Catherine de Hueck Doherty, người sáng lập Madonna House, đã từng có một cuộc phỏng vấn rất sâu sắc. Là một nhân vật thiêng liêng nổi tiếng và được kính trọng, bà thẳng thắn thừa nhận rằng con đường của mình không hề dễ dàng, rằng bà cũng có rất nhiều giằng co nội tâm. Tại sao? Vì, giống như tất cả chúng ta, bà mang một sự phức tạp gần như “bệnh lý”. Làm người – bà nói – không hề đơn giản.

Bà mô tả chính mình như thế này (diễn lại ý):

“Trong tôi,” bà nói, “dường như có ba con người. Có một người tôi gọi là ‘Nữ Bá tước’. ‘Nữ Bá tước’ là người thiêng liêng, hiệu quả, sống cầu nguyện và khổ chế. Đó là con người đạo đức trong tôi. Chính người này đã lập nên một cộng đoàn tu trì, viết sách thiêng liêng, thách đố người khác, và hiến dâng đời mình cho Thiên Chúa và người nghèo. ‘Nữ Bá tước’ đọc Tin Mừng và cảm thấy thiếu kiên nhẫn với những chuyện trần thế. Đối với bà, cuộc sống hiện tại phải được hy sinh cho đời sau.

Nhưng trong tôi cũng có một người khác, tôi gọi là ‘Catherine’. ‘Catherine’ là người phụ nữ thích những điều đẹp đẽ, xa hoa, tiện nghi và khoái lạc. Bà muốn tận hưởng sự nhàn rỗi, những bồn tắm dài, quần áo đẹp, trang điểm, thức ăn ngon, và (khi còn kết hôn) từng tận hưởng đời sống vợ chồng lành mạnh. ‘Catherine’ yêu thích cuộc sống này và không thích hy sinh. Bà không mấy đạo đức và thường không ưa ‘Nữ Bá tước’. Hai người này không phải lúc nào cũng hòa hợp.

Nhưng vẫn còn một con người nữa trong tôi – không phải ‘Catherine’, cũng không phải ‘Nữ Bá tước’. Trong tôi còn có một cô bé nằm trên sườn đồi ở Phần Lan, nhìn mây và mơ mộng. Cô bé này không đặc biệt thích cả ‘Catherine’ lẫn ‘Nữ Bá tước’. … “và khi tôi già đi, tôi cảm thấy mình giống ‘Nữ Bá tước’ hơn, vẫn còn khao khát ‘Catherine’, nhưng tôi nghĩ con người thật trong tôi có lẽ là cô bé đang mơ mộng trên đồi.”

Nếu những lời này được nói bởi một người còn đang loay hoay với việc hoán cải căn bản, thì có lẽ không gây ấn tượng mạnh. Nhưng đây lại là lời của một “người khổng lồ thiêng liêng”, một người đã từ lâu sống đời môn đệ cách nghiêm túc và dấn thân triệt để phục vụ Thiên Chúa và người nghèo.

Nếu các vị thánh còn giằng co như vậy, thì chúng ta sẽ thế nào?

Sự thật là: tất cả chúng ta đều phải vật lộn, bởi vì tất cả chúng ta đều phức tạp. Làm người vốn đã không đơn giản, và còn phức tạp hơn nữa khi ta cố gắng sống vượt lên trên những gì tự nhiên nơi mình.

Giống như Catherine, trong mỗi chúng ta đều có nhiều “con người”. Trong ta có một phần có đức tin, muốn sống các Mối Phúc, muốn hòa nhịp với chân lý Tin Mừng. Trong ta có một vị tử đạo muốn hy sinh vì người khác, một vị thánh muốn phục vụ người nghèo, một “nghệ sĩ luân lý” muốn sống nội tâm sâu sắc.

Nhưng đồng thời, trong ta cũng có một phần muốn tận hưởng cuộc sống và mọi khoái lạc của nó. Trong ta có một kẻ hưởng thụ, một người chạy theo cảm giác, một kẻ buông thả, một người duy vật, một kẻ hoài nghi, và một cái tôi ích kỷ.

Chưa hết, trong mỗi chúng ta còn có một đứa trẻ – vô tư, mơ mộng, nằm nhìn mây trên một sườn đồi nào đó – không hẳn nghiêng về phía “thánh” hay “tội nhân”.

Vậy con người thật là ai? Tất cả đều là ta. Ta vừa là thánh vừa là kẻ tìm khoái lạc, vừa vị tha vừa ích kỷ, vừa tử đạo vừa hưởng thụ, vừa có đức tin vừa hoài nghi, vừa nghệ sĩ luân lý vừa buông thả, vừa trẻ thơ vừa chai sạn. Và nhiệm vụ của đời sống không phải là tiêu diệt phần này để giữ phần kia, mà là giúp tất cả những phần đó hòa giải với nhau.

Và bình an – ta biết – không chỉ đơn giản là không có xung đột. Nó là một phẩm chất tích cực. Điều gì tạo nên bình an? Hai điều: hòa hợp và trọn vẹn.

Hòa hợp: Một giai điệu trở nên êm đẹp khi các nốt nhạc khác nhau được kết nối thành hòa âm. Có bình an là không còn chói tai, không còn lệch tông.

Trọn vẹn: Muốn chơi một bản nhạc phức tạp, bạn cần một bàn phím đầy đủ. Bình an đòi hỏi bạn có đủ “phím” để chơi tất cả những nốt mà cuộc đời yêu cầu.

Điều này cũng đúng với bản tính con người. Sự phức tạp của ta không phải là kẻ thù mà là người bạn. Tất cả những đối nghịch trong ta đòi hỏi một “bàn phím đầy đủ”. Vì ta vừa là tội nhân vừa là thánh, vừa hưởng thụ vừa hy sinh, vừa người lớn vừa trẻ thơ – ta cần đầy đủ các “phím” để chơi những bản nhạc mà cuộc đời trao cho.

Bí quyết là đạt tới sự hòa hợp – nơi các phần khác nhau trong đời ta tạo thành một giai điệu. Nói cách khác, ta phải vượt qua kiểu “gõ loạn” trên bàn phím tạo ra âm thanh hỗn độn. Đồng thời, ta cũng phải sử dụng trọn vẹn bàn phím để chơi được tất cả những nốt mà cuộc sống đòi hỏi.

Kinh nghiệm sống đủ lâu sẽ dạy ta điều này:

bình an đến khi ta biết sắp xếp tất cả những mảnh phức tạp trong mình thành một bản nhạc đẹp.

Và dĩ nhiên, càng nhiều nốt, bản nhạc càng phong phú – và giai điệu cuối cùng càng sâu sắc.

Với sự phục sinh của Chúa Giêsu, thời gian đã bắt đầu lại. Nói đơn giản: trước khi Chúa Giêsu sống lại từ cõi chết, mọi sự đã chết thì vẫn ở trong cái chết. Nhưng sau sự phục sinh của Người, không còn gì ở mãi trong cái chết nữa. Thời gian đã được khai mở lại từ đầu.

