Hơn bất cứ điều gì khác, chúng ta luôn khao khát một mái nhà. Nỗi khắc khoải sâu sắc của chúng ta về sự gắn kết, sự an toàn và niềm an ủi, đến cuối cùng, chẳng qua chỉ là niềm khao khát về nhà, không gì hơn. Chúng ta mãi bồn chồn tìm kiếm ai đó hoặc điều gì đó để đưa ta trở về nhà.

Nhưng nhà là gì? Là một gia đình? Một ngôi nhà? Một thành phố? Một quốc gia? Một người tình? Một ngôn ngữ? Hay một sắc tộc?

Khái niệm “nhà” vượt lên trên tất cả những điều đó. Chúng ta có thể tìm thấy một mái nhà trong nhiều gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia, sắc tộc và ngôn ngữ khác nhau; và chúng ta cũng có thể ở rất xa nhà ngay trong chính gia đình, ngôi nhà, thành phố, quốc gia hay dòng máu sắc tộc của mình.

Nhà là một chốn trong tim, chứ không phải là huyết thống, tòa nhà, thành phố hay chủng tộc. Nhà là chốn sâu thẳm, mong manh bên trong, nơi chúng ta gìn giữ và bảo vệ những gì quý giá nhất của bản thân. Đó là nơi mà bằng một cách mờ ảo nào đó, ta nhớ rằng đã từng có thời — trước khi nhận thức — ta được vuốt ve bởi những bàn tay dịu dàng hơn bất kỳ bàn tay nào ta từng gặp trong đời này, và nơi ta từng được hôn bởi một sự thật cùng một vẻ đẹp hoàn hảo đến mức chúng trở thành tiêu chuẩn vô thức để ta đo lường mọi thứ. Nhà là nơi những giá trị “vang lên sự chân thật”, nơi những gì quý giá nhất của ta được trân trọng, là chốn của lương tâm mềm mại, của sự gắn kết thấu hiểu.

Và chúng ta biết khi nào mình đang ở đó và khi nào không. Nhà là một cảm giác trực giác, một chốn nghỉ ngơi, một sự lành thánh, một niềm an toàn mà ta cảm nhận được hoặc không cảm nhận được.

Thỉnh thoảng có người hỏi tôi: “Làm sao tôi biết tình yêu tôi dành cho một người là thứ tình yêu có thể xây dựng một cuộc hôn nhân?” Câu trả lời của tôi: “Tình yêu là một ẩn số và không có gì đảm bảo; nhưng hãy tự hỏi mình điều này: Người này có mang lại cho tôi cảm giác về nhà hay không? Hay đây là một tình yêu — bất kể nó mạnh mẽ và phấn khích đến đâu — mà rốt cuộc tôi vẫn cần phải từ đó để đi về nhà?”

Có một sự khác biệt rất lớn giữa việc chia sẻ những xúc cảm mạnh mẽ với ai đó và việc cùng người đó xây dựng một cuộc đời, một mái nhà. Có một sự khác biệt rất lớn giữa một cuộc phiêu lưu tình cảm và một cuộc hôn nhân, giữa một kỳ nghỉ trăng mật hay việc gầy dựng tương lai với một người. Nhiều kiểu tình yêu có thể tạo nên một kỳ trăng mật, nhưng chỉ có một kiểu tình yêu mới đưa chúng ta về nhà.

Rồi sau khi đã tìm thấy nhà, chúng ta vẫn đối mặt với vấn đề làm sao để ở lại đó. Điều này không mang nghĩa đen, mà mang một ý nghĩa sâu sắc hơn. Bằng cách nào?

Trong các Sách Tin Mừng, ngay sau khi chối Đức Giê-su, chúng ta được kể rằng Phê-rô “đã đi ra ngoài”. Điều được mô tả ở đây không đơn thuần là một hành động thể lý — một ai đó bước qua cánh cửa để ra ngoài. Điều được ngụ ý là Phê-rô đã đi ra ngoài chính mình, ra ngoài bản ngã của ông, ra ngoài lương tâm, ra ngoài cách hiểu thông thường của ông về mọi việc. Ông “đi ra ngoài” theo cái cách một người đàn ông “đi ra ngoài” khi anh ta đến một quán bar dành cho người độc thân và kết nối với ai đó theo cách đưa anh ta “ra bên ngoài” ranh giới đạo đức bình thường của mình.

Và từ đó, anh ta phải đi về nhà. Tại sao? Bởi vì cũng như Phê-rô, anh ta đã “đi ra ngoài”. Những gì một người làm trong bất kỳ hành vi phân liệt nào về mặt đạo đức, về bản chất, đều đưa người đó rời xa ngôi nhà của mình (ngay cả khi hành vi đó được thực hiện ngay trong chính ngôi nhà của họ). Về mặt đạo đức và tâm lý, hành vi đó được thực hiện ở xa nhà. Nó được thực hiện ở “bên ngoài”.

Có một câu nói đùa hơi thô nhưng lột tả được điều này. Người ta hỏi: “Những người ngoại tình làm gì sau khi quan hệ?” Câu trả lời: “Họ đi về nhà!” Điều đó thể hiện một sự chua chát đáng buồn: Tình dục chưa bao giờ là điều mà từ đó chúng ta phải đi về nhà. Nó được thiết kế để đưa chúng ta về nhà, để cấu thành nên mái nhà. Sự gắn kết thấu hiểu chính là nhà, và nếu chúng ta cần phải rời khỏi một trải nghiệm để đi về nhà, thì đó là dấu hiệu không thể nhầm lẫn rằng những gì chúng ta vừa trải qua rốt cuộc không mang lại sự sống.

Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc hiểu cuộc sống. Trong các Sách Tin Mừng, Đức Giê-su nói: “Phần anh em (những người ở bên trong vòng tròn thấu hiểu), bí mật của Nước Trời được mạc khải; còn với những kẻ ở bên ngoài, mọi chuyện đều là câu đố.” Ai là người “ở bên trong” và ai là người “ở bên ngoài” vòng tròn thấu hiểu? Ai “nắm bắt” được bí mật và ai “không nắm bắt” được?

Việc “nắm bắt” hay “không nắm bắt” được bí mật không phải là vấn đề về trí thông minh, học thức, may mắn, hay việc tìm đúng sách, đúng thầy. Đúng hơn, chúng ta “ở bên trong” vòng tròn thấu hiểu và chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng khi chúng ta “ở nhà”, khi chúng ta sống chân thật với những gì sâu thẳm nhất trong mình, khi chúng ta thành thật với lương tâm, khi chúng ta không “đi ra ngoài” về mặt đạo đức (như Phê-rô đã làm và như chúng ta vẫn làm khi thực hiện những hành vi không trung thực với chính bản thân). Khi chúng ta trung thành về mặt đạo đức, chúng ta “thấu hiểu” được Tin Mừng.

Ngược lại, chúng ta “không thấu hiểu” khi chúng ta “đi ra ngoài” — ra ngoài về mặt đạo đức — khi chúng ta “rời khỏi nhà” bằng sự bất toàn như Phê-rô đã từng.

Và chúng ta biết sự thật này từ trải nghiệm: Khi chúng ta trung thành, các Sách Tin Mừng trở nên dễ hiểu. Khi chúng ta bất toàn, gần như ngay lập tức, chúng ta ngập tràn những phản bác, trở nên cay đắng và bắt đầu vạch lá tìm sâu nơi những sự thật mà mình từng tin tưởng.

T.S. Eliot từng nói: “Nhà là nơi chúng ta bắt đầu.” Đó cũng là nơi mà từ đó, chúng ta hiểu điều gì mang lại sự sống cho mình và điều gì thì không.

