cố ý, nhưng người đó sẽ liên tục để lại sự bất ổn, bất tín, hỗn loạn trong gia đình, và nó sẽ còn ở lại đó sau khi người đó ra đi, tinh thần người đó sẽ ở lại, dù ngắn hạn hay dài hạn. Con người của người đó sẽ khơi lên cảm giác bất tín và hỗn loạn, ký ức về người đó cũng thế.

Và đối với những người đem lại sinh lực tích cực, sự ổn định và tin tưởng, cũng vậy. Tiếc là, thường chúng ta không cảm được món quà thực sự mà những người này đem lại cũng như tác động của chúng. Nó hầu như là một sinh lực không lời, cảm nhận vô thức và phải về sau này (một thời gian lâu sau khi người đó đã ra đi) chúng ta mới nhận ra và ý thức cảm kích những gì mà sự hiện diện của họ đã làm cho chúng ta. Chuyện này cũng đúng với bản thân tôi khi nghĩ lại về sự an toàn và ổn định của mái ấm mà bố mẹ đã cho tôi. Hồi nhỏ, thỉnh thoảng tôi ước gì có những bố mẹ thú vị hơn, thậm chí còn ngô nghê cảm thấy sự an toàn và ổn định này là sự nhàm chán hơn là món quà. Nhiều năm sau, một thời gian lâu sau khi tôi rời nhà và biết được nhiều người thèm khát có được an toàn và ổn định cho thời thơ ấu đến như thế nào, tôi mới nhận ra món quà lớn lao bố mẹ đã tặng cho tôi. Bất chấp những bất toàn của con người, cha mẹ đã cho anh em tôi một nơi an toàn và ổn định để trưởng thành. Cha mẹ chúng tôi qua đời khi chúng tôi còn trẻ, nhưng đã để lại cho chúng tôi món quà bình an. Tôi nghĩ rằng nhiều người trong các bạn cũng cảm thấy thế.

Động lực này (dù là ổn định hay hỗn loạn) là điều phủ bóng hàng ngày lên mọi mối quan hệ của chúng ta, và nó càng đúng hơn nữa đối với tinh thần mà chúng ta để lại khi qua đời. Cái chết làm rõ mọi sự, nhất là với cách chúng ta được tưởng nhớ và cách di sản chúng ta tác động lên người khác. Khi người thân qua đời, mối quan hệ của chúng ta với người đó cuối cùng được làm rõ và chúng ta sẽ biết chính xác người đó là món quà hay gánh nặng trong đời chúng ta. Có lẽ phải mất một thời gian, vài tháng, có khi vài năm, nhưng cuối cùng chúng ta sẽ nhận tinh thần mà người đó để lại một cách rõ ràng, và biết đó là món quà hay gánh nặng.

Do đó, chúng ta cần nghiêm túc với sự thật là cuộc đời chúng ta không chỉ của chúng ta mà còn là của người khác. Như thế, cái chết của chúng ta không chỉ thuộc về chúng ta, mà còn thuộc về người thân, những người thân yêu và cả thế giới. Chúng ta phải trao cả cuộc sống và cái chết cho người khác như một món quà. Nếu đúng là thế, thì cái chết của chúng ta sẽ là trao món quà hay gánh nặng cho những người quen biết chúng ta.

Tôi xin trích lời của cha Henri Nouwen ở đây, nếu chúng ta chết với mặc cảm tội lỗi, hổ thẹn, giận dữ, cay đắng, tất cả sẽ cấu thành tinh thần mà chúng ta để lại, gắn chặt và đè nặng lên cuộc sống của người thân và bạn bè. Ngược lại, cái chết của chúng ta có thể là món quà cuối cùng chúng ta tặng cho họ. Nếu chúng ta chết mà không giận dữ, chết trong hòa giải, tri ân những người quanh mình, bình an với tất cả, không buộc tội, không làm cho ai phải thấy họ có lỗi, thì cái chết của chúng ta sẽ gây đau buồn nhưng không là gánh nặng gắn theo. Như thế, tinh thần chúng ta để lại, di sản thật sự của chúng ta, sẽ tiếp tục nuôi dưỡng người khác với cùng sinh lực nồng ấm mà chúng ta từng đem đến cho họ khi còn sống.

Đôi khi, cần người ngoài cuộc để giúp chúng ta thấy được vẻ đẹp và chiều sâu của một cái gì mà chúng ta chưa hề cảm kích trọn vẹn. Tôi cho rằng câu này đúng với nhiều người chúng ta, kể cả bản thân tôi, về việc cử hành Phép Thánh Thể trong nhà thờ.