Trình thuật phục sinh trong Tin Mừng Luca mở đầu bằng lời: “vào buổi sáng ngày thứ nhất”. Đây là một cách nói có hai ý nghĩa: vừa chỉ ngày Chúa nhật – ngày đầu tuần, vừa chỉ ngày đầu tiên của một công trình tạo dựng mới. Với biến cố phục sinh, thời gian được bắt đầu lại. Thực vậy, thế giới đo thời gian từ chính ngày ấy: chúng ta đang ở năm 2026 kể từ buổi sáng Chúa Giêsu sống lại từ cõi chết.

Từ thuở ban đầu cho đến khi Chúa Giêsu phục sinh, mọi sự hữu hạn đều chết và ở lại trong cái chết. Trong truyền thống Do Thái – Kitô giáo, qua câu chuyện Adam và Eva sa ngã, người ta tin rằng ban đầu con người không được tạo dựng để phải chết; cái chết đi vào thế gian do tội lỗi của nguyên tổ. Ngày nay, vì những lý do thần học và khoa học vững chắc, câu chuyện ấy – cũng như các trình thuật “thuở ban đầu” trong Sách Sáng Thế – được hiểu mang tính biểu tượng và mẫu mực hơn là theo nghĩa đen. Làm người nghĩa là mang thân phận phải chết.

Dù bạn hiểu câu chuyện Adam và Eva theo nghĩa đen hay không, kết luận vẫn giống nhau: từ nguyên tổ trở đi, mọi sự đã chết thì vẫn ở trong cái chết.

Nhưng điều đó đã thay đổi với sự phục sinh của Chúa Giêsu. Khi Thiên Chúa cho Người sống lại, chính nền tảng của tạo thành đã bị biến đổi. Tự nhiên được đổi mới. Một thân xác đã chết được đưa vào sự sống mới. Có phải là điều không thể? Đúng – nếu không có việc thời gian bắt đầu lại! Đã có một “ngày thứ nhất” mới, một Sáng Thế mới, một lần nữa ta có thể nói: “thuở ban đầu”.

Và giờ đây, không còn gì ở mãi trong cái chết nữa, bởi Chúa Giêsu là “hoa quả đầu mùa” của thụ tạo mới. Điều đã xảy ra nơi Người cũng sẽ xảy ra nơi chúng ta. Chúng ta sẽ không ở mãi trong cái chết nhưng sẽ sống lại trong sự sống mới. Hơn nữa, điều này không chỉ đúng cho con người mà còn cho chính trái đất và mọi sự trên đó. Chúa Giêsu đến để cứu độ cả thế giới, không chỉ những con người sống trong thế giới.

Thánh Phaolô Tông đồ nói rất rõ điều này trong Thư Rôma: muôn loài thụ tạo – tức là thế giới vật chất – đang rên siết như trong cơn đau sinh nở, và chính nó cũng sẽ được giải thoát khỏi ách nô lệ của sự hư nát, để bước vào tự do và vinh quang của con cái Thiên Chúa (Rm 8,21-23).

Trái đất của chúng ta, cũng như thân xác con người, là hữu hạn – nó cũng đang tiến tới cái chết. Như ta biết, mặt trời rồi sẽ tàn lụi, và điều đó đồng nghĩa với cái chết của hành tinh này. Trái đất cũng cần được phục sinh, và Kinh Thánh bảo đảm rằng điều đó sẽ xảy ra.

Tất cả những điều này vượt quá sức tưởng tượng của chúng ta. Điều đó có nghĩa là gì? Phải chăng các loài vật cũng sẽ có sự sống đời đời? Những thú cưng thân yêu của ta có ở trên thiên đàng không? Cây cối có bước vào thiên đàng không? Toàn thể vũ trụ và trái đất này có được biến đổi và bước vào thiên đàng không?

Câu trả lời là có – nhưng “như thế nào” thì vượt quá trí tưởng tượng của chúng ta. Trí óc con người quá giới hạn. Điều này không thể hình dung được, trừ khi ta nhớ rằng Thiên Chúa – Cha của Chúa Giêsu Kitô – là Đấng vượt trên mọi hiểu biết, có thể làm những điều không thể tưởng tượng, kể cả việc biến đổi mọi sự thành sự sống mới.

Tin Mừng Tin Mừng Gioan có một đoạn rất sâu sắc nối kết sự phục sinh với công trình tạo dựng ban đầu. Trong lần hiện ra đầu tiên với các tông đồ, Chúa Giêsu thấy họ đang co cụm vì sợ hãi trong căn phòng đóng kín cửa. Người bước qua cửa đóng, đứng giữa họ, chào bình an, cho họ xem tay và cạnh sườn, rồi thổi hơi trên họ (Ga 20,21).

Hơi thở ấy gợi lại việc Thiên Chúa đã thổi hơi trên hỗn mang lúc khởi đầu, khi ánh sáng tách khỏi bóng tối và công trình tạo dựng bắt đầu hình thành.

Sau phục sinh, Chúa Giêsu thổi hơi trên các môn đệ, và một lần nữa trong lịch sử, ánh sáng bắt đầu tách khỏi bóng tối. Sự hoang mang, sợ hãi, yếu đuối của các tông đồ – “hỗn mang” của họ – bắt đầu nhường chỗ cho ánh sáng mới của phục sinh: ánh sáng của bác ái, niềm vui, bình an, kiên nhẫn, nhân hậu – những hoa trái của Thánh Thần.
Vì thế, thật chính xác khi nói rằng: với sự phục sinh của Chúa Giêsu, thời gian đã bắt đầu lại. Có một “ngày thứ nhất” mới, nơi ánh sáng một lần nữa tách khỏi bóng tối. Biến cố phục sinh là điều trọng đại nhất đã xảy ra kể từ khi Thiên Chúa phán: “Hãy có ánh sáng!” cách đây gần mười bốn tỷ năm. Trái đất, con người, muôn loài và toàn thể vũ trụ giờ đây được ban cho sự sống vượt trên cái chết.

Trước khi Chúa Giêsu phục sinh, mọi sự đã chết thì vẫn ở trong cái chết. Điều đó không còn đúng nữa.

Thời gian đã bắt đầu lại.

Chẳng bao lâu sau khi chịu chức linh mục, trong lúc đi làm mục vụ thay tại một giáo xứ, tôi có dịp ở cùng một vị linh mục già đức độ. Ngài đã ngoài tám mươi, mắt gần như mù lòa, nhưng lại là người được rất nhiều người tìm đến xin lời khuyên và kính trọng. Một tối nọ, khi chỉ có hai người, tôi đã hỏi ngài một câu: “Nếu được sống lại đời linh mục một lần nữa, cha có thay đổi điều gì không?”

Từ một con người đầy chính trực như ngài, tôi vốn đinh ninh rằng ngài sẽ chẳng có gì phải hối tiếc. Vì vậy, câu trả lời của ngài làm tôi vô cùng ngạc nhiên. Ngài bảo có, ngài có một nỗi hối tiếc rất lớn: “Nếu được làm lại đời linh mục, lần tới tôi sẽ bao dung với mọi người hơn. Tôi sẽ không quá bủn xỉn với lòng thương xót của Chúa, với các bí tích và sự tha thứ. Anh thấy đó, điều được nhồi nhét vào đầu tôi hồi ở chủng viện là câu: Sự thật sẽ giải phóng anh em. Thế nên, tôi tin rằng trách nhiệm của mình là luôn đưa ra những thách đố khó khăn, và điều đó cũng có cái tốt. Nhưng tôi e rằng mình đã quá khắt khe với mọi người. Họ đã đủ đau khổ rồi, không cần tôi và Giáo hội phải chất thêm gánh nặng lên vai họ nữa. Lẽ ra tôi nên dám mạo hiểm vào lòng thương xót của Chúa hơn nữa!”