Có một điều gì đó bên trong khiến chúng ta chẳng thể hài lòng với những điều bình dị. Có một điều gì đó nơi chốn bình thường khiến ta dễ nghĩ rằng những thói quen lặp lại, những nhịp sống gia đình và sự tận tụy với bổn phận có thể đè nặng, nhấn chìm và níu kéo chúng ta ra khỏi những dòng chảy tươi đẹp hơn của đam mê, lãng mạn, sáng tạo, khiêu vũ và lễ hội.

Chúng ta thường hay đố kỵ và lên án những điều bình dị. Tôi nhớ một sinh viên trẻ của mình từng chia sẻ trong lớp rằng nỗi sợ lớn nhất đời cô là đầu hàng trước những điều bình thường, “để rồi kết thúc bằng sự hài lòng khi trở thành một người nội trợ kiêm người mẹ nhỏ bé, vui vẻ làm quảng cáo bột giặt!”

Nếu bạn là một nghệ sĩ hoặc có tâm hồn nghệ sĩ, bạn rất dễ rơi vào thứ cảm xúc này. Đó là một trong những khuynh hướng của người làm nghệ thuật. Chẳng hạn, Doris Lessing từng nhận xét rằng George Eliot có lẽ đã có thể trở thành một nhà văn giỏi hơn “nếu bà không quá coi trọng đạo đức.” Điều mà Lessing muốn ám chỉ là Eliot đã giữ mình quá neo chặt vào những điều bình dị, quá an toàn, quá vững chãi và quá xa rời những bờ vực nguy hiểm.

Kathleen Norris, trong tác phẩm tiểu sử The Virgin of Bennington, đã chia sẻ về việc khi còn là một người viết trẻ, cô từng là nạn nhân của tư tưởng này như thế nào: “Tôi từng tin rằng các nghệ sĩ quá nghiêm túc để có thể sống một cuộc đời tỉnh táo và bình thường. Bị thúc đẩy bởi những thế lực không thể tránh khỏi trong một thế giới vô cảm, họ được định sẵn cho một cuộc đấu tranh không thể tránh, đôi khi chết chóc, nhưng luôn luôn cao thượng với sự u ám và diệt vong.”

Một cuộc vật lộn đầy cao cả với nỗi u sầu và tuyệt vọng! Điều đó nghe thật cuốn hút, nhất là đối với những ai trong chúng ta tự coi mình là người có tâm hồn nghệ sĩ, trí tuệ uyên bác hay thiên về đời sống tâm linh. Đó là lý do vì sao vào một ngày nào đó, bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể cảm thấy một sự thương hại trịch thượng đối với những người đạt được niềm hạnh phúc đơn sơ. Chúng ta nghĩ: Thật dễ dàng cho họ, nhưng họ đang tự hạ thấp giá trị của mình! Đó chính là tiếng nói của người nghệ sĩ bên trong chúng ta. Bạn sẽ chẳng bao giờ thấy một nghệ sĩ đi đóng quảng cáo bột giặt!

Xin đừng hiểu lầm tôi. Không phải tất cả những điều này đều tồi tệ. Chính Đức Giê-su cũng từng nói rằng con người sống không chỉ nhờ cơm bánh. Không một nghệ sĩ nào cần phải giải thích điều đó. Họ biết rằng những thói quen an toàn, trách nhiệm tẻ nhạt và một khoản thế chấp đã thanh toán hết chưa chắc đã tạo nên thiên đường. Chúng ta cần cơm bánh, nhưng chúng ta cũng cần vẻ đẹp, sắc màu và sự ăn mừng.

Doris Lessing, một nghệ sĩ vĩ đại, đã gia nhập đảng cộng sản khi còn trẻ nhưng sau đó đã rời bỏ khi trưởng thành hơn. Tại sao bà lại rời đi? Một câu nói đã gói gọn tất cả. Bà nói rằng mình rời bỏ đảng cộng sản “vì họ không tin vào sắc màu!”

Đức Giê-su quả quyết với chúng ta rằng cuộc sống không được thiết kế để sống theo hai màu đen và trắng, tức là đơn thuần chỉ là một chuỗi tuần hoàn vô tận của việc thức dậy, tắm rửa, đi làm, hoàn thành công việc một cách trách nhiệm, trở về nhà, ăn tối, chuẩn bị những thứ cho ngày hôm sau và rồi lại đi ngủ.

Thế nhưng, có rất nhiều điều đáng nói về nhịp điệu dường như tẻ nhạt ấy. Nhịp điệu của những điều bình dị, đến cuối cùng, lại chính là nguồn cội sâu xa nhất để chắt lọc niềm vui và ý nghĩa. Kathleen Norris, sau khi kể cho chúng ta nghe về sự cám dỗ thời trẻ là né tránh những điều bình thường để lao vào cuộc chiến cao quý hơn với sự ảm đạm và diệt vong, đã chia sẻ cách một người thầy tuyệt vời — Betty Kray — đã giúp cô thoát khỏi cái bẫy đó. Kray khuyến khích cô hãy viết ra từ niềm vui cũng như từ sự ảm đạm của mình, và hãy “từ bỏ sự lãng mạn hóa điên rồ như một trò giả tạo.” Như Norris đã diễn tả: “Bà ấy đã cố gắng hết sức để thuyết phục tôi về điều mà những người bạn từng phải điều trị tâm thần của bà biết rất rõ: rằng sự trân trọng thuần khiết, đơn sơ đối với những điều bình dị, hằng ngày là một kho báu không gì trên đời so sánh được.”

Đôi khi một người thầy khác lại dạy chúng ta bài học này. Khi chúng ta phục hồi sức khỏe và năng lượng sau khi bị bệnh, phải nghỉ làm và rời xa những thói quen, nhịp điệu sinh hoạt bình thường, không có gì ngọt ngào bằng việc được trở lại với những điều bình dị — công việc, lịch trình và những điều quen thuộc của cuộc sống thường nhật. Chỉ sau khi nó bị tước đoạt rồi được trả lại, chúng ta mới nhận ra rằng sự trân trọng đơn sơ, trong lành đối với những điều hằng ngày chính là kho báu quí giá nhất.

Dù vậy, các nghệ sĩ vẫn có một phần đúng. Những điều bình dị có thể đè nặng chúng ta, giữ chúng ta ở bên ngoài những vùng nước sâu hơn của sự sáng tạo, lãng mạn, sắc màu và sự hoang dại giúp ta cất bước nhảy múa. Tuy nhiên, khi đã thừa nhận điều đó, mỏ neo và sức nặng cũng có một chức năng tích cực. Chúng giữ cho chúng ta không bị cuốn trôi. Chúng neo giữ sự tỉnh táo của chúng ta. Chúng giữ cho chúng ta vững vàng. Nhịp điệu của những điều bình dị có lẽ là mỏ neo mạnh mẽ nhất để giữ chúng ta trong sự tỉnh táo.

Paul Simon, trong một bài hát thập niên 1970 có nhan đề An American Tune, đã hát về việc đối mặt với sự hỗn loạn, sai lầm, sự phản bội và những sự kiện làm tan vỡ sự bình yên của chúng ta. Và ông kết thúc bản khúc ca khá buồn ấy một cách vô cùng bình yên bằng những lời ca: “Nhưng ngày mai vẫn sẽ là một ngày làm việc khác, và tôi đang cố gắng nghỉ ngơi một chút. Tất cả những gì tôi đang cố gắng, chỉ là nghỉ ngơi một chút thôi.”