Giáo sư David P. Gushee, thuộc Phái Phúc âm gần đây đã xuất bản quyển sách có tựa đề Hậu Phúc âm hóa (After Evangelicalism), mô tả cuộc đấu tranh hàng chục năm trời của ông để hòa hợp với một vài vấn đề trong giáo hội của ông. Ông vẫn ở lại giáo hội của ông dù hiện nay, ông cũng đi lễ ngày chúa nhật với vợ (vợ ông là theo đạo công giáo la-mã). Và ông mô tả những gì ông chứng kiến như sau:

“Tôi thấy thánh lễ công giáo như một viên ngọc được đánh bóng, tinh tế hơn qua thời gian đến mức độ tuyệt mỹ – nếu như chúng ta hiểu những gì mình đang xem… Động tác thánh lễ đạt được rất nhiều điều trong vòng một một giờ – một nghi thức rước với thánh giá giương cao, lời chào hỏi nhân danh Thiên Chúa ba ngôi, lời thú nhận tội lỗi trước, ngắn gọn mà quá hay, một bài Cựu Ước do giáo dân đọc, hát Thánh vịnh, một bài thánh thư do giáo dân đọc, Phúc âm do linh mục đọc cùng những nghi thức cử hành quanh bài đọc, bài giảng ngắn gọn, nghi thức hướng nội của Kinh Tin Kính và lời nguyện giáo dân. Phần dâng lễ và âm nhạc. Rồi đến phần Dâng lễ – giáo dân mang lễ vật dâng lên Chúa, rồi cũng những lễ vật này về lại giáo dân trong Mình và Máu Chúa Kitô, khiêm nhường quỳ gối, Kinh Lạy Cha và chúc bình an cho nhau trước khi nhận của ăn, lại quỳ gối là lúc nhìn người khác lên rước Mình Thánh Chúa và cầu nguyện cho họ hoặc bình tâm thinh lặng trước Chúa, lời chúc lành nhân danh Thiên Chúa ba ngôi và đoàn rước khi kết thúc thánh lễ”.

Thật là một mô tả thấu suốt về nghi lễ mà chúng ta cử hành Phép Thánh Thể! Đôi khi, là người trong cuộc, chúng ta không thấy rõ như người ngoài cuộc.

Tôi xin được phép mô tả thêm hai yếu tố nêu bật nghi thức cử hành Phép Thánh Thể theo cách mà chúng thường không nghĩ đến, cũng không thường gặp trong thần học và giáo lý thường lệ.

Trước hết, là lời của một người ngoài công giáo thuộc giáo phái Mêthôđista đã chia sẻ: “Tôi không phải là người công giáo la-mã, nhưng thỉnh thoảng, tôi đi lễ ở nhà thờ công giáo la-mã chỉ để được tham gia vào nghi lễ. Tôi không chắc họ có biết chính xác mình đang làm gì không, nhưng họ đang cử hành một điều đầy uy lực. Ví dụ như thánh lễ ngày thường. Không như thánh lễ chúa nhật, họ cử hành thánh lễ ngày thường đơn giản hơn, với nghi thức giảm hơn. Những gì tôi thấy, về căn bản, là cái gì đó tương tự như một buổi hội của “Hội Cai nghiện Ẩn danh”. Vì sao ông lại có liên kết như vậy?

Tôi xin trích nguyên văn của ông. “Những người đi lễ ngày thường, họ không đi để trải nghiệm một chuyện gì đó mới lạ hay thú vị. Nó lúc nào cũng như nhau, và vấn đề là thế. Như những người đến Hội Cai nghiện Ẩn danh, họ đến đó để nhận sự nâng đỡ họ cần để vững vàng trong cuộc sống, và sự vững vàng đó đến qua nghi lễ. Hẳn mỗi người đang thầm nói lên rằng, ‘Tôi tên là A. B. C, và đời tôi mong manh lắm. Tôi biết là nếu tôi không dự nghi lễ này một cách đều đặn, đời tôi sẽ bắt đầu rối lên. Tôi cần nghi lễ này để sống’. Nghi thức cử hành Phép Thánh Thể cũng hoạt động như các buổi hội ‘12 bước’.”

Quan điểm còn lại là của thần học gia người Anh Ronald Knox. Ông cho rằng chúng ta chưa hề thật sự trung tín với Chúa Giêsu. Chân thành mà nói, chúng ta phải thừa nhận rằng chúng ta không yêu kẻ thù mình, không đưa má kia cho người ta đánh, không chúc phúc những ai nguyền rủa mình, không tha thứ cho kẻ giết người thân yêu của mình, không đến với người nghèo cho đủ, và không yêu thương người xấu và người tốt như nhau. Đúng hơn, chúng ta làm một cách kén chọn các giáo huấn của Chúa Giêsu. Nhưng, ông Knox nói rằng, chúng ta đã trung tín theo một cách rất quan trọng, là qua nghi thức Phép Thánh Thể. Chúa Giêsu yêu cầu chúng ta tiếp tục cử hành nghi thức này cho đến khi Ngài trở lại, và 2000 năm sau, chúng ta vẫn cử hành như thế. Nghi thức Phép Thánh Thể là một trong những hành động trung tín lớn lao của chúng ta, và thật mừng là nghi thức này xét tận cùng là đủ rồi.