Điều này làm tôi sững sờ, vì chỉ chưa đầy một năm trước đó, khi tôi thi vấn đáp cuối kỳ ở chủng viện, một trong những linh mục giám khảo đã cảnh báo tôi thế này: “Hãy cẩn thận, đừng bao giờ để cảm xúc xen vào. Đừng có mềm yếu, như vậy là sai. Hãy nhớ rằng, dù có khắc nghiệt đến đâu, chính sự thật mới giải phóng con người!” Đó dường như là một lời khuyên chí lý cho một linh mục trẻ.

Thế nhưng, sau năm mươi năm thi hành tác vụ, tôi lại nghiêng về lời khuyên của vị linh mục già kia hơn: Chúng ta cần dám mạo hiểm hơn với lòng thương xót của Thiên Chúa. Vị trí của công lý và sự thật không bao giờ được phép phớt lờ, nhưng chúng ta phải dám để cho lòng thương xót vô biên, không bờ bến, không điều kiện và không đòi hỏi công trạng của Chúa được tuôn trào tự do hơn. Lòng thương xót của Chúa luôn sẵn có như một vòi nước gần nhất, và vì thế, giống như ngôn sứ Isaiah, chúng ta phải loan báo một lòng thương xót không hề dán nhãn giá: Đến đây, hãy đến mà không cần tiền bạc, không cần đức hạnh, hãy đến uống thỏa thuê lòng thương xót của Chúa! (Isaiah 55:1)

Điều gì đang kìm hãm chúng ta? Tại sao chúng ta lại ngần ngại khi loan báo lòng thương xót vô tận, hào phóng và không phân biệt của Ngài?

Một phần động cơ của chúng ta là tốt, thậm chí là cao quý. Sự quan tâm đến sự thật, công lý, tính chính thống, đạo đức chuẩn mực, hình thức công khai hay việc chuẩn bị bí tích kỹ lưỡng không phải là không quan trọng. Tình yêu cần được định hướng bởi sự thật, cũng như sự thật phải được điều hòa bởi tình yêu.

Nhưng đôi khi động cơ của chúng ta lại kém cao quý hơn, và sự ngần ngại đó nảy sinh từ sự rụt rè, sợ hãi, chủ nghĩa lề luật, sự tự mãn kiểu những người biệt phái, và một hiểu biết nghèo nàn về Thiên Chúa. Thế là, chúng ta quyết không để bất kỳ một “ân sủng rẻ tiền” nào được ban phát dưới sự canh chừng của mình!

Khi làm như vậy, tôi e rằng chúng ta đang đi lạc đường, chưa làm tròn vai trò của người mục tử nhân lành, và không cùng nhịp đập với Thiên Chúa mà Đức Giêsu đã nhập thể để bày tỏ. Lòng thương xót của Thiên Chúa, như Đức Giêsu mặc khải, ôm ấp tất cả không phân biệt ai, giống như ánh mặt trời chiếu soi đồng đều trên người tốt cũng như kẻ xấu, người xứng đáng cũng như kẻ không xứng đáng, người trong đạo cũng như kẻ ngoài đời.

Một trong những thấu thị thực sự gây chấn động mà Đức Giêsu mang lại cho chúng ta là: lòng thương xót của Thiên Chúa không thể không đến với tất cả mọi người. Nó luôn miễn phí, không do công trạng, không điều kiện, mang tính phổ quát, vượt lên trên mọi tôn giáo, phong tục, luật lệ, đảng phái chính trị, các chương trình bắt buộc, ý thức hệ, và thậm chí vượt lên trên cả chính tội lỗi.

Về phần mình, đặc biệt là những người làm cha mẹ, những người làm mục vụ, thầy cô giáo, giáo lý viên và những người đi trước, chúng ta phải dám loan báo đặc tính hào phóng của lòng thương xót Chúa. Chúng ta không được ban phát lòng thương xót của Chúa như thể nó là của riêng mình để ban ơn; không được phân phát sự tha thứ của Chúa như thể đó là một món hàng có hạn; không được đặt điều kiện cho tình yêu của Chúa như thể Chúa cần được bảo vệ; hay ngăn chặn con đường đến với Chúa như thể chúng ta là người giữ cổng thiên đàng. Chúng ta không phải là người giữ cổng. Nếu chúng ta trói buộc lòng thương xót của Chúa vào sự rụt rè và sợ hãi của chính mình, chúng ta đang giới hạn nó trong tầm vóc nhỏ bé của tâm trí mình. Đó là một sai lầm.

Thật thú vị khi để ý trong các sách Tin Mừng rằng các tông đồ — dĩ nhiên là với ý tốt — thường cố gắng ngăn cản một số người đến gần Đức Giêsu vì cho rằng họ không xứng đáng, hoặc họ là sự xúc phạm đến sự thánh thiện của Ngài, hay bằng cách nào đó sẽ làm vấy bẩn sự thanh sạch của Ngài. Thế là họ cố đuổi trẻ em, những người hành nghề mại dâm, những người thu thuế, những tội nhân khét tiếng và đủ mọi thành phần chưa được khai tâm đi. Nhưng lần nào Đức Giêsu cũng bác bỏ những nỗ lực đó bằng những lời đại ý rằng: “Cứ để họ đến với Ta. Ta muốn họ đến.”

Mọi chuyện vẫn không thay đổi. Theo năm tháng, chúng ta — những người đầy thiện chí — vì những lý do y hệt như các tông đồ, vẫn tiếp tục cố gắng giữ một số cá nhân và nhóm người tránh xa lòng thương xót của Chúa vốn luôn sẵn có trong Lời Chúa, Bí tích và Cộng đoàn. Ngày xưa Đức Giêsu đã dàn xếp được mọi chuyện; tôi tin rằng ngày nay Ngài cũng làm được. Thiên Chúa không cần chúng ta làm người gác cổng.

Điều Thiên Chúa muốn là tất cả mọi người, bất kể tuổi tác, tôn giáo, văn hóa, sự yếu đuối cá nhân hay việc thiếu thực hành đạo đức, hãy đến với nguồn nước vô tận của lòng thương xót thần linh.

Nhà tự nhiên học nổi tiếng John Muir từng thách thức các Kitô hữu bằng những lời này: Tại sao các Kitô hữu lại ngần ngại để các loài vật bước chân vào cái thiên đàng bủn xỉn của họ đến thế?

Tôi e rằng, chúng ta cũng đang bủn xỉn với lòng thương xót hào phóng của Thiên Chúa như vậy.

Thomas Moore, tác giả cuốn Chăm sóc Tâm hồn (Care of the Soul), dạy chúng ta rằng nhiệm vụ tâm linh quan trọng nhất của chúng ta là lắng nghe những tiếng nói thầm kín từ chính tâm hồn mình. Nếu ta biết lắng nghe một cách chân thành, nó sẽ dẫn dắt, bảo vệ và giữ cho chúng ta được lành mạnh.