Sự tuân phục mệnh lệnh đó giúp neo giữ sự tỉnh táo của chúng ta. Có rất nhiều điều tuyệt vời để nói về việc trở thành một người bình thường, biết hài lòng, được neo giữ trong nhịp điệu của những điều bình dị, và cố gắng nghỉ ngơi một chút khi kết thúc một ngày làm việc mệt mỏi.

Hầu hết các giáo phái Kitô giáo không tin vào luyện ngục. Đây là một niềm tin đặc biệt của Giáo hội Công giáo La Mã. Và trong suy nghĩ phổ biến của người Công giáo, luyện ngục thường bị hiểu sai là một nơi tách biệt với thiên đường, một nơi mà con người được thanh tẩy và chuẩn bị cho thiên đường.

Nhưng luyện ngục không phải là một nơi tách biệt với thiên đường và địa ngục. Người Tin Lành và Tin Lành phái Phúc Âm đều đúng khi chỉ ra rằng Kinh Thánh chứng thực chỉ có hai trạng thái sau khi chết, đó là thiên đường và địa ngục. Vậy làm sao người Công giáo La Mã lại có thể đưa ra giả thuyết về một trạng thái thứ ba, đó là luyện ngục?

Bởi vì luyện ngục không phải là một vùng đất, một nơi tách biệt với thiên đường, mà là nỗi đau được thanh tẩy bởi tình yêu và nỗi đau từ bỏ ảo tưởng về sự tự túc.

Dưới đây là ví dụ cho mỗi loại.

Nhiều năm trước, tôi đã tư vấn cho một chàng trai trẻ đang trải qua một nỗi đau dữ dội mà anh ấy chưa từng trải qua trước đây. Anh ấy đã yêu một cô gái trẻ tuyệt vời và đang chuẩn bị kết hôn với cô ấy. Trước khi gặp cô ấy, anh ấy sống thiếu trách nhiệm, quan hệ tình dục bừa bãi, và trong trạng thái đó, anh ấy khá tự mãn và vô tâm. Người phụ nữ mà anh ấy yêu biết về quá khứ của anh ấy nhưng không hề nhắc lại điều đó. Ngược lại, cô ấy yêu thương và tha thứ cho anh ấy vô điều kiện.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ đó! Việc yêu một người tốt bụng, hào phóng và có đạo đức tuyệt vời như vậy đã giúp anh nhìn nhận bản thân một cách rõ ràng hơn. Tình yêu của cô ấy như một lăng kính giúp anh bắt đầu nhìn thấy sự non nớt của chính mình (điều mà tình yêu vô điều kiện luôn làm được). Tình yêu của cô ấy như một ánh sáng soi rọi giúp anh có cái nhìn mới và những gì anh thấy bên trong mình (sự ích kỷ, thiếu trách nhiệm, tự mãn) đã gây ra cho anh rất nhiều đau khổ. Điều đáng khen là anh đã tìm kiếm sự giúp đỡ – xưng tội, tìm kiếm sự hướng dẫn tâm linh, tư vấn tâm lý.

Tình yêu thuần khiết và vô điều kiện của cô dành cho anh đã gây ra cho anh những nỗi đau đớn tột cùng mà anh chưa từng phải chịu đựng. Đó là lần đầu tiên anh nếm trải địa ngục trần gian.

Đây là ví dụ thứ hai: Cách đây vài năm, tôi đã tham dự tang lễ của một người đàn ông qua đời ở tuổi chín mươi. Theo mọi dấu hiệu, ông ấy là một người tốt, sùng đạo, là cha của một gia đình đông con, một người được kính trọng trong cộng đồng và một người có tấm lòng rộng lượng. Tuy nhiên, ông ấy cũng là một người mạnh mẽ, tài năng, một nhà lãnh đạo bẩm sinh, một người mà mọi người thường trông cậy vào để lãnh đạo. Do đó, ông ấy nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong cộng đồng. Ông ấy là một người rất có năng lực.

Một trong những người con trai của ông, một linh mục Công giáo, đã giảng lễ tang cho cha mình. Ông bắt đầu bằng những lời này: Kinh Thánh dạy rằng tuổi thọ trung bình của con người là bảy mươi năm, tám mươi năm đối với người khỏe mạnh. Cha chúng tôi sống đến chín mươi năm. Tại sao lại thêm hai mươi năm nữa? Chà, điều đó không có gì bí ẩn. Ông quá khỏe mạnh và quá quán xuyến mọi việc để chết ở tuổi bảy mươi hay tám mươi. Chúa đã cần thêm hai mươi năm để làm cho ông trở nên hiền hòa hơn. Và điều đó đã có hiệu quả. Mười năm cuối đời của ông là những năm suy giảm sức khỏe nghiêm trọng. Vợ ông qua đời, và ông không bao giờ vượt qua được nỗi đau đó. Ông bị đột quỵ và phải vào viện dưỡng lão, đó là một cú sốc lớn đối với ông. Sau đó, ông trải qua những năm cuối đời với sự giúp đỡ của người khác trong việc chăm sóc các nhu cầu cơ bản về thể chất. Đối với một người như ông, điều đó thật đáng suy ngẫm. Nhưng nó đã làm cho ông trở nên hiền hòa hơn.

Trong những năm cuối đời, mỗi khi bạn đến thăm ông, ông đều nắm lấy tay bạn và nói, “Hãy giúp tôi.” Ông đã không thể nói những lời đó kể từ khi năm tuổi và có thể tự buộc dây giày. Đến lúc qua đời, ông đã sẵn sàng. Khi gặp Chúa Giêsu và Thánh Phêrô ở thế giới bên kia, tôi chắc chắn ông chỉ đơn giản là đưa tay ra và nói, “Hãy giúp tôi.”

Đó là một dụ ngôn nói sâu sắc và trực tiếp về một nơi mà tất cả chúng ta cuối cùng đều phải đến, hoặc bằng sự lựa chọn chủ động hoặc bằng sự khuất phục trước hoàn cảnh. Tất cả chúng ta cuối cùng đều phải đến một nơi mà chúng ta chấp nhận rằng mình không tự túc được, rằng chúng ta cần sự giúp đỡ, rằng chúng ta cần người khác, rằng chúng ta cần cộng đồng, rằng chúng ta cần ân điển, rằng chúng ta cần Chúa – và nỗi đau mà chúng ta trải nghiệm khi từ bỏ ảo tưởng về sự tự túc chính là nỗi đau của luyện ngục.

Luyện ngục không phải là một nơi chốn, một vùng địa lý tách biệt với thiên đường. Nó là nỗi đau, theo nghĩa bóng, khi hạt lúa mì rơi xuống đất và chết đi để rồi được sinh sôi nảy nở trở lại. Và đó là số phận của tất cả mọi người và mọi vật hữu hình, không chỉ riêng người Công giáo La Mã.

Khi chúng ta qua đời, trừ khi trái tim chúng ta đã hoàn toàn chai sạn đến mức không thể từ chối vòng tay yêu thương vô điều kiện, thì Chúa sẽ ôm lấy chúng ta – trọn vẹn, trìu mến, nồng nhiệt và vô điều kiện. Trong vòng tay ấy, chừng nào chúng ta chưa hoàn toàn trở thành thánh nhân, chúng ta sẽ, giống như hai người đàn ông mà tôi đã chia sẻ câu chuyện, trải qua một số nỗi đau thanh tẩy.

Nghịch lý thay, trong niềm hân hoan của cái ôm lại ẩn chứa nỗi đau đớn của sự thanh tẩy.

John Muir từng hỏi: “Tại sao người Kitô giáo lại ngần ngại cho phép động vật vào thiên đường keo kiệt của họ?”