Chúa Giêsu để lại cho chúng ta hai điều: Lời Ngài và Phép Thánh Thể. Các giáo hội khác nhau ưu tiên một trong hai điều này mỗi cách khác nhau. Một số giáo hội, như công giáo la-mã, Tân giáo, Anh giáo, ưu tiên Phép Thánh Thể như là nền tảng để xây dựng và giữ vững cộng đoàn. Các giáo hội khác, hầu hết các cộng đoàn tin lành và giáo phái Phúc âm, thì ngược lại, ưu tiên Lời Chúa là nền tảng để xây dựng và giữ vững cộng đoàn. Lời Chúa và Phép Thánh Thể hợp nhau như thế nào?

Chúng ta nhớ lại, trên đường Ê-mau, khi hai môn đệ không thể nhận ra Chúa Giêsu dù cho Ngài đã đi cùng họ cả quãng đường, thì Chúa Giêsu khơi dậy lòng họ bằng Lời của Ngài, đủ để họ nài nỉ Ngài ở lại với họ. Rồi Ngài ngồi lại với họ để cử hành Phép Thánh Thể, và đó là lúc họ nhận ra Ngài.

Thời đương tuổi thanh niên và mới làm linh mục, tôi dạy thần học ở Trường Thần học Newman tại Edmonton, Canada. Trẻ tuổi, đầy sinh lực, đam mê giảng dạy và đang khám phá niềm vui mục vụ. Có thể nói thời gian đó là những năm tháng tươi đẹp của đời tôi.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng êm đềm. Chúng ta ai cũng có lúc rơi vào khắc khoải và rối loạn nội tâm. Những đòi hỏi của việc mục vụ, những căng thẳng trong cộng đoàn, những ám ảnh cố hữu của tôi, sự ra đi cũng khá thường xuyên của những người bạn thân thương trong cộng đoàn, sự thay đổi thường xuyên những người đi qua đời tôi, tất cả đã làm cho tôi thỉnh thoảng rơi vào rối loạn cảm xúc, khó thở, khó ngủ, không biết mình có tìm lại được tâm hồn như trước nữa không.

Nhưng may là tôi có một công thức nho nhỏ để giúp xử lý chuyện này. Mỗi khi rối loạn tăng, tôi sẽ lên xe, lái bốn tiếng về nông trại gia đình ở Saskatchewan. Gia đình tôi vẫn sống trong ngôi nhà tôi lớn lên từ nhỏ, và tôi có thể ngồi bên chiếc bàn thơ ấu, ngủ tại căn phòng thơ ấu và bước đi trên mảnh sân mà tôi đã chập chững đi. Thường thì mái ấm gia đình sớm hồi phục cho tôi. Tôi chỉ cần một bữa ăn, một tối ngủ lại là những hỗn loạn và đau lòng sẽ bị dập tắt, tôi lại bắt đầu cảm thấy vững vàng trở lại.

Về nhà không chữa lành nỗi đau trong lòng, nhưng cho tâm hồn sự chăm sóc mà nó cần. Không hiểu sao, cách đó luôn hiệu nghiệm.

Ngày nay, cũng những hỗn loạn cảm xúc và đau lòng đó vẫn thỉnh thoảng làm cho tôi rối bời và thậm chí bất định về bản thân, bất an về những lựa chọn của tôi trong đời, về người nào hay chuyện gì tôi có thể tin tưởng. Tuy nhiên, tôi không thể lái xe về lại ngôi nhà thơ ấu như trước nữa, nên tôi cần tìm những phương cách mới để lấy lại sự vững vàng đó. Không phải lúc nào cũng dễ tìm được, kể cả khi chúng ta ở trong một cộng đoàn tốt, một gia đình biết nâng đỡ, những người bạn yêu thương và có một công việc tốt. Mái ấm có thể lu mờ trong một đêm rối bời. Người chúng ta cần có để bình tâm, không phải lúc nào cũng có. Khi chúng ta rời nhà, đôi khi thật khó để tìm đường về lại.
Vậy giờ tôi làm gì khi cần về nhà, chạm vào gốc rễ của mình để bình tâm? Có khi, tôi tìm được điều đó nơi một người bạn, có khi là một người thân, có khi là một gia đình đã thân quen với tôi, có khi là cầu nguyện hay ở giữa thiên nhiên, có khi là đắm mình trong công việc, có khi tôi chẳng thể nào tìm được và tôi phải sống trong hỗn loạn, chờ đến khi cơn bão qua.