Tôi từng nghe ông trình bày điều này với thính giả trong một nhà thờ. Sau khi ông kết thúc, một người đã đưa ra lời phản đối khá gay gắt: “Tôi là một người đã có gia đình, vậy chuyện gì sẽ xảy ra nếu tâm hồn bảo tôi hãy đi ngoại tình?” Moore đã trả lời đại ý thế này: Tâm hồn bạn sẽ không bao giờ bảo bạn làm điều đó. Tâm hồn chính là hệ miễn dịch đạo đức và tâm linh của bạn. Giống như hệ miễn dịch cơ thể sẽ không bao giờ thôi thúc bạn làm những điều có hại cho sức khỏe thể chất, tâm hồn cũng sẽ không bao giờ xúi giục bạn làm những điều phương hại đến sức khỏe đạo đức và tâm linh của mình. Tâm hồn, cũng giống như cơ thể, có một hệ miễn dịch riêng để bảo vệ sự vẹn toàn của bạn.

Những gì Moore nói về tâm hồn của mỗi cá nhân cũng đúng với “linh hồn” của thế giới này. Thực tại có một hệ miễn dịch, một “quỹ đạo đạo đức” (moral arc) giúp bảo vệ sự lành mạnh của chúng ta và cho chúng ta biết khi nào nó bị xâm phạm.

Điều này được thể hiện qua nhiều cách khác nhau. Ví dụ, Đức Giêsu đã dạy rất rõ ràng: Anh em đong bằng đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong cho anh em bằng đấu ấy. (Mác-cô 4, 24). Hàm ý ở đây là thực tại có một cấu trúc đạo đức, mà nền tảng cuối cùng là tình yêu — một cấu trúc không thể bị xâm phạm mà không để lại hậu quả. Nó trả lại cho ta những gì ta đã trao đi: đáp lại lòng tốt bằng điều lành, và ác tâm bằng sự khổ lụy. Làn hơi ta thở ra cũng chính là không khí ta sẽ hít lại (điều này đúng cả theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng).

Trong Phật giáo và Ấn Độ giáo, điều này được thể hiện qua Luật Nhân Quả (Karma). Nói theo ngôn ngữ bình dân là: “Gieo nhân nào, gặt quả nấy”. Thực tại được cấu trúc sao cho cuối cùng chúng ta luôn phải gặt hái kết quả từ chính hành động của mình. Khi ta hành động vị tha, những điều tốt đẹp sẽ đến; và khi ta sống ích kỷ, ta sẽ nếm trải những hệ quả chẳng lành. Về bản chất, không ai có thể trốn tránh được bất cứ điều gì, và không một việc thiện nào mà không được đền đáp.

Cả Đức Giêsu và Luật Nhân Quả đều dạy rằng: giống như cơ thể có hệ miễn dịch để dẫn dắt và bảo vệ — một hệ thống mà ta không thể phớt lờ hay vi phạm mà không phải trả giá — thì thực tại cũng có một hệ miễn dịch, một cấu trúc đạo đức bất biến. Suy cho cùng, chúng ta gieo gì gặt nấy, không có ngoại lệ. Đức hạnh chính là phần thưởng của chính nó, và tội lỗi cũng chính là hình phạt của chính nó.

Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng hiển hiện rõ ràng trên bề mặt. Đôi khi, có vẻ như tội ác lại được tưởng thưởng còn đức hạnh lại bị trừng phạt. Nhưng đó chủ yếu là ở cấp độ cảm xúc của chúng ta. Về mặt cảm xúc, việc ghen tị với những kẻ vô luân là điều tự nhiên. Nhà văn Nikos Kazantzakis đã diễn đạt điều này một cách khá hình ảnh: “Đức hạnh ngồi cô độc trên đỉnh của một mỏm đá hoang vu. Trong tâm trí nàng hiện lên tất cả những khoái lạc cấm kỵ mà nàng chưa bao giờ được nếm trải — và nàng khóc!”

Chúng ta thấy kiểu ghen tị này ở người anh của “Đứa con hoang đàng”. Anh ta phẫn uất vì người em mình đã buông mình trong lối sống hưởng lạc, trong khi bản thân anh ta lại giữ mình trong khuôn khổ đạo đức. Với anh ta, có vẻ như người em đã thực sự tận hưởng cuộc đời, còn anh ta, vì nhút nhát, đã bỏ lỡ nó.

Thế nhưng, những lời người cha nói với anh là để xua tan sự ghen tị đó trong anh (và trong cả chúng ta). Người Cha Nhân Hậu — chính là Thiên Chúa — bảo người anh đừng ghen tị với sự phóng đãng của đứa em. Nhìn từ bên ngoài, nó có vẻ như là đang “sống”, nhưng theo lời người cha: Em con đã chết!

Ẩn sâu trong toàn bộ thực tại được tạo dựng là một vòng cung đạo đức—một hệ miễn dịch đạo đức—vốn hiện hữu để bảo vệ vũ trụ và tất cả chúng ta đang hiện diện trong đó. Đức hạnh tự thân đã là phần thưởng, và tội lỗi tự thân đã là sự trừng phạt. Cả Luật Nhân quả lẫn lời dạy của Chúa Giê-xu đều khẳng định với chúng ta rằng: bạn đong đo cho người khác bằng thước nào, thì chính bằng thước ấy bạn sẽ nhận lại cho chính mình. Không một việc thiện nào lại không được đền đáp, và cũng chẳng có hành động ích kỷ nào giúp cuộc đời con người trở nên tốt đẹp hơn.

Tôi từng thực hiện luận án tiến sĩ về các bằng chứng chứng minh sự tồn tại của Thiên Chúa. Tôi đã nghiên cứu Ngũ Đạo – Năm Con Đường nổi tiếng của Thomas Aquinas, Lý lẽ Bản thể luận đầy thú vị của Anselmo, quan điểm của Descartes, và vô số những lời bình phẩm về các lập luận cố gắng chứng minh sự tồn tại của Thiên Chúa. Cuối cùng, tôi kết luận rằng chúng ta không thể chứng minh sự tồn tại của Thiên Chúa theo cách người ta chứng minh một phương trình toán học hay một giả thuyết khoa học chặt chẽ.

Nhưng điều đó không có nghĩa là những bằng chứng này không hữu ích. Chúng hoạt động theo một cách khác. Chúng chỉ cho bạn một lối sống: nơi bạn không tìm thấy thực tại của Thiên Chúa ở cuối một phương trình, mà là nơi bạn trải nghiệm thực tại của Ngài thông qua việc sống một cách chân thành và đạo đức.

Có một một vòng cung đạo đức ẩn sâu trong toàn bộ thực tại—một hệ miễn dịch—mà tôi tin rằng chính là minh chứng rõ ràng cho sự hiện hữu của Thiên Chúa; bởi lẽ, nó cho ta biết rằng một tình yêu thương mang tính cá nhân và vị tha đang nằm ở nền tảng của vạn vật, và tình yêu ấy không bao giờ có thể bị xâm phạm.

Tôi được nghe câu chuyện này từ một nhà thần học nổi tiếng, người không muốn tôi nêu tên khi chia sẻ câu chuyện này, mặc dù câu chuyện rất đáng để nghe về thần học của ông.