Điều tương tự cũng có thể nói về chúng ta, những hội thánh: tại sao đôi khi chúng ta lại ngần ngại chào đón người khác vào lòng thương xót của Chúa và đến bàn tiệc thánh của chúng ta?

Chúng ta chắc chắn không thể lấy Chúa Giê-su làm hình mẫu trong việc này. Nhìn vào các sách Phúc Âm, không hề có ghi chép nào cho thấy Chúa Giê-su đặt ra điều kiện đạo đức hay tôn giáo nào để được ngồi ăn cùng Ngài.

Hình mẫu của chúng ta chính là những môn đệ tốt bụng của Chúa Giê-su, những người, giống như chúng ta, đã cố gắng bảo vệ Chúa Giê-su bằng cách che chở Ngài khỏi nhiều nhóm người khác nhau, kể cả trẻ nhỏ. Nhưng trong hoàn cảnh đó, chúng ta luôn nghe thấy Chúa Giê-su nói rõ ràng: Hãy để họ đến với Ta! Chẳng có gì lạ khi Ngài sai các môn đệ đi để gặp người phụ nữ Sa-ma-ri đã lấy chồng năm lần.

Điều tôi sắp đề xuất là một rủi ro, bởi vì, phải thừa nhận rằng, vấn đề hiệp thông phức tạp hơn nhiều so với việc chỉ đơn giản nói rằng Chúa Giê-su chào đón tất cả mọi người (mặc dù chúng ta có thể không bao giờ phủ nhận điều đó).

Về vấn đề hiệp thông giữa các giáo phái: Có sự đồng thuận rộng rãi về mặt thần học rằng phép rửa tội cho phép bạn tham dự bàn tiệc thánh. Là các giáo phái Kitô giáo, chúng ta công nhận tính hợp lệ của phép rửa tội của nhau. Vậy tại sao bất kỳ người Kitô hữu nào cũng không thể đến bất kỳ nhà thờ Kitô giáo nào và được chào đón tại bàn tiệc thánh?

Bởi vì mỗi giáo phái là một gia đình riêng – và thông thường các gia đình sẽ ăn cơm cùng nhau. Thông thường, bạn sẽ đến nhà thờ thuộc giáo phái của mình để dự lễ rước Thánh Thể. Nhưng đây là vấn đề mục vụ chứ không phải vấn đề thần học.

Tuy nhiên, đôi khi chúng ta vẫn ăn ở nhà và bàn ăn của người khác. Hầu hết các học thuyết thần học chính thống về Bí tích Thánh Thể đều dựa trên sự phân biệt này và phân biệt giữa việc hiệp thông “ thỉnh thoảng” (tang lễ, đám cưới, các buổi nhóm họp tôn giáo) và việc hiệp thông “thường xuyên” . Việc hiệp thông “thỉnh thoảng” thì hợp lý về mặt mục vụ, còn việc hiệp thông “thường xuyên” thì không. Bạn chỉ ăn thường xuyên ở bàn ăn của người khác nếu bạn là thành viên của gia đình hoặc hộ gia đình đó.

Xuất phát từ mối quan tâm mục vụ đó, các nhà thờ đã có những quy tắc khác nhau, từ sự chào đón rộng rãi đến sự loại trừ nghiêm ngặt, tùy thuộc vào cách mà giới lãnh đạo đánh giá tình hình. Ví dụ, trong Giáo hội Công giáo La Mã, suốt những năm 1960 và 1970, người Công giáo La Mã nói chung chào đón những người khác tham dự Thánh lễ trong những dịp đặc biệt. Sau đó, trong những năm 1980 và 1990, ngày càng nhiều người chủ trì Thánh lễ trong những dịp đó được yêu cầu không công khai mời những người từ các nhà thờ khác tham dự Thánh lễ. Hơn nữa, sau năm 2000, những người chủ trì Thánh lễ được yêu cầu công khai không mời những người từ các nhà thờ khác tham dự Thánh lễ. Gần đây hơn, đã có sự chuyển dịch ngày càng tăng trở lại lập trường chào đón hơn.

Có thể nói gì về sự thay đổi qua lại này? Thứ nhất, đây là vấn đề mục vụ hơn là thần học, và về mặt mục vụ, có thể tranh luận một cách chính đáng theo nhiều cách khác nhau. Điểm chung là mọi người đều mong muốn các Giáo hội Kitô giáo khác nhau một ngày nào đó sẽ trở thành một gia đình duy nhất với một bàn tiệc thánh cho tất cả. Sự bất đồng nằm ở cách thức để đạt được điều đó.

Một số người tin và lập luận rằng việc phải “kiêng” hiệp thông giữa các giáo phái sẽ khiến chúng ta khao khát hơn nữa việc trở thành một Giáo hội và sẽ thúc đẩy chúng ta tích cực hơn trong công tác đại kết. Những người khác lại không đồng ý và lập luận rằng việc cởi mở hơn trong việc hiệp thông giữa các giáo phái sẽ thúc đẩy chúng ta tích cực hơn trong công tác đại kết. Ai đúng?

Cả hai lập luận đều có lý lẽ riêng, nhưng tôi thú nhận rằng tôi nghiêng về nhóm thứ hai hơn. Theo kinh nghiệm của tôi, việc loại trừ nhau khỏi bàn tiệc Thánh Thể thường làm sâu sắc thêm chứ không làm dịu đi sự chia rẽ giữa chúng ta, cũng giống như việc chào đón nhau tại bàn tiệc Thánh Thể thường làm giảm bớt những nghi ngờ lẫn nhau mà chúng ta đã nuôi dưỡng trong suốt năm trăm năm qua kể từ cuộc Cải cách.

Tôi cũng không đồng ý với quan điểm cho rằng bất kỳ một giáo hội nào (trong trường hợp của tôi là Giáo hội Công giáo La Mã) là biểu hiện duy nhất hoàn toàn chân chính của Giáo hội, và các giáo phái khác bằng cách nào đó thiếu đi sự môn đệ chân chính, do đó chúng ta sẽ làm giảm giá trị Bí tích Thánh Thể và sự hiện diện thực sự của Chúa Kitô bằng cách cho phép những người không phải là tín hữu Công giáo La Mã được rước lễ tại bàn tiệc Thánh của chúng ta.

Ở đây, giống như những môn đệ tốt bụng nhưng lầm lạc của Chúa Giê-su, chúng ta đang cố gắng bảo vệ Chúa Giê-su khỏi những người mà chúng ta cảm thấy chưa sẵn sàng cho cuộc gặp gỡ và sự thân mật này với Ngài. Chúng ta cần nhớ rằng Chúa Giê-su luôn đáp lại điều này bằng những lời: ” Hãy để họ đến với Ta!” Chúa Giê-su không cần và cũng không muốn sự bảo vệ của chúng ta.

Hơn nữa, tình yêu thương, lòng thương xót và sự bao dung của Thiên Chúa mà Chúa Giê-su đã thể hiện và rao giảng, hoàn toàn trái ngược với sự keo kiệt. Tình yêu ấy rộng lớn, mời gọi và bao trùm tất cả mọi người. Thiên Chúa không thiên vị ai, ngoại trừ việc mỗi người trong chúng ta đều là người được Thiên Chúa yêu thương đặc biệt. Thiên Chúa không phải là một vị thần riêng tư hay thuộc về một bộ lạc nào, bị sở hữu và kiểm soát bởi bất kỳ một tín ngưỡng, tôn giáo, giáo phái hay Giáo hội nào.