Qua năm tháng, tôi đã khám phá có một quyển sách đặc biệt có thể đưa tôi về mái ấm hệt như chuyến xe bốn tiếng khi trước. Mỗi người tìm thấy mái ấm ở những nơi khác nhau. Một quyển sách đã làm được thế cho tôi, hầu như lúc nào cũng làm được, chính là quyển Câu chuyện Linh hồn của thánh Têrêxa Hài Đồng Giêsu. Chẳng lạ gì khi đây là câu chuyện về một hành trình tĩnh, câu chuyện của thánh Têrêxa cố nắm bắt những gì mà mái nhà, mái ấm và gia đình từng cho ngài. Nhưng hành trình tĩnh này tự nó không phải là điều cho quyển sách này sức mạnh đặc biệt đến vậy. Nhiều tự thuật gây hoang mang hơn là ổn định. Còn quyển sách này giúp xoa dịu tâm hồn.

Tuy nhiên, chỉ nhớ lại không hẳn đã chăm sóc được cho tâm hồn và đôi khi ký ức của chúng ta về mái ấm và thời thơ ấu mang lại nhiều nỗi đau, nặng nề hơn là ổn định và chữa lành. Không phải mái nhà của ai cũng an toàn và nuôi dưỡng được. Đau lòng là mái nhà đầu tiên cũng có thể là nơi mà sự tin tưởng và bình tâm của chúng ta bị phá tan không thể nào lành lại, đây là chuyện thường gặp trong những gia đình có bạo hành và lạm dụng. Tôi là người may mắn. Mái nhà đầu tiên của tôi cho tôi tin tưởng và đức tin. Với những ai không đủ may mắn, họ cần tìm ra một mái ấm, một nơi chốn hay một người nâng niu trìu mến một tâm hồn bị tổn thương.

Điều gì làm cho mái ấm là nơi có thể nâng niu tâm hồn chúng ta? Mái ấm là nơi ta an toàn. Mái ấm cũng là nơi chúng ta cảm thấy được an tâm và tin tưởng, và sự bình tâm giúp chúng ta tin vào những chuyện của đức tin. Tôi từng lái xe bốn tiếng để ăn một bữa, ngủ một đêm, để tìm lại điều đó. Hiện giờ, tôi cần thực hiện hành trình tĩnh đó theo những cách khác.

Đó là hành trình chúng ta đều cần thực hiện trong những thời điểm hỗn loạn và bồn chồn thao thức trong cuộc sống, cụ thể là tìm một nơi chốn, một không gian, một người bạn, một gia đình, một mái nhà, một chiếc bàn, một chiếc giường, một quyển sách, một thứ gì đó cho chúng ta lại có được an toàn, tin tưởng, vững vàng và đức tin.

Dĩ nhiên, có những chuyện đau đầu và đau lòng mà không có cách nào chữa được, nhưng tâm hồn không cần được chữa lành, tâm hồn chỉ cần được quan tâm cho đúng. Nhiệm vụ của chúng ta là về nhà, tìm ra những con người, nơi chốn, lời cầu nguyện và quyển sách nâng niu trìu mến tâm hồn chúng ta vào những lúc thế giới như đang sụp đổ.

Kabir, một nhà thần bí hinđu vào thế kỷ 15 đã viết những dòng này:

Cái bạn gọi là “cứu rỗi” thuộc về thời trước cái chết.
Nếu bạn không phá vỡ xiềng xích khi còn sống,
chẳng lẽ bạn nghĩ
sau đó, hồn ma sẽ phá được sao?…
Những gì bạn thấy bây giờ sau này bạn sẽ thấy.
Nếu bây giờ bạn không thấy gì,
kết cục của bạn sẽ là một chỗ trong Tử Thành.
Nếu bạn ân ái với thần thiêng bây giờ, kiếp sau ta sẽ có
khuôn mặt của mãn nguyện.

Ân tình với thần thiêng. Tôi cho rằng hầu hết chúng ta sẽ hình dung đây là một sự thân mật đầy tình cảm, riêng tư, nồng ấm, như cách chúng ta hình dung tình cảm yêu đương, chỉ khác một điểm là người kia là Thiên Chúa. Thật vậy, văn học thần nghiệm kitô giáo có đầy những hình ảnh thế này, như trong Phúc âm theo thánh Gioan chẳng hạn. Chuyện này chẳng có gì là không ổn, trừ chuyện khái niệm đó bị lý tưởng hóa và riêng tư hóa quá mức. Nếu chúng ta tin lời Chúa Giêsu, thì ân tình với thần thiêng là một chuyện dễ xác định và phổ quát hơn là hình ảnh tình cảm của chúng ta về sự thân mật.

Làm sao chúng ta có ân tình với thần thiêng trong đời này? Tôi luôn dạy rằng có bốn điều miễn tranh cãi trong cương vị môn đệ Chúa Kitô, là trung tín đạo đức trong đời sống riêng, dấn thân vì công bằng xã hội, tham dự cộng đồng giáo hội và một tấm lòng độ lượng trìu mến. Chúng ta ân ái với thần thiêng bằng cách sống những điều này.

Để dễ hiểu hơn, cho phép tôi đưa ra mười điểm cần có để ân ái với thần thiêng trong đời này.