Ông đang thuyết giảng và đến một đoạn, ông nói rằng Chúa không muốn Chúa Giê-su phải chịu khổ như Ngài đã chịu. Một người phụ nữ trong khán giả lập tức lên tiếng: “Ông có thực sự nghĩ vậy không?” Không biết đây là lời phản đối hay sự khẳng định, ông mời người phụ nữ lên nói chuyện với mình trong giờ giải lao. Đến gần ông trong giờ giải lao, bà lặp lại câu hỏi: “Ông có thực sự nghĩ vậy không? Ông có tin rằng Chúa không muốn Chúa Giê-su phải chịu khổ như Ngài đã chịu không?” Ông trả lời rằng quả thật ông có ý đó. Chúa không muốn Chúa Giê-su phải chịu khổ như Ngài đã chịu. Bà đáp lại: “Tốt, vậy thì tôi có thể cầu nguyện lại. Tôi cảm thấy khó mà cầu nguyện với một vị Chúa cần đến sự đau khổ như vậy để trả một món nợ nào đó.”

Vậy tại sao Chúa Giê-su phải chịu đau khổ? Phải chăng sự đau khổ của Ngài là cần thiết để trả một món nợ mà chỉ một đấng thiêng liêng mới có thể trả? Phải chăng tội lỗi nguyên thủy của A-đam và Ê-va là một sự xúc phạm lớn lao đối với Thiên Chúa đến nỗi không một sự chân thành, thờ phượng, vị tha hay sự hy sinh nào của con người có thể làm nguôi ngoai được Ngài? Thật vậy, Thiên Chúa có bao giờ cần được làm nguôi ngoai không?

Quan niệm cho rằng Chúa Giê-su cần phải chịu đau khổ như vậy để phần nào làm nguôi ngoai tội lỗi của chúng ta nằm sâu trong sự hiểu biết phổ biến của chúng ta về sự đau khổ và cái chết của Chúa Giê-su, và dường như có những dẫn chứng mạnh mẽ ủng hộ điều đó trong Kinh Thánh và trong thần học về sự chuộc tội. Điều này cho thấy rằng cần phải có một mức độ đau khổ nhất định để trả món nợ tội lỗi, và sự đau khổ của Chúa Giê-su đã trả món nợ đó. Và vì món nợ rất lớn, nên sự đau khổ của Chúa Giê-su phải rất dữ dội.

Nhưng, bao nhiêu phần trong số này mang tính ẩn dụ và bao nhiêu phần cần được hiểu theo nghĩa đen? Dưới đây là một cách hiểu khác về lý do tại sao Chúa Giê-su chọn chấp nhận đau khổ như vậy.

Ngài làm vậy để thể hiện sự đoàn kết trọn vẹn với chúng ta. Ngài chấp nhận chịu đựng đau khổ tột cùng để không ai có thể nói: “Chúa Giê-su không chịu đau khổ như tôi! Tôi đã chịu đau khổ nhiều hơn và nhục nhã hơn Ngài rất nhiều!”

Chúng ta hãy cùng xem xét sự đau khổ của Chúa Giê-su dưới góc nhìn của thách thức đó.

Trước hết, trong cuộc đời trước khi chịu khổ nạn và chết, Ngài đã phải chịu đựng nỗi đau của sự nghèo khó, hiểu lầm, thù hận, phản bội, cùng với sự cô đơn của đời sống độc thân. Bên cạnh đó, trên thập tự giá, Ngài đã trải qua một đêm tối của đức tin. Nhưng đó chỉ là những đau khổ bình thường của con người. Chính trong cuộc khổ nạn và cái chết, những đau khổ của Ngài mới trở nên phi thường hơn.

Chúa Giê-su đã bị đóng đinh trên thập tự giá. Hình phạt đóng đinh được người La Mã thiết kế không chỉ đơn thuần là hình phạt tử hình. Nó còn được thiết kế để gây ra mức độ đau đớn tối đa mà một người có thể chịu đựng được. Đó là lý do tại sao đôi khi họ cho người bị đóng đinh dùng morphine hoặc một số loại thuốc khác, không phải để làm giảm đau, mà để giữ cho người đó tỉnh táo, khiến người đó chịu đau đớn lâu hơn.

Tệ hơn nữa, việc đóng đinh trên thập tự giá được thiết kế để làm nhục người bị đóng đinh một cách tột cùng. Việc đóng đinh là một sự kiện công khai, và người bị đóng đinh bị lột trần truồng để bộ phận sinh dục của họ bị phơi bày, và trong những cơn co giật khi hấp hối, ruột của họ sẽ bị giãn ra. Sự sỉ nhục tột cùng. Đó là những gì Chúa Giê-su đã phải chịu đựng.

Hơn nữa, một số học giả suy đoán (mặc dù không có bằng chứng trực tiếp nào cho điều này) rằng vào đêm giữa lúc bị bắt và lúc bị hành quyết ngày hôm sau, ông đã bị những người lính giam giữ ông tấn công tình dục. Suy đoán này dựa trên hai điều: một linh cảm, vì tấn công tình dục là chuyện thường xảy ra trong những tình huống như vậy; và việc chịu đựng sự sỉ nhục này sẽ là sự đồng cảm tột cùng của Chúa Giê-su với nỗi đau khổ của con người.

Có lẽ không nỗi nhục nhã nào sánh được với nỗi nhục nhã khi bị tấn công tình dục. Nếu Chúa Giê-su đã phải chịu đựng điều này, và có linh cảm rằng Ngài đã từng, thì điều đó đặt Ngài vào vị trí đồng cảm với một trong những nỗi đau sâu sắc nhất của con người. Tất cả những ai đã phải chịu đựng nỗi nhục nhã này đều được an ủi khi biết rằng Chúa Giê-su cũng có thể đã phải chịu đựng điều đó.

Tại sao Chúa Giê-su lại chấp nhận chịu đau khổ như vậy? Tại sao, như Giáo hội giải thích, Ngài lại trở thành tội lỗi vì chúng ta?

Dù ẩn chứa điều gì là bí ẩn sâu xa và chân lý đằng sau mô típ trả giá cho tội lỗi và chuộc lỗi cho những thiếu sót của con người, lý do sâu xa hơn khiến Chúa Giê-su chọn chấp nhận đau khổ như vậy là để thể hiện sự đồng cảm trọn vẹn với chúng ta, trong mọi nỗi đau và sự tủi nhục của chúng ta.

Chúa Giê-su đến từ Thiên Chúa vô hình của chúng ta, mang đến một khuôn mặt con người cho bản chất thần thánh, và dạy chúng ta những gì nằm trong trái tim của Thiên Chúa. Và khi làm điều này, Ngài đã hoàn toàn mang lấy thân phận con người của chúng ta. Ngài không chỉ chạm vào cuộc sống con người, mà còn hoàn toàn bước vào đó, bao gồm cả chiều sâu nỗi đau của con người.

Thật vậy, có những nỗi đau khổ cụ thể mà có lẽ Chúa Giê-su không trực tiếp trải nghiệm (phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, lưu đày, khuyết tật về thể chất) nhưng trong đêm tối của đức tin trên thập tự giá và trong sự sỉ nhục khi bị đóng đinh, Ngài đã chịu đau khổ theo cách mà không ai có thể nói: “Chúa Giê-su không chịu đau khổ như tôi đã chịu đau khổ!”