Điều này không có nghĩa là tất cả các tín ngưỡng, tôn giáo và Giáo hội đều bình đẳng và tất cả các ranh giới ngăn cách chúng nên được xóa bỏ. Không. Nhưng điều đó có nghĩa là chúng ta không nên quá ngần ngại đón nhận những người khác vào sự hiểu biết hạn hẹp của chúng ta về vòng tay yêu thương phổ quát của Chúa Giê-su.

Một linh mục mà tôi quen biết đã chia sẻ câu chuyện này. Gần đây, trong khóa tĩnh tâm của các linh mục, vị hướng dẫn đã bắt đầu bài thuyết trình khai mạc của mình bằng những lời này: “Chúng ta cứ mặc định coi là hầu hết mọi người đều sẽ phải xuống địa ngục.” Sau đó, ông cố gắng chứng minh cho khẳng định này bằng cách trích dẫn lời Chúa Giêsu: “Hãy qua cửa hẹp mà vào, vì cửa rộng và đường thênh thang thì đưa đến diệt vong, và nhiều người đi qua đó. Nhưng cửa thì hẹp và đường thì chật dẫn đến sự sống, và ít kẻ tìm được lối vào.” (Mát-thêu 7, 13-14)

Nhìn bề ngoài, điều này thực sự dường như chỉ ra rằng hầu hết mọi người không đi con đường dẫn đến thiên đàng mà đang đi con đường dẫn đến địa ngục.

Có phải phần lớn chúng ta đều sẽ phải xuống địa ngục? Đó có phải là điều được ngụ ý ở đây không? Không! Đó không phải là điều đang được giảng dạy. Lời dạy này của Chúa Giêsu cần phải được phân tích và mổ xẻ đôi chút.

Đầu tiên, khi Chúa Giêsu nói: “Nhưng cửa thì hẹp và đường thì chật dẫn đến sự sống, và ít kẻ tìm được lối vào”, Ngài không nói nhiều về việc lên thiên đàng hay xuống địa ngục, mà là đang nói về cuộc sống của chúng ta, ngay tại đây và ngay lúc này.

Thật vậy, tất cả chúng ta đều có thể đồng cảm với lời Ngài nói rằng cánh cửa dẫn đến sự sống thì hẹp và ít ai tìm được. Bằng cách nào? Chỉ cần tự hỏi chính mình: Trong suốt cuộc đời, có bao nhiêu lần chúng ta có được một khoảnh khắc – chưa nói đến một giai đoạn dài – mà ta hoàn toàn không bị trầm cảm, không hối tiếc, không bồn chồn vô cớ, không ghen tị, không thất vọng, và không có cảm giác mình đang bỏ lỡ điều gì đó trong đời? Thay vào đó là một cảm nhận sâu sắc trong tâm hồn rằng ta đã chạm đến ý nghĩa sâu xa nhất của cuộc sống, đã tìm thấy bí mật ẩn giấu bấy lâu, và không còn điều gì để phải bon chen, khao khát nữa?

Đôi khi chúng ta có những khoảnh khắc như vậy khi đã bước qua cánh cửa hẹp dẫn đến sự sống, dẫu cho phần lớn thời gian chúng ta vẫn đang chật vật để tới được nơi đó.

Chúng ta có thể trải nghiệm điều này khi nhìn vào cuộc sống của người khác. Không phải với thái độ phán xét, nhưng theo cách mà đã bao nhiêu lần chúng ta nhìn vào cuộc sống của một ai đó ở chiều sâu tâm hồn và thốt lên: Anh ấy đã tìm thấy nó rồi! Cô ấy đã đạt đến nơi đó! Đó mới là một cuộc sống trọn vẹn! Chúng ta rất hiếm khi nói điều này về một ai đó.

Hơn nữa, chính xác thì cánh cửa đó là gì và tại sao nó lại hẹp?

Nói một cách đơn giản, cánh cửa dẫn đến sự sống, dẫn đến niềm hạnh phúc sâu sắc và trọn vẹn nhất của tất cả chúng ta, chính là lời mời gọi mà Chúa Giêsu đưa ra trong Bài Giảng Trên Núi. (Mát-thêu 5-7). Đối với Chúa Giêsu, đây là những điều làm nên sự viên mãn của cuộc sống, cụ thể là: có tinh thần nghèo khó; chạm được vào những tổn thương của thế giới và của chính mình; hiền lành; khao khát sự công chính; xót thương người; có tâm hồn trong sạch; biết xây dựng hòa bình; chịu đau khổ vì lẽ phải; và đặc biệt là yêu thương những kẻ ghét mình.

Đó chính là cánh cửa hẹp dẫn đến sự sống, và chúng ta phải chật vật để bước qua nó vì hầu như mọi thứ trong thế giới của chúng ta đều chống lại điều này. Thế giới bảo chúng ta rằng tốt nhất là nên giàu có, rằng sự hiền lành và thấu cảm là biểu hiện của sự yếu đuối, và chúng ta có thể đường hoàng ghét bỏ những kẻ ghét mình. Bản năng tự nhiên của chúng ta cũng đồng tình với điều đó. Cả thế giới và bản năng tự nhiên đều mời gọi chúng ta hướng đến một cánh cửa rộng lớn, nơi chúng ta có thể rủa sả những kẻ rủa sả mình một cách hợp lý và có thể xử tử những kẻ giết người.

Bài Giảng Trên Núi đề xuất một cánh cửa hẹp, và nó trở nên đặc biệt hẹp ở đoạn cuối của Bài Giảng, khi Chúa Giêsu mời gọi chúng ta hãy có lòng trắc ẩn như Cha trên trời là Đấng trắc ẩn, và Ngài giải thích rõ điều đó có nghĩa là gì.

Lòng trắc ẩn của Thiên Chúa, không giống như bản năng tự nhiên của chúng ta, hướng đến kẻ xấu cũng như người tốt một cách công bằng, giống như ánh mặt trời chiếu sáng không phân biệt cỏ dại hay rau màu. Thiên Chúa yêu thương những người tội lỗi và những người đức hạnh như nhau.

Vào chúng ta cũng phải làm như vậy. Chúa Giêsu nói, đức hạnh của chúng ta phải đi sâu hơn bản năng tự nhiên – nơi mà một cách rất tự nhiên, chúng ta yêu kẻ yêu mình, ghét kẻ ghét mình, rủa sả kẻ rủa sả mình, và từ chối tha thứ cho kẻ đã sát hại người thân yêu của mình.

Cánh cửa hẹp dẫn đến sự sống trọn vẹn chính là cánh cửa của lòng trắc ẩn bao la; nghĩa là, chúng ta bước qua cánh cửa dẫn đến sự viên mãn của cuộc đời khi chúng ta yêu thương những kẻ ghét mình, chúc phúc cho những kẻ rủa sả mình, và tha thứ cho những kẻ sát hại mình.

Đáng buồn thay, phần lớn những gì bên trong chúng ta và bên trong thế giới này đều phản kháng lại cánh cửa hẹp đó.

Tuy nhiên, khi Chúa Giêsu nói: “Nhưng cửa thì hẹp và đường thì chật dẫn đến sự sống, và ít kẻ tìm được lối vào”, Ngài không có ý nói rằng hầu hết chúng ta sẽ phải xuống địa ngục và chỉ một số ít được lên thiên đàng. Thay vào đó, Ngài đang nói về cuộc sống của chúng ta ngay lúc này, và một cách sắc sảo, Ngài chỉ ra điều gì cuối cùng sẽ mang lại hạnh phúc và sự sống trọn vẹn ở thế gian này – cụ thể là sống theo Bài Giảng Trên Núi, đặc biệt là phần mời gọi chúng ta yêu kẻ ghét mình, chúc phúc cho kẻ rủa sả mình, và tha thứ cho kẻ sát hại mình.