1. Trung tín đạo đức trong đời sống riêng
   Kinh Thánh dạy chúng ta, ai yêu Thiên Chúa thì giữ giới răn của Ngài và ai nói mình yêu Thiên Chúa mà không giữ giới răn thì người đó là người nói dối. Hơn nữa, nó cho chúng ta biết rằng mình ở trong một cơ thể và mỗi hành động riêng tư của chúng ta đều ảnh hưởng đến mọi người khác. Chúng ta ân ái với thần thiêng bằng cách không mang những bí mật tăm tối.
2. Nỗ lực sống trong một cộng đồng
   Chúng ta được kêu gọi sống đời mình và đến với Thiên Chúa trong một cộng đồng. Chúng ta không thể một mình ân ái với Thiên Chúa. Luôn là Thiên Chúa, tha nhân và ta. Như lời của nhà văn Charles Peguy, khi đứng trước Thiên Chúa trong Ngày phán xét, chúng ta sẽ được hỏi, “Tha nhân ở đâu?” Ân ái với thần thiêng mang cả ý nghĩa tâm linh lẫn tôn giáo.
3. Một trái tim trìu mến tỏa ra lòng tri ân và tha thứ
   Như người anh của người em hoang đàng, chúng ta làm mọi việc tốt, nhưng với tinh thần sai trái. Chúng ta ân tình với Thiên Chúa bằng cách tiếp sức cho bản thân bằng lòng tri ân hơn là cay đắng, bằng cách tha thứ cho tha nhân (và Thiên Chúa) vì những bất công và mọi chuyện đã làm chúng ta tổn thương.
4. Tích cực đến với người nghèo và bền bỉ quan tâm đến công bằng thế giới
   Chúng ta không thể có ân tình với Chúa mà không gồm cả người nghèo và người bị tổn thương. Cũng như thế, chúng ta không thể có ân tình với Chúa khi chúng ta làm ngơ trước bất công. Như Chúa Giêsu đã nói rõ, một mối quan hệ thân thiết riêng tư với Thiên Chúa không bao giờ bù đắp được cho sự lãnh đạm trước người nghèo và bất công.
5. Một cuộc đời chân thật không chấp nhận nói dối dù có phải chịu phiền phức thế nào
   Ân tình với thần thiêng là sống trong sự thật. Satan là vua dối trá. Điều nguy hiểm nhất mà chúng ta có thể tạo cho tâm linh của mình chính là lúc chúng ta không chịu công nhận điều đúng đắn, và cách quan trọng nhất để chúng ta có ân tình với Thiên Chúa là không bao giờ nói dối.
6. Sự ngây thơ như con trẻ không bao giờ rơi vào ảo tưởng tự phụ
   Đừng bao giờ xem cuộc đời là mặc nhiên, nhưng hãy xem là ơn nhưng không. Chúng ta có ân tình với thần thiêng là không bao giờ sống trong ảo tưởng tự phụ, biết nhìn nhận rằng cuộc đời luôn là một ơn và chúng ta phụ thuộc, đồng phụ thuộc với tha nhân và với Thiên Chúa.
7. Nỗ lực không ngừng để yêu người ghét ta, đừng lấy oán báo oán
   Chúng ta có ân tình với thần thiêng mỗi khi chúng ta yêu thương người ghét mình, chúc phúc cho ai nguyền rủa và tha thứ cho ai làm tổn thương chúng ta. Đó là điều vô cùng cơ bản.
8. Một trái tim cởi mở với tất cả
   Bàn tiệc vĩnh hằng của Thiên Chúa mở ra cho tất cả những ai sẵn lòng ngồi lại với tất cả mọi người. Vì Thiên Chúa yêu thương tất cả, nên chúng ta có ân tình với thần thiêng bằng cách chia sẻ vòng ôm phổ quát của Thiên Chúa.
9. Thường xuyên mở lòng để sinh lực của Thiên Chúa tuôn đổ vào cuộc sống chúng ta
   Chúng ta có ân tình với thần thiêng bằng cách để sinh lực của Thiên Chúa triển nở qua cuộc sống chúng ta, cụ thể là khi chúng ta để sinh lực thần thiêng trong chúng ta được vui mừng và sinh sôi để tỏa ra sự sống bất chấp hoàn cảnh chúng ta đang gặp.
10. Sẵn sàng chờ đợi, sống trong nhẫn nại
    Chúng ta có ân tình với thần thiêng mỗi khi chúng ta chấp nhận sống nhẫn nại, chờ đợi sự sống và tình yêu triển nở theo những điều kiện nội tại của chúng. Chúng ta có ân tình với thần thiêng mỗi khi chúng ta gánh lấy một cách lành mạnh sự căng thẳng của khiết tịnh, không chỉ trong phạm vi tình dục, mà còn trong mọi phạm vi của cuộc đời.

Ngôn sứ Mikha gói gọi lại tất cả trong mấy lời này: hành động công chính, quý yêu nhân nghĩa và khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn.