Nhiều người trong chúng ta cần có thêm thinh lặng trong cuộc sống. Tôi nói điều này một cách dè dặt, bởi vì vị trí của thinh lặng trong đời ta không phải là điều dễ xác định.

tTnh lặng là một thực tại phức tạp; đôi khi chúng ta sợ nó và tìm cách tránh né, nhưng cũng có lúc, khi mệt mỏi và bị kích thích quá mức, chúng ta lại tha thiết khao khát nó.

Nhìn chung, chúng ta có quá ít thinh lặng trong đời mình. Công việc, điện thoại di động, các cuộc trò chuyện, giải trí, tin tức, những xao lãng và đủ loại bận tâm khác lấp đầy từng phút giây tỉnh thức. Chúng ta đã quá quen với việc được kích thích bởi lời nói, thông tin và sự phân tâm, đến mức thường cảm thấy lạc lõng và bồn chồn khi ở một mình, không có ai để nói chuyện, không có gì để xem, không có gì để đọc hay làm để chiếm lấy sự chú ý của mình.

Tuy nhiên, không phải tất cả điều này đều xấu. Trước đây, các tác giả viết về tâm linh thường quá phiến diện trong việc ca ngợi đức tính của sự thinh lặng. Họ có xu hướng tạo ấn tượng quá đơn giản rằng Thượng đế và chiều sâu tâm linh chỉ được tìm thấy trong sự thinh lặng, như thể những đức tính của công việc thường nhật, trò chuyện, lễ hội, gia đình và cộng đồng đều kém quan trọng hơn về mặt tâm linh.

Khi nói về không gian thinh lặng, các tín ngưỡng tâm linh xưa kia thường trừng phạt người hướng ngoại và quá dễ dãi với người hướng nội. Nói tóm lại, họ đã không xem xét đầy đủ rằng tất cả chúng ta, cả người hướng ngoại và hướng nội, đều cần đến liệu pháp của đời sống xã hội. Trong khi chúng ta cần sự thinh lặngđể có chiều sâu, chúng ta lại cần sự tương tác với người khác để ổn định tâm trí và giữ gìn sự tỉnh táo. Một số quá trình tự khám phá bản thân chỉ có thể thực hiện trong thinh lặng, nhưng một số khía cạnh khác của sự tỉnh táo lại phụ thuộc vào sự tương tác với người khác. Sự thinh lặng cũng có thể là một lối thoát, một sự né tránh quá trình thanh lọc khắc nghiệt thường chỉ có thể xảy ra thông qua thử thách của việc tương tác trong gia đình và cộng đoàn.

Hơn nữa, thinh lặng không phải lúc nào cũng là cách tốt nhất để đối diện với những nỗi đau hay ám ảnh trong lòng. Xét cho cùng, đó có thể là một dạng tập trung quá mức vào chính mình. Đôi khi, khi một nỗi đau đang đe dọa sự quân bình nội tâm, điều tốt nhất ta có thể làm không phải là vào nhà nguyện, nhưng là đến rạp hát hoặc dùng bữa với một người bạn. Sự chuyên tâm vào công việc hay một hình thức giải trí lành mạnh đôi khi lại chính là người bạn cần thiết khi con tim ta đang ngột ngạt.

Có một câu chuyện về triết gia nổi tiếng Hegel. Ngay sau khi hoàn tất công trình đồ sộ của mình về hiện tượng học của lịch sử, ông nhận ra rằng mình đang bên bờ suy sụp vì cường độ tập trung kéo dài quá lâu. Ông đã làm gì để thoát khỏi tình trạng ấy? Đi tĩnh tâm trong thinh lặng ư? Không. Ông đi xem nhạc kịch mỗi tối, dùng bữa hằng ngày với bạn bè, và tìm đến đủ mọi hình thức giải trí cho đến khi, sau một thời gian, sự siết chặt nghẹt thở của thế giới nội tâm dần buông lỏng và ánh nắng cùng sự tươi mới của đời sống thường ngày lại bừng lên. Đôi khi, chính sự xao lãng – chứ không phải thinh lặng – mới là phương thuốc tốt nhất cho chúng ta, kể cả trên bình diện thiêng liêng.

Dẫu vậy, thinh lặng vẫn là điều cần thiết. Những gì các bậc thầy linh đạo qua mọi thời đại muốn dạy về điều này có thể được tóm gọn trong một câu của Meister Eckhart: Không gì giống ngôn ngữ của Thiên Chúa cho bằng thinh lặng.

Thực chất, Eckhart muốn nói rằng thinh lặng là một lối vào đặc biệt của cõi thần linh. Bên trong mỗi chúng ta có một khoảng thinh lặng mênh mông đang mời gọi ta bước vào, và có thể giúp ta học ngôn ngữ của trời cao. Điều đó có nghĩa là gì?

Thinh lặnglà một ngôn ngữ sâu xa hơn, bao quát hơn, thấu hiểu hơn, giàu lòng trắc ẩn hơn và vĩnh cửu hơn bất cứ ngôn ngữ nào khác. Trên thiên đàng, dường như sẽ không còn ngôn ngữ, không còn lời nói. Thinh lặng sẽ cất tiếng. Chúng ta sẽ hiểu nhau cách trọn vẹn, thân mật và hân hoan, và nâng đỡ nhau trong tĩnh lặng. Trớ trêu thay, dù rất quan trọng, lời nói cũng là một phần lý do khiến chúng ta chưa thể làm được điều ấy ngay bây giờ. Lời nói có thể hiệp nhất, nhưng cũng có thể chia rẽ. Trong tĩnh lặng, có một sự kết nối sâu xa hơn.

Những người yêu nhau đã biết điều này, cũng như các tín hữu Quaker với phụng vụ cố gắng phản chiếu sự thinh lặng của thiên đàng, và như những ai thực hành cầu nguyện chiêm niệm. Thánh Gioan Thánh Giá diễn tả điều ấy bằng một câu đầy ẩn ý: “Hãy học để hiểu nhiều hơn bằng cách không hiểu, hơn là bằng cách hiểu.”

Thinh lặngcó thể nói lớn hơn và sâu hơn lời nói. Chúng ta đã trải nghiệm điều này theo nhiều cách khác nhau: khi bị ngăn cách bởi khoảng cách hay cái chết với những người thân yêu, chúng ta vẫn có thể ở với họ trong thinh lặng; khi bị chia rẽ với những người thiện chí vì hiểu lầm, thinh lặng có thể là nơi chúng ta lại có thể ở cùng nhau; khi đứng bất lực trước nỗi đau của người khác, thinh lặng có thể là cách diễn tả sự cảm thông tốt nhất; và khi chúng ta phạm lỗi và không còn lời nào có thể khôi phục sự nguyên vẹn trước đây, thì trong thinh lặng, một Lời sâu xa hơn có thể vang lên, cho ta biết rằng rốt cuộc mọi sự sẽ ổn thỏa, và mọi cách thế hiện hữu sẽ được ổn thỏa.

Không gì giống ngôn ngữ của Thiên Chúa cho bằng thinh lặng. Đó là ngôn ngữ của thiên đàng, đã sẵn ở sâu thẳm trong ta, đang mời gọi ta bước vào sự thân mật sâu xa hơn với mọi sự – ngay cả khi chúng ta vẫn cần đến “liệu pháp” của đời sống công khai.