Đó là cánh cửa mà chúng ta vẫn đang phải trầy trật để bước qua.

Tôi nhìn chung luôn cố gắng nhạy bén trong việc sử dụng những ngôn từ chuẩn mực về mặt chính trị (politically correct language), mặc dù đôi khi điều đó có thể gây bực bội vì những phản ứng thái quá từ một số người quá dễ bị tổn thương. Nói một cách đơn giản, ai đó đều có thể chạnh lòng trước hầu như bất kỳ từ ngữ nào. Tuy nhiên, dẫu đôi lúc chúng ta có bực mình với những người quá nhạy cảm, chúng ta vẫn phải thừa nhận rằng trong quá khứ, chúng ta đã quá bất cẩn và nhẫn tâm khi gọi tên các sự vật, hiện tượng. Vốn từ vựng của chúng ta thường xuyên gây tổn thương cho chính những người đang đau khổ nhất. Chúng ta đã có quá nhiều thuật ngữ mang tính miệt thị và hạ thấp những người khác biệt với mình, hoặc những người phải chịu đựng các khuyết tật khác nhau.

Với tâm thế đó, tôi muốn đưa ra một gợi ý về cách chúng ta nói về việc tự tử. Cụm từ phổ biến mà người ta hay dùng là ai đó đã “phạm” tội tự tử. Động từ “phạm” (commit – thường dùng cho tội ác, sai lầm) này cần phải bị xóa bỏ khỏi từ vựng của chúng ta khi bàn về tự tử.

Rất ít người qua đời vì tự tử lại đi “phạm” tội tự tử. Nói một cách chính xác hơn, họ “bị khuất phục” trước nó, giống như cách một người gục ngã trước bệnh ung thư, một cơn đột quỵ hay một trận đau tim. Mười lăm năm trước, tôi được chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Tôi không hề “phạm” phải bệnh ung thư; nó đã áp đảo hệ thống miễn dịch của tôi ngoài ý muốn của tôi. Đối với đột quỵ hay đau tim cũng vậy. Bạn không “phạm” phải một cơn đột quỵ hay đau tim. Chúng áp đảo sức đề kháng tự nhiên của bạn.

Về mặt thể chất, chúng ta có một hệ miễn dịch giống như lực lượng cảnh sát tuần tra, liên tục canh giữ sức khỏe của ta, tìm kiếm vi khuẩn, virus cùng các tế bào ác tính để tiêu diệt chúng trước khi chúng kịp bén rễ, nhân lên, tàn phá sức khỏe và gây ra cái chết. Nhưng như chúng ta đã biết, đôi khi vì đủ loại lý do, một khối u ác tính có thể áp đảo hệ miễn dịch, khiến sức khỏe của chúng ta suy sụp và chúng ta qua đời vì hàng rào bảo vệ tự nhiên chống lại bệnh tật đã bị khuất phục bởi vi khuẩn, virus, sự suy kiệt của một cơ quan nội tạng quan trọng, hoặc một vài tế bào ung thư. Chúng ta chết không phải do lựa chọn, mà do bị số phận cưỡng bách. Chúng ta không “phạm” phải một căn bệnh.

Điều tương tự cũng hoàn toàn đúng đối với sức khỏe tinh thần. Về mặt tâm lý, chúng ta cũng có một hệ miễn dịch tinh thần giống như cảnh sát tuần tra, canh giữ sức khỏe tâm lý và cảm xúc của mình. Nhưng, cũng giống như sức khỏe thể chất, đôi khi một yếu tố hoặc sự kết hợp của nhiều yếu tố (di truyền, tổn thương tâm lý, trầm cảm lâm sàng, hoàn cảnh sống bi kịch) có thể áp đảo hệ miễn dịch tâm lý và cảm xúc đó, khiến chúng ta phải đầu hàng trước một căn bệnh (ập đến ngoài ý muốn và không hề được chào đón) mang tên: tự tử.

Tôi mạo muội cho rằng điều này đúng với hầu hết những người qua đời vì tự tử. Tất nhiên vẫn có những ngoại lệ, dù đó chỉ là ngoại lệ chứ không phải lẽ thường. Một người thực sự có thể “phạm” tội tự tử khi họ không phải đang đầu hàng trong yếu đuối trước một căn bệnh, mà là đang dùng chút sức tàn để đưa ra một lựa chọn chủ động. Do đó, chúng ta có thể đưa ra một sự phân biệt giữa cái gọi là “tự sát” (giết chết chính mình) với “đầu hàng trước sự tự tử”.

Một người có thể tự kết liễu đời mình vì sự mạnh mẽ, kiêu ngạo và ngạo mạn: Tôi quá kiêu hãnh và đặc biệt để có thể chia sẻ cuộc sống này với những kẻ còn lại các người! Cuộc đời đã không tôn trọng sự đặc biệt của tôi. Tôi thà chết còn hơn tiếp tục sống trong thế giới này! Đó là sự khác biệt giữa cái chết tự tử kiểu Hitler với cái chết của một linh hồn quá đỗi nhạy cảm, người đã quá bầm dập và tổn thương đến mức không thể tiếp tục chiến đấu cho sự sống được nữa. Kẻ trước chọn tự tử vì sự ngạo nghễ; người sau chết vì sự yếu nhược. (Mặc dù, để công bằng, chúng ta thậm chí còn không thể phán xét Hitler. Ai biết được những mầm bệnh ác tính nào đã áp đảo hệ miễn dịch tinh thần của ông ta?)

Nói như vậy để thấy, xin cho phép tôi được nhắc lại một số sự thật cốt lõi đối với vấn đề tự tử – những điều cần phải được nói đi, nói lại và nói lại một lần nữa, cho đến khi chúng ta không cần phải nói về chúng nữa.

Trong hầu hết các trường hợp tự tử:

Chúng ta đang đối diện với một con người rất nhạy cảm hoặc bị tổn thương sâu sắc, một người đã quá đau đớn đến mức không thể chạm vào, hoặc quá kiệt quệ để có thể phản hồi lại bất kỳ sự giang tay giúp đỡ nào của chúng ta.

Người chết vì tự tử ra đi trái với ý muốn của chính họ.

Cách họ chết cũng giống như việc một người phải lao mình ra khỏi cửa sổ của một tòa nhà cao tầng vì quần áo trên người họ đang bốc cháy.

Cách họ chết tương đương với một căn bệnh ung thư cảm xúc, một cơn đột quỵ hoặc một trận đau tim tinh thần.

Trong nhiều trường hợp, chứng trầm cảm dẫn đến tự tử có nguồn gốc từ các yếu tố sinh hóa.

Tự tử không phải là một hành động tuyệt vọng. Người ta không chủ động lựa chọn từ bỏ hy vọng, mà chính tổn thương và bệnh tật đã bóp nghẹt hy vọng của họ.

Tự tử không phải là một hành động ích kỷ, dù vẻ ngoài của nó có vẻ như vậy.

Chúng ta không cần phải lo lắng về sự cứu rỗi linh hồn vĩnh cửu của những người chết vì tự tử. Sự thấu cảm và bao dung của Thiên Chúa sâu sắc hơn chúng ta tưởng tượng vô cùng tận.

Khi những người chúng ta biết và yêu thương qua đời vì tự tử, một trong những nhiệm vụ của chúng ta là cứu rỗi ký ức về họ, để món quà mà cuộc đời họ mang lại cho thế giới không bị bôi nhọ và xóa nhòa chỉ vì giờ đây chúng ta nhìn nhận toàn bộ cuộc sống của họ qua lăng kính của cách mà họ đã ra đi.