Không ai là một hòn đảo, thật vậy, không ai thật sự cô độc. Nếu là một người có đức tin hoặc thậm chí chỉ cần là người có nhạy cảm trực giác sắc bén, bạn sẽ biết trên đời này không hề có hành động riêng lẻ thật sự, dù tốt hay xấu. Mọi việc chúng ta làm, dù riêng tư đến thế nào, cũng ảnh hưởng đến người khác. Chúng ta không phải là những đơn tử với những suy nghĩ và hành động không có tác động gì đến bất kỳ ai. Chúng ta biết như thế, không phải chỉ qua đức tin, mà còn trực cảm được nó qua những gì trong đời mình.
Làm sao chúng ta cảm nhận được những gì ẩn trong riêng tư cuộc đời người khác? Ngược lại, những chuyện xảy ra trong riêng tư của cuộc đời chúng ta tác động đến người khác như thế nào?

Chúng ta không có khoa siêu hình học, hiện tượng học hay khoa học nào để xác định rõ ràng chuyện này. Nhưng chúng ta biết nó là sự thật. Việc chúng ta làm trong sâu kín riêng tư tâm hồn và tâm trí có thể được người khác cảm nhận theo một cách nào đó. Mọi tôn giáo thật sự đều dạy như thế, cụ thể là chúng ta đang trong tương giao cộng sinh, huyền bí và thật sự với nhau, hoàn toàn không có cái gọi là riêng tư thật sự. Mọi tôn giáo lớn trên thế giới, về căn bản, đều tin như thế, bao gồm Kitô giáo, Ấn giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Lão giáo, và các tôn giáo bản địa ở châu Mỹ và châu Phi. Không một tôn giáo nào nói rằng tội riêng không ảnh hưởng đến toàn thể cộng đồng.

Và điều này giải thích một vài giáo huấn của Chúa Giêsu. Chúa Giêsu dạy rằng không chỉ hành động bên ngoài của chúng ta giúp đỡ hay làm hại người khác, ngay cả những suy nghĩ trong lòng cũng vậy. Với Ngài, không chỉ là chúng ta không được hại người mình ghét, mà còn không được có những suy nghĩ thù ghét thầm kín về người đó. Cũng thế, giữ kỷ luật về tình dục để không phạm tội ngoại tình là không đủ, chúng ta còn phải kỷ luật cả những suy nghĩ dâm dục về người khác.

Tại sao lại thế? Những suy nghĩ riêng tư thầm kín thì có hại gì? Đó là, nếu chúng ta có những suy nghĩ xấu xa về người khác, cuối cùng chúng ta sẽ thực hiện chúng (và có lẽ đúng là thế). Vấn đề ở đây là một chuyện sâu sắc hơn, một chuyện nội hàm rõ ràng trong khái niệm kitô giáo về Nhiệm thể Chúa Kitô.

Là tín hữu kitô, chúng ta tin rằng hết thảy đều là thành phần của một cơ thể sống, Nhiệm thể Chúa Kitô, và sự hiệp nhất này của chúng ta không chỉ mang tính ẩn dụ. Nó là thật, thật như vật chất thể lý của một cơ thể sống. Chúng ta không phải là một đoàn thể, mà là một cơ thể sống, nơi mọi phần đều ảnh hưởng đến nhau. Do đó, trong một cơ thể sống, các chất xúc tác (enzyme, men tiêu hóa có tác dụng làm chất xúc tác) lành mạnh giúp cho toàn bộ cơ thể khỏe mạnh, cũng như những tế bào ung thư đe dọa sức khỏe của toàn cơ thể, thì trong Nhiệm thể Chúa Kitô cũng vậy. Việc chúng ta làm nơi riêng tư vẫn nằm trong thân thể này. Do đó, khi chúng ta làm việc nhân đức, kể cả trong riêng tư, thì cũng như các chất xúc tác lành mạnh, chúng ta giúp tăng cường hệ miễn dịch trong toàn bộ cơ thể. Ngược lại, khi chúng ta bất tín, ích kỷ, phạm tội, dù là chỉ trong riêng tư, thì như một tế bào bị nhiễm độc hay ung thư, chúng ta góp phần phá hệ miễn dịch của cơ thể. Cả chất xúc tác lành mạnh và tế bào ung thư có hại đều hoạt động một cách thầm lặng, ẩn kín.

Và quan niệm này có hệ trọng với cuộc sống riêng tư của chúng ta. Nói đơn giản, không việc gì chúng ta suy nghĩ hay thực hiện trong riêng tư lại không ảnh hưởng đến người khác. Những suy nghĩ và hành động riêng tư của chúng ta, như chất xúc tác lành mạnh hay tế bào nhiễm độc, đều ảnh hưởng đến sức khỏe của cơ thể, hoặc tăng cường hoặc làm suy yếu hệ miễn dịch. Khi chúng ta thành tín là chúng ta giúp đem lại sức khỏe cho cơ thể, khi chúng ta bất tín, chúng ta là tế bào nhiễm độc gây trở ngại cho hệ miễn dịch trong cơ thể.