Ngày nay, trong chính trị cũng như trong diễn ngôn xã hội nói chung, việc nói đến sức mạnh thô bạo của con người, bạo lực và quyền lực như những yếu tố cần thiết để dẫn dắt đời sống ngày càng trở nên dễ chấp nhận. Thậm chí, lòng cảm thông đôi khi còn bị gọi thẳng thừng là một điểm yếu.

Một chuyện là khi người ta nói rằng sức mạnh, bạo lực và quyền lực thực sự đang chi phối thế giới; nhưng việc khoác cho điều đó một chiếc áo Kitô giáo thì lại là một sai lầm nguy hiểm. Nói gọn lại, điều này hoàn toàn đối nghịch với Đức Giêsu, như các sách Tin Mừng cho thấy rất rõ.

Tin Mừng định nghĩa sức mạnh và yếu đuối như thế nào?

Suốt nhiều thế kỷ, dân được tuyển chọn, trong thân phận bị áp bức, đã khao khát và cầu nguyện cho một Đấng Mêsia từ Thiên Chúa, Đấng sẽ xuất hiện với sức mạnh đáng sợ, đánh bại kẻ thù, mang lại thịnh vượng, và quy tụ họ thành một cộng đồng bằng một sức mạnh, bạo lực và quyền lực siêu phàm. Nhưng đó không phải là điều họ nhận được.

Hoàn toàn trái ngược với mọi mong đợi của họ, khi lời cầu xin và hy vọng cuối cùng được đáp lại, Đấng Mêsia mà họ hằng mong chờ đã xuất hiện không phải như một siêu nhân, mà như một hài nhi bất lực, không thể tự nuôi sống mình, bất lực trong việc tự chăm sóc để lớn lên.

Đúng là khi trưởng thành, Người đã làm nhiều phép lạ và đôi khi biểu lộ một sức mạnh, một quyền năng siêu nhiên. Tuy nhiên, quyền năng Người thể hiện trong các phép lạ không bao giờ mang tính chính trị, quân sự hay đe dọa bằng sức lực thể lý. Các phép lạ ấy luôn là sự tỏ bày lòng trắc ẩn và sự trung tín của Thiên Chúa.

Có một lối chơi chữ thú vị trong Tin Mừng khi nói về “quyền năng” hay “thẩm quyền”. Tin Mừng dùng ba từ Hy Lạp khác nhau. Đôi khi, quyền năng được gọi là Energia — loại sức mạnh mà một vận động viên ngôi sao mang vào sân thi đấu; đôi khi quyền năng được gọi là Dynamis — loại sức mạnh mà một ca sĩ nhạc rock có thể mang lên sân khấu. Nhưng mỗi khi Tin Mừng nói đến Đức Giêsu là Đấng có quyền năng hay có thẩm quyền, các tác giả không bao giờ dùng những từ ấy. Thay vào đó, họ dùng từ Exousia (một từ mà tiếng Anh không có tương đương trực tiếp, dù chúng ta có thể nắm bắt được ý nghĩa).

Exousia là quyền năng nghịch lý mà một em bé mang vào trong một căn phòng. Bề ngoài, nó trông như sự bất lực, nhưng xét cho cùng, đó lại là quyền năng lớn nhất — sự dễ bị tổn thương, quyền năng luân lý có khả năng tạo nên sự thân mật.

Nói đơn giản: nếu đặt ba người vào cùng một căn phòng — một vận động viên đang ở đỉnh cao thể lực, một ngôi sao nhạc rock có thể làm bùng nổ cả sân vận động, và một em bé — thì ai mới là người có quyền năng lớn nhất? Đức Giêsu trả lời câu hỏi ấy.

Chúng ta thấy điều này rất rõ trong cách Người chết. Khi Người treo trên thập giá, đau đớn và bị làm nhục, Người bị chế nhạo: “Nếu ông là Con Thiên Chúa, hãy xuống khỏi thập giá đi! Nếu ông có quyền năng thần linh, hãy tỏ ra xem!” Đức Giêsu không mắc bẫy. Thay vì biểu lộ kiểu quyền năng mà chúng ta thường nghĩ Thiên Chúa nên dùng, Người lại chọn một quyền năng khác, cao hơn. Trong sự bất lực của mình, Người phó thác Thần Khí trong tình yêu và lòng cảm thông, và chính trong điều đó, Người cho chúng ta thấy nơi chốn mà sự thân mật được sinh ra.

Hơn nữa, giáo huấn của Đức Giêsu không thể rõ ràng hơn. Trong Bài Giảng Trên Núi (có lẽ là bộ luật luân lý vĩ đại nhất từng được viết), Người khẳng định rằng sức mạnh, bạo lực và quyền lực của con người không phải là điều làm nên Nước Trời.

Vậy điều gì tạo nên cộng đoàn và sự thân mật giữa chúng ta?

Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.
Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được ủi an.
Phúc thay ai hiền lành, vì họ sẽ được đất làm gia nghiệp.
Phúc thay ai đói khát sự công chính, vì họ sẽ được no thỏa.
Phúc thay ai xót thương người, vì họ sẽ được xót thương.
Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được thấy Thiên Chúa.
Phúc thay ai xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.
Phúc thay ai bị bách hại vì sự công chính, vì Nước Trời là của họ.
(Mt 5,3–11)

Đáng buồn thay, trong chính trị và trong diễn ngôn xã hội hôm nay (vốn thường thiếu hẳn sự văn minh), người ta ngày càng đặt niềm tin vào sức mạnh thô bạo của con người — quyền lực chính trị, quyền lực kinh tế, quyền lực quân sự, quyền lực truyền thông xã hội, đặc quyền lịch sử. Như nhiều chính trị gia ngày nay tuyên bố, đó mới là những gì “thực tế”. Chúng quyết định mọi sự trong thế giới này. Chính kẻ mạnh, kẻ quyền thế và người giàu mới là những người thừa hưởng những điều tốt đẹp của trần gian. Còn những ai nghèo trong tinh thần, ai than khóc, ai hiền lành, ai xót thương, ai bị bách hại, thì sẽ bị bỏ lỡ cuộc sống. Và nền tảng của tất cả điều đó là niềm tin rằng lòng cảm thông là một điểm yếu.

Trước thực trạng ấy, chúng ta phải nói gì? Phản ứng của người Kitô hữu nên là gì?
Từ thuở ban đầu của lịch sử nhân loại, sức mạnh và quyền lực thô bạo luôn tự khẳng định mình và thường là lực chi phối việc hình thành lịch sử. Người hiền lành không phải lúc nào cũng được thừa hưởng trái đất này (ít nhất là trái đất này). Và hôm nay, người hiền lành đang bị đe dọa từ mọi phía. Tuy nhiên, dù có thể hữu dụng về mặt chính trị hay kinh tế đến đâu, kiểu sức mạnh và quyền lực trần trụi ấy không thể khoác lên mình chiếc áo của Đức Giêsu và Tin Mừng. Nó hoàn toàn đối nghịch với Đức Giêsu và với Tin Mừng.

Thiên Chúa là tình yêu. Nếu điều này là đúng — và quả thật là đúng — thì tại sao chúng ta lại sợ Thiên Chúa, và tại sao chúng ta lại sợ cái chết?