Qua đời vì một trận đau tim, vì ung thư hay đột quỵ có thể là điều đau buồn và bi thảm, nhưng không có gì là tủi hổ. Chết vì tự tử cũng vậy. Đó là điều đau buồn và bi thảm, nhưng không hề đáng xấu hổ. Thậm chí, đó có thể là cái chết âm thầm, khiêm nhường và ít hào nhoáng nhất trong số mọi cái chết, và vì thế, nó xứng đáng nhận được một sự thấu cảm và thấu hiểu đặc biệt.

Khi nói về tự tử, vốn từ vựng của chúng ta cần phải phản ánh được sự thấu cảm đặc biệt đó, và để làm được điều đó, chúng ta cần phải loại bỏ cụm từ: “ai đó phạm tội tự tử”.

Tôi lớn lên ở một vùng nông thôn, nơi hầu hết mọi người đều là người nhập cư thế hệ thứ nhất hoặc thế hệ thứ hai. Phần lớn chúng tôi đều sống ngay sát vạch nghèo, vừa chật vật về kinh tế, vừa trầy trật để nói tiếng Anh cho đúng chuẩn. Chúng tôi cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục đại học, một phần vì nhiều bạn bè cùng lứa với tôi phải nghỉ học sau lớp tám để phụ giúp gia đình, phần khác vì khái niệm “học đại học” khi ấy chưa hề nằm trong tư duy của hầu hết các gia đình.

Nhưng trong cộng đồng của chúng tôi, có một gia đình ngoại lệ. Họ có cuộc sống kinh tế dư dả, nhiều người trong số họ đã học lên đại học và hiện là những chuyên gia trong các lĩnh vực khác nhau. Họ là một gia đình có đặc quyền.

Thế nhưng, họ cư xử với đặc quyền đó rất chuẩn mực. Không hề có sự hợm hĩnh, khoe khoang hay tỏ vẻ bề trên. Ngược lại là đằng khác. Họ dùng những thế mạnh của mình để cố gắng giúp đỡ cộng đồng. Một trong những người con trai của họ đã trở thành giáo viên và giảng dạy tại một trường học địa phương, và trong nhiều năm liền, cứ mỗi mùa đông, gia đình họ lại dựng một sân băng chơi môn curling (bi đá trên băng) cho cả cộng đồng. Họ vừa được ngưỡng mộ, vừa được kính trọng.

Một ngày nọ, một trong những người con trai của gia đình này đang ngồi cùng một nhóm thanh niên. Họ đang cùng uống bia, tán gẫu và trêu đùa nhau một cách vui vẻ, thì anh con trai của gia đình danh giá kia bỗng đưa ra một lời nhận xét phân biệt chủng tộc một cách trắng trợn. Một bầu không khí im lặng đến ngượng ngùng bao trùm. Thế rồi, một người đàn ông trong nhóm, bằng một giọng rất nhẹ nhàng, đã nói với anh ta rằng:

“Cậu biết không, tôi rất ngạc nhiên khi thấy cậu nói một điều như thế. Gia đình cậu rất tử tế và có học thức. Tất cả chúng tôi đều ngưỡng mộ các bạn. Lời nói này nghe không giống cậu chút nào.”

Phản ứng của anh chàng kia diễn ra ngay lập tức và đầy hối lỗi: “Anh nói đúng. Tôi xin lỗi. Tôi cũng không hiểu sao mình lại nói những điều như vậy nữa. Thật là ngốc nghếch.”

Tôi có thể hình dung ra một phản ứng hoàn toàn khác nếu anh ta bị chỉ trích bằng những lời lẽ gay gắt kiểu như: “Đồ phân biệt chủng tộc! Sao anh có thể nói ra một điều như thế được hả!”

Khi chúng ta chất vấn nhau bằng những lời lẽ nặng nề, kết quả thường chỉ làm cho đối phương thêm phòng thủ và khư khư giữ chặt quan điểm của mình. Khi bị mắng nhiếc, khiển trách và làm cho xấu hổ, con người ta dễ có xu hướng cố chấp hơn là bị thuyết phục. Điều đó cũng chỉ làm tăng thêm sự căng thẳng và khoảng cách giữa đôi bên, thay vì mời gọi chúng ta hướng về những điều tốt đẹp và cao cả nhất trong bản thân mình.

Chúng ta cần phải mời gọi và thúc đẩy nhau hướng tới những điều tốt đẹp hơn, cao thượng hơn ở sâu thẳm bên trong mỗi người.

Vậy điều tốt đẹp và cao thượng hơn đó là gì?

Một số nhà văn Kitô giáo thời kỳ đầu (các Giáo phụ) từng gợi ý rằng mỗi chúng ta đều sở hữu một tính cách và một trái tim kép. Họ cho rằng, bên trong mỗi người luôn có một trái tim lớn lao, rộng lượng, cao thượng và vị tha. Nhưng đồng thời, ẩn sâu trong ta cũng có một trái tim tổn thương, nhỏ nhen và ích kỷ; và ở bất kỳ thời điểm nào, chúng ta cũng có thể đang hành xử dựa trên một trong hai trái tim đó. Chúng ta có thể rất rộng lượng, nhưng cũng có thể rất hẹp hòi, và điều này có thể thay đổi chỉ từ giờ này sang giờ khác, tùy thuộc vào những gì chúng ta gặp phải trong cuộc sống.

• Một ví dụ thế này: Hãy tưởng tượng bạn thức dậy vào một buổi sáng với cảm giác vị tha và cao thượng tràn ngập trong lòng. Vào khoảnh khắc đó, bạn có tâm trí và trái tim của Chúa Giêsu. Trong trạng thái tinh thần thánh thiện ấy, bạn đi làm và ở đó, có một ai đó cư xử lạnh lùng, mỉa mai với bạn. Chỉ trong vòng một phút, mọi thứ có thể đảo lộn hoàn toàn; bạn không còn giữ được tâm trí và trái tim của Chúa Giêsu, hay những gì tốt đẹp nhất trong mình nữa. Trái tim nhỏ nhen, đầy tổn thương trong bạn đã lấn át trái tim bao dung; sự ấm áp và thấu hiểu biến mất, thay vào đó bạn cảm thấy lạnh lùng và cay đắng.
• Bây giờ hãy tưởng tượng điều ngược lại: Bạn thức dậy vào một buổi sáng với cảm giác hoang mang, thấy mình bị hiểu lầm và đang gặm nhấm những tổn thương cũ. Vào khoảnh khắc đó, bạn không có tâm trí và trái tim của Chúa Giêsu, bạn cũng chẳng thể kết nối với những điều tốt đẹp, cao cả hơn trong suy nghĩ của chính mình. Bạn mang cái tâm thế u ám đó đi làm, và rồi thật bất ngờ, một người đồng nghiệp chào đón bạn một cách nồng nhiệt, chia sẻ rằng cô ấy trân trọng công việc và tình bạn của bạn đến nhường nào. Chỉ trong một phút, phần tâm trí cao thượng trong bạn đã chiến thắng sự nhỏ nhen, và tất cả những gì tốt đẹp, rộng lượng nhất trong bạn trỗi dậy. Bạn muốn trở thành một người tốt hơn. Bạn lật ngược trạng thái từ cay đắng sang nhã nhặn chỉ trong vòng một phút.