Dù chúng ta thành tín hay bất tín trong riêng tư, nó vẫn tác động đến người khác, và đây không phải là một chuyện trừu tượng hay huyền bí. Ví dụ như, một người vợ sẽ biết khi chồng mình không chung thủy, dù cho chuyện ngoại tình chưa bị bại lộ. Hơn nữa, người ấy biết chuyện không phải do có những biểu hiện thiếu chung thủy trong hành vi và ngôn ngữ cơ thể người kia. Không, người ấy biết ở mức độ linh tính, huyền bí, mơ hồ, vì người ấy cảm nhận được sự phản bội đang kìm kẹp sự lành mạnh và toàn vẹn của cuộc hôn nhân. Chuyện này nghe vẫn có vẻ ẩn dụ hơn là thật, nhưng tôi mong các bạn cứ thử kiểm nghiệm trong đời thực mà xem. Chúng ta cảm nhận được sự phản bội.

Có chuyện chúng ta biết cách có ý thức và có chuyện chúng ta biết một cách vô thức. Có chuyện chúng ta biết được nhờ quan sát, và có chuyện chúng ta biết được nhờ trực cảm. Chúng ta nhận thức bằng cái đầu, trái tim và linh tính, và qua cả ba yếu tố này, đôi khi chúng ta biết được chuyện gì đó bởi vì chúng ta cảm nhận nó đang gây căng thẳng hay xoa dịu linh hồn mình. Không hề có hành động riêng tư. Hành động riêng tư của chúng ta, cũng như hành động công khai, sẽ đem lại sức khỏe hoặc bệnh tật cho cộng đồng.

Tôi xin kết lại bài này bằng hai câu thơ góp nhặt:

Nếu thành tín, ta đem lại mối phúc lớn lao. (Parker Palmer)
Nếu bất tín, ta đem lại mối hại lớn lao. (Rumi)

Tôi không phải là nhà phê bình văn học và cũng không giả vờ mình ở tầm mức này. Đơn giản vì tôi không đọc đủ nhiều. Cuộc sống bận rộn và nhiều áp lực chỉ cho tôi chút thì giờ eo hẹp để đọc những gì không liên quan trực tiếp đến việc mục vụ của mình. Dù vậy, tôi cố trung thành với nguyên tắc tự đặt ra cho mình từ nhiều năm, cụ thể là đọc tám đến mười trang sách mỗi ngày, không tính tạp chí và báo. Như thế, một năm trung bình tôi có thể đọc được hơn ba ngàn trang.

Trong số những quyển sách tôi đọc năm nay, quyển nào tôi muốn giới thiệu đến quý độc giả nhất? Danh sách năm 2021 của tôi là gì?

Trong số sách phi hư cấu, sách về tâm linh, phát triển nhân bản và biến đổi con người, tôi xin giới thiệu những quyển sau:

1. Dorothy Day, Về Hành hương, Thập kỷ 1960 – Một niên sử về đức tin và hành động thông qua một thập kỷ phản kháng, chủ nghĩa lý tưởng và thay đổi [Dorothy Day, On Pilgrimage, The Sixties – A Chronicle of faith and action through a decade of protest, idealism, and change] của Robert Ellsberg. Trong những thế hệ gần đây, chúng ta không có mấy người như Dorothy Day, cụ thể là một ngòi bút nổi bật vì tấm lòng tận tụy với công bằng xã hội và lòng mộ đạo cá nhân Các vị thánh không phải lúc nào cũng là nhà hoạt động xã hội và các nhà hoạt động xã hội không phải lúc nào cũng là vị thánh. Nhưng Dorothy Day là cả hai. Robert Ellsberg đã sống với bà trong những năm tháng cuối đời bà, là người phụ trách các bản thảo và đã làm được bộ sưu tập tuyệt vời các bài bà Dorothy viết trong thập kỷ 1960 hỗn loạn, một thập kỷ đầy những cuộc cách mạng xã hội và tôn giáo lớn hơn bao giờ hết.
2. Nhân loại – Cách sự tái khẳng định giá trị con người và thực hiện sự nhân ái triệt để sẽ đưa chúng ta về lại với nhau [Human(Kind) – How Reclaiming Human Worth and Embracing Radical Kindness Will Bring Us Back Together] của Ashlee Eiland. Tôi mua quyển sách này để làm quà và nghĩ nên đọc nó trước để xem nó có đúng với những lời phê bình đầy khen ngợi không. Và nó đúng như thế, thậm chí còn hơn nữa. Đây là một loạt những bài tự thuật của một phụ nữ Mỹ gốc Phi trẻ tuổi đã giúp giải nghĩa cách để sống Bài giảng trên núi trong thời nay. Một quyển sách ngoại hạng! Nỗ lực sống tử tế trong một thế giới không tử tế.
3. Tuổi già, Tái định nghĩa sự lão hóa, biến đổi y dược, tái hình dung sự sống [Elderhood, Redefining Aging, Transforming Medicine, Reimagining Life] của Louise Aronson. Tựa đề đã là tóm tắt chuẩn về quyển sách này. Là bác sĩ làm việc với người già, Aronson thách thức hệ thống y tế của chúng ta hướng đến lòng cảm thương sâu sắc hơn và thách thức để chúng ta thông hiểu hơn về lão hóa.
4. Vẫn là Kitô hữu, Theo Chúa Giêsu ngoài tinh thần phái Phúc âm Mỹ [Still Christian, Following Jesus out of American Evangelicalism,] của David Gushee. Đây là tự thuật về hành trình tôn giáo và học thuật của Gushee, từ khi cải đạo (lúc còn trẻ, sâu sắc và chân thành) sang phái Phúc âm cho đến cách mà tiếng gọi lương tâm dần xóa bỏ mối quan hệ của ông với sự diễn đạt Kitô giáo này nhưng không ảnh hưởng đến quan hệ của ông với Chúa Giêsu. Bất kỳ ai, ở bất kỳ giáo phái nào, đang thấy khó ở trong giáo hội của mình, sẽ thu hoạch được nhiều điều từ quyển sách này.
5. Sống giữa các thế giới – Tìm sức bật bản thân trong những lúc biến động [Living Between Worlds – Finding Personal Resilience in Changing Times] của James Hollis. Tâm lý học dành cho linh hồn. Không một bác sĩ tâm lý nào giải quyết được vấn đề của chúng ta, nhưng họ có thể giúp chúng ta tìm được một câu chuyện rộng lớn hơn, cho nỗi đau khổ của chúng ta có ý nghĩa và chân giá trị hơn. Quyển sách này làm việc đó.