Chúng ta đang sống trong quá nhiều nỗi sợ đối với Thiên Chúa và cái chết. Nỗi sợ này đến từ đâu? Tại sao con người lại phải sợ việc đối diện trực tiếp với tình yêu?
Nỗi sợ ấy không chỉ đơn thuần là sản phẩm của một thứ tôn giáo lệch lạc, vốn có thể mang lại cho chúng ta một hình ảnh méo mó về Thiên Chúa. Tôn giáo lệch lạc có thể góp phần tạo nên nơi chúng ta một nỗi sợ không lành mạnh về Thiên Chúa, nhưng vẫn còn những yếu tố sâu xa và quan trọng hơn đang tác động ở đây.

Trước hết, trừ khi chúng ta được chúc phúc cách đặc biệt trong kinh nghiệm được yêu thương, hầu như tất cả chúng ta đều mang trong mình một nỗi sợ sâu kín rằng mình somehow không đáng yêu, không xứng đáng, và không thể trần trụi về mặt luân lý và tâm lý trước tình yêu thuần khiết. Vì thế, việc chúng ta run sợ khi đứng trước một Thiên Chúa là tình yêu thuần khiết, và lo sợ khi phải đối diện với Ngài trong cái chết, là điều dễ hiểu. Tôi nói điều này với lòng cảm thông. Đối với hầu hết chúng ta, đó đơn giản là thân phận con người, và tôn giáo lệch lạc không nằm ở cội rễ sâu xa nhất của nỗi sợ này. Vậy cội rễ sâu xa ấy là gì?

Đó là cuộc vật lộn bẩm sinh của chúng ta với tình yêu. Nói cho cùng, cuộc vật lộn của chúng ta chính là cuộc vật lộn của Giacóp trong Kinh Thánh, người đã trải qua một đêm vật lộn với một sức mạnh thần linh vô danh. Sức mạnh ấy là gì? Một thiên sứ? Chính Thiên Chúa? Đúng là cả hai, nhưng sau cùng, ông đang vô thức vật lộn với tình yêu. Và chính vì thế, khi cuộc vật lộn gần kết thúc và ông bị thương nặng, ông mới nhận ra mình đang vật lộn với ai, rồi bám chặt lấy Đấng ấy và nài xin chúc lành. Đó chính là cuộc vật lộn sâu xa nhất của chúng ta với Thiên Chúa, với tình yêu.
Tuy nhiên, thần học sai lệch đôi khi cũng góp phần vào nỗi sợ này, do chúng ta hiểu sai lời khuyên trong Kinh Thánh rằng: “Kính sợ Đức Chúa là đầu mối của sự khôn ngoan” (Cn 9,10).

Nền thần học và giáo lý mà tôi đã được dạy từ thời niên thiếu (phần lớn là rất lành mạnh) vẫn chứa đựng, và khá mạnh mẽ, một mô-típ của nỗi sợ không lành mạnh. Thiên Chúa là Đấng phải sợ. Ngài ghi nhận tội lỗi của chúng ta, đếm từng lỗi lầm, và lưu giữ chúng cẩn thận trong một cuốn sổ. Một ngày kia, chúng ta sẽ phải đối diện với Thiên Chúa, cuộc gặp gỡ ấy sẽ thiêu đốt linh hồn chúng ta, và chúng ta sẽ phải trả lời cho mọi thiếu sót của mình. Hơn nữa, còn có nỗi sợ hỏa ngục sau cái chết. Dù chúng ta có chân thành đến đâu, chúng ta vẫn có thể chết trong tình trạng tội trọng và bị kết án vào hỏa ngục đời đời. Nền thần học và giáo lý mà tôi được rửa tội và lớn lên trong đó, dù có rất nhiều điều tốt đẹp, vẫn gieo vào tôi một nỗi sợ không lành mạnh về Thiên Chúa. Tôi nghi rằng điều này cũng đúng với nhiều người trong chúng ta.

Nhưng chẳng phải kính sợ Thiên Chúa là khởi đầu của sự khôn ngoan sao? Chẳng phải chúng ta phải đứng trước Thiên Chúa trong sợ hãi sao? Có — nhưng chỉ là một kiểu sợ hãi nhất định.

Sợ hãi có nhiều khuôn mặt, có cái lành mạnh, có cái không. Chúng ta sợ kẻ bắt nạt ngoài sân chơi, sợ mắc bệnh nặng, sợ đau đớn thể xác, sợ mất người thân vì cái chết, sợ chính cái chết của mình, và sợ bị phán xét vì những thiếu sót. Đó là một khuôn mặt của sợ hãi.

Nhưng còn một khuôn mặt khác: sợ mình không trung tín, sợ phản bội người mình yêu, sợ trở nên chai lì và thô lỗ, sợ mang giày dép mà bước vào trước bụi gai bốc cháy. Đó chính là thứ sợ hãi khởi đầu cho sự khôn ngoan. Đó là nỗi sợ lành mạnh trước mặt Thiên Chúa và trước tình yêu.

Thánh Phaolô, khi nói về ân sủng, về bản chất đã diễn tả như thế này: chúng ta không nên cố gắng trở nên tốt lành để Thiên Chúa yêu chúng ta; đúng hơn, chúng ta nên muốn sống tốt lành vì Thiên Chúa yêu chúng ta. Chẳng hạn, trong hôn nhân, chúng ta không nên trung tín trước hết vì sợ người bạn đời sẽ không còn yêu mình nữa. Đúng hơn, chúng ta nên trung tín vì người ấy yêu mình. Đó là sự kính sợ thánh thiện — sợ phản bội tình yêu — là khởi đầu của sự khôn ngoan, là nỗi sợ lành mạnh trước Thiên Chúa và trước tình yêu.

Ngoài ra, ngày nay chúng ta còn có một kho tàng tài liệu ngày càng phong phú kể lại kinh nghiệm của những người đã chết lâm sàng rồi được hồi sinh và trở lại cuộc sống. Trong hầu như mọi trường hợp, những người đã chết rồi sống lại đều không muốn quay trở về cuộc sống trần thế. Gần như tất cả đều mô tả rằng họ được đón tiếp bằng sự ấm áp, ánh sáng và một vòng tay yêu thương vượt xa bất cứ điều gì họ từng trải nghiệm trong đời này. Không ai nói rằng họ đã sợ hãi.

Thiên Chúa không bao giờ là một bạo chúa, một kẻ bắt nạt, tùy tiện, duy luật, lạnh lùng, thiếu hơi ấm, hay thiếu sự thấu hiểu và cảm thông trọn vẹn. Điều duy nhất chúng ta cần sợ là phản bội sự tốt lành ấy. Hình ảnh của tôi khi nghĩ đến việc đứng trước Thiên Chúa sau cái chết là hình ảnh một đứa trẻ sơ sinh được mẹ bồng lên lần đầu tiên, hoặc hình ảnh một ông bà rạng rỡ nhìn đứa cháu nhỏ, cố gắng dỗ cho nó mỉm cười. Chúng ta không cần sợ khi đối diện với Thiên Chúa, trước hay sau cái chết. Đó sẽ là kinh nghiệm gặp gỡ tình yêu thuần khiết và vô điều kiện. Và rồi, như Giacóp trong Kinh Thánh, cuối cùng chúng ta có thể thôi không còn vật lộn với tình yêu nữa, mà bám chặt lấy tình yêu ấy.