Chúng ta đang sống trong một thế giới phân cực ngày nay, nơi có quá nhiều vấn đề chia rẽ chúng ta một cách cay đắng. Chúng không hướng chúng ta đến sự cao thượng và tốt đẹp, mà lại khơi dậy những tổn thương, sự hoang mang và tâm lý phòng thủ. Chúng ta cần một tông giọng mới trong các cuộc đối thoại của mình — một tông giọng của sự mời gọi và tôn trọng; một tông giọng biết công nhận sự cao thượng và rộng lượng ở đối phương, để từ đó thúc đẩy họ sống đúng với bản ngã tốt đẹp nhất của chính họ.

Thay vì nhục mạ và tấn công nhau bằng những khẩu hiệu, chúng ta cần nói với nhau rằng: “Cậu biết không, tôi rất ngạc nhiên khi thấy cậu nói một điều như thế. Cậu vốn rất tử tế mà! Tất cả chúng tôi đều ngưỡng mộ cậu. Lời nói này nghe không giống cậu chút nào.” Lời mời gọi kiểu đó có thể giúp làm tan chảy phần nào sự lạnh giá vốn dĩ vẫn luôn bủa vây trái tim con người vì đủ mọi lý do trong cuộc sống.

Có một cảnh cảm động trong loạt phim The Chosen mà bất kể phản ứng của ta thế nào, cũng mời gọi ta suy gẫm sâu xa.

Cảnh phim như sau: Trước khi chữa lành mẹ vợ của Phêrô khỏi cơn sốt, Đức Giêsu có một cuộc trò chuyện riêng với vợ của Phêrô. Người bắt đầu bằng cách nói rằng Người biết họ là một đôi vợ chồng rất gần gũi và yêu thương nhau, rồi bày tỏ sự cảm thông với cô vì việc Người kêu gọi Phêrô đã thực chất rút anh ra khỏi mái ấm gia đình. Sau đó, với giọng nhẹ nhàng, Người hỏi cô cảm thấy thế nào về điều này. Câu trả lời của cô bảo đảm với Người rằng – dù có đau đớn – cô (như chồng mình) sẵn sàng hy sinh.

Cảnh này, ngoài những khía cạnh khác, cho thấy một thực tế rằng khi một người (như Phêrô) từ bỏ mọi sự để theo Chúa Giêsu, thì người đó không phải là người duy nhất trả giá. Những người thân yêu quanh họ cũng phải hy sinh. Các bà vợ của các tông đồ đã đánh đổi điều gì khi Đức Giêsu kêu gọi chồng họ?

Hơn nữa, tình tiết này (dù là hư cấu trong phim) cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn rằng Đức Giêsu không vô cảm trước những “cuộc đóng đinh tình cảm” mà đôi khi chúng ta phải chịu để đáp lại tiếng gọi của Người. Cảnh này là một bảo đảm rằng Đức Giêsu thấu hiểu – và ban cho chúng ta một “giấy phép thiêng liêng” – để không phải cảm thấy tội lỗi vì những đau đớn tình cảm ta trải qua.

Chắc chắn sẽ có nhiều người nghi ngờ giá trị của cảnh phim này vì nó không có cơ sở lịch sử rõ ràng. Chúng ta không biết liệu Đức Giêsu có thực sự từng có cuộc trò chuyện như thế với vợ Phêrô hay với vợ của bất kỳ tông đồ nào không.
Nhưng câu hỏi ở đây không phải là cảnh đó có đúng sự thật lịch sử hay không. Điều quan trọng là: Đức Giêsu chắc chắn không phải là người vô tâm hay thờ ơ trước nỗi đau của những người bị các tông đồ rời bỏ để theo Người.

Thông thường, chúng ta tránh đặt câu hỏi này vì quá thường xuyên hiểu một cách quá đen trắng các lời dạy của Chúa Giêsu về việc phải từ bỏ cha mẹ, vợ con để theo Người. Chẳng hạn, có lúc Đức Giêsu nói: “Ai đến với tôi mà không từ bỏ cha mẹ, vợ con, anh em, chị em, và cả mạng sống mình nữa, thì không thể làm môn đệ tôi.” (Lc 14,25-27). Một đoạn khác còn nghe có vẻ lạnh lùng hơn: “Người bảo một người khác: ‘Hãy theo tôi.’ Người ấy thưa: ‘Thưa Thầy, xin cho phép con về chôn cha trước đã.’ Nhưng Đức Giêsu đáp: ‘Cứ để kẻ chết chôn kẻ chết của họ; còn anh, hãy đi loan báo Nước Thiên Chúa.’ Người khác lại nói: ‘Thưa Thầy, con xin theo Thầy, nhưng xin cho phép con từ biệt gia đình trước đã.’ Đức Giêsu trả lời: ‘Ai đã tra tay vào cày mà còn ngoái lại đằng sau, thì không xứng đáng với Nước Thiên Chúa.’” (Lc 9,60-62)

Rất dễ hiểu sai những lời này nếu ta tiếp cận chúng theo nghĩa đen. Hình ảnh mà Đức Giêsu dùng thật mạnh mẽ, dứt khoát, và tưởng chừng như vô cảm. Nhưng đây chỉ là hình ảnh – không phải những chỉ dẫn tâm linh được hiểu một cách cứng nhắc. Những lựa chọn cảm xúc đau đớn mà ta phải đưa ra để trung thành với Tin Mừng quả thật có thể được gọi là đóng đinh tình cảm. Khi chọn Đức Giêsu, ta cũng chọn thập giá – và nơi đó có cái chết thật sự, có nỗi đau thật sự, mà không thể làm nhẹ đi bằng lời lẽ.

Tuy nhiên – và điều này rất quan trọng – những chọn lựa để từ bỏ chính mình và sống hy sinh không được thực hiện ở mức độ tâm lý hay cảm xúc. Chúng được quyết định ở mức sâu hơn – ở bình diện luân lý – nơi có một tiếng nói sâu thẳm hơn cả cảm xúc hay suy nghĩ chi phối. Chính vì thế, khi Đức Giêsu nói “ai không từ bỏ gia đình mình thì không thể theo Thầy,” Người đang hướng về cốt lõi luân lý trong ta – nơi ta chọn giữa đúng và sai, giữa ý nghĩa và sự trống rỗng. Người không lên án cảm xúc. Người cũng không kêu gọi chúng ta sống trong một sự dửng dưng cảm xúc phi nhân.

Khi kêu gọi chúng ta từ bỏ mọi sự để làm môn đệ, Đức Giêsu không hề làm ngơ trước nỗi đau tâm lý và tình cảm mà điều đó gây ra. Khi mời gọi ta vác thập giá và bước theo Người, Đức Giêsu biết rằng đó là một cuộc đóng đinh cảm xúc. Nhưng trong khi trao cho ta lời mời gọi ấy, Người cũng đồng thời cho phép chúng ta được cảm nhận nỗi đau ấy mà không thấy tội lỗi vì điều đó. Người không kêu gọi một thứ “khổ hạnh cảm xúc” lạnh lẽo và phi nhân – một thái độ mà trong đó, vì yêu Chúa, ta không được phép cảm thấy đau buồn vì mất đi những mối quan hệ thân thiết hay tự do quý giá.

Giống như Đức Giêsu trong phim The Chosen, nhẹ nhàng hỏi vợ Phêrô xem cảm xúc của cô thế nào khi Người yêu cầu gia đình họ hy sinh, Đức Giêsu cũng hỏi từng người chúng ta: Con sẵn sàng từ bỏ, nhưng trái tim con đang cảm thấy gì?
Người mời gọi ta bước vào con đường từ bỏ chính mình – và cùng lúc đó, Người cúi xuống, nhân từ hỏi:

“Cảm xúc của con lúc này ra sao?”