Trong số sách hư cấu, đây là những quyển sách đánh động tôi nhất trong năm 2021.

1. Oscar và bà áo hồng [Oscar et la dame rose] của Éric-Emmanuel Schmitt. Đây là một quyển sách đã xuất bản từ lâu, bản gốc tiếng Pháp (và đã có bản tiếng Việt). Nó là tuyển tập những lá thư hư cấu của một cậu bé viết cho Chúa khi đang đi đến những ngày cuối đời. Đơn giản mà sâu sắc. Một quyển sách đáng đọc.
2. Trả đũa [Payback] của Mary Gordon. Tôi đọc bất kỳ tác phẩm nào của Mary Gordon. Bà luôn có điều quan trọng để chia sẻ. Quyển sách này thật sự đáng giá, trong đó bà viết về khối ung thư của báo thù và những hậu quả chúng ta gánh chịu khi nhầm lẫn sự giải khuây với khép lại vấn đề.
3. Dù ở nơi đâu [Whereabouts] của Jhumpa Lahire. Vì những tác phẩm trước đây của Lahire, tôi cũng chọn đọc hết mọi tác phẩm của cô. Quyển này hơi khác với những tác phẩm trước, nhưng không làm tôi thất vọng. Có người từng nói rằng khôn ngoan khác biệt với hiểu biết vì khôn ngoan là trí tuệ kết hợp với sự thông hiểu. Đấy chính là nét đặc trưng của Lahire, và quyển sách này cũng thế.
4. Thiên thần của cô Garnet [Miss Garnet’s Angel] của Salley Vickers. Có người gửi tặng tôi quyển sách này trong thời gian tôi phục hồi sau cuộc phẫu thuật lớn. Đây là quyển sách viết về “phép lạ”, không phải kiểu phép lạ đi trên mặt nước, mà là kiểu phép lạ có thực, ý nghĩa và ẩn giấu trong cuộc đời bình thường của chúng ta.
5. Khu rừng của những tinh tú lụi tàn [The Forest of Vanishing Stars] của Kristen Harmel. Một câu chuyện hư cấu về những gia đình Do Thái cố thoát khỏi tay quân Phát xít bằng cách trốn trong rừng sâu. Câu chuyện này ban đầu có vẻ hơi ảo, nhưng dù là hư cấu, thật ra nó là tổng hợp câu chuyện chạy trốn quân Phát xít trong một cánh rừng cụ thể của một số gia đình có thật trong lịch sử.

Những quyển sách chúng ta cần đọc luôn tìm đến chúng ta, và tìm đến đúng vào lúc chúng ta cần đọc nó. Đời tôi đúng là thế. Tôi không chắc tại sao những quyển sách cụ thể này lại tìm đến tôi trong năm nay, nhưng chúng là những quyển tôi cần vào thời điểm này trong đời. Tôi phải thừa nhận, có thể các bạn sẽ không cảm nhận như thế!

Nhưng dù gì tôi cũng xin chúc các bạn đọc sách vui vẻ, đọc những quyển này, hay những quyển khác!