Hãy tưởng tượng bạn được sinh ra trong tình trạng mù bẩm sinh và sống đến tuổi trưởng thành mà chưa từng thấy ánh sáng hay màu sắc. Rồi, qua một cuộc phẫu thuật kỳ diệu nào đó, các bác sĩ giúp bạn có được thị lực. Điều gì sẽ xảy ra khi bạn mở mắt lần đầu? Kinh ngạc? Hoang mang? Ngây ngất? Đau đớn? Hay tất cả những cảm xúc đó cùng lúc?

Ngày nay, chúng ta đã biết câu trả lời. Những ca phẫu thuật phục hồi thị lực như vậy đã và đang được thực hiện, và chúng ta có một số hiểu biết về cách con người phản ứng khi lần đầu thấy được ánh sáng và màu sắc. Kết quả có thể làm chúng ta ngạc nhiên. Đây là cách J.Z. Young, một chuyên gia về chức năng não bộ, mô tả điều đó:

“Bệnh nhân khi mở mắt ra thường không cảm thấy vui sướng gì, thậm chí còn thấy đau đớn. Họ chỉ nhìn thấy một khối ánh sáng và màu sắc quay cuồng. Họ không thể nhận diện được đồ vật bằng thị giác, không biết chúng là gì hay gọi tên chúng ra sao. Họ không có khái niệm về không gian với các vật thể trong đó, dù họ đã biết về các vật ấy và tên của chúng qua xúc giác. Bạn có thể nói: ‘Tất nhiên rồi, họ cần một chút thời gian để học cách nhìn sự vật bằng mắt.’ Nhưng không phải ‘một chút thời gian’, mà là một thời gian rất dài, thậm chí là nhiều năm. Não bộ của họ chưa từng được huấn luyện theo các quy luật của thị giác. Chúng ta thường không ý thức rằng có những quy luật như vậy; ta nghĩ mình nhìn thấy mọi thứ một cách tự nhiên. Nhưng thực ra, chúng ta đã học cả một hệ thống quy luật trong thời thơ ấu.” (Xem: Emilie Griffin, Souls in Full Flight, tr. 143-144)

Liệu đây có thể là một hình ảnh minh họa hữu ích cho điều xảy ra nơi luyện ngục mà người Công giáo tin vào? Liệu sự thanh tẩy sau khi chết có thể được hiểu một cách tương tự: như một sự mở mắt và mở lòng ra trước một ánh sáng và một tình yêu quá dồi dào, đến mức buộc ta phải trải qua một quá trình học lại đầy đau đớn nhưng xuất thần, giống như người mù bẩm sinh lần đầu được nhìn thấy? Liệu luyện ngục có thể được hiểu không phải như sự vắng mặt của Thiên Chúa hay hình phạt đền tội, mà chính là điều xảy ra khi ta cuối cùng được ôm trọn trong vòng tay của Thiên Chúa – Đấng là tình yêu và chân lý tuyệt đối?

Thật vậy, chẳng phải đức tin, đức cậy và đức mến – ba nhân đức đối thần – chính là đang hướng ta đến trạng thái đó ngay trong đời này sao? Chẳng phải đức tin là một sự hiểu biết vượt trên mọi khái niệm sao? Chẳng phải đức cậy là một sự neo đậu vào điều gì đó nằm ngoài tầm kiểm soát và bảo đảm của chính mình sao? Chẳng phải đức mến là một sự vươn ra vượt khỏi những xúc cảm tự nhiên sao?

Thánh Phaolô, khi mô tả tình trạng con người nơi trần thế, đã nói rằng trong cuộc đời này, chúng ta chỉ thấy “như trong gương, một cách lờ mờ”; nhưng khi ấy (sau khi chết), chúng ta sẽ thấy “mặt đối mặt.” Ngài rõ ràng đang ám chỉ một dạng mù lòa tinh thần, một bóng tối bẩm sinh, một sự bất lực trong việc nhìn mọi sự đúng như chúng vốn là. Đáng chú ý nữa là ngài nói điều đó trong bối cảnh cho thấy ngay trong cuộc sống này, đức tin – đức cậy – đức mến đã phần nào xua tan sự mù quáng đó.

Tất nhiên, đây là những câu hỏi – có thể gây bối rối cho cả tín hữu Tin Lành và Công giáo.
Nhiều người Tin Lành bác bỏ hoàn toàn khái niệm luyện ngục vì cho rằng Kinh Thánh chỉ nói đến hai nơi vĩnh hằng: thiên đàng và hỏa ngục.Còn nhiều người Công giáo thì cảm thấy lo lắng nếu luyện ngục bị diễn giải khác đi so với hình ảnh truyền thống như một nơi chốn hay trạng thái tách biệt khỏi thiên đàng. Tuy nhiên, nếu hiểu luyện ngục như một tiến trình mở mắt – mở lòng – để nhìn thấy mọi sự một cách hoàn toàn mới, thì điều đó có thể giúp các Kitô hữu ngoài Công giáo dễ tiếp nhận hơn, đồng thời giúp gỡ bỏ những hàm ý sai lầm phổ biến trong lòng đạo đức người Công giáo.

Sự thanh tẩy đích thực chỉ có thể xảy ra qua tình yêu, bởi vì chỉ khi ta được ôm trọn trong tình yêu thật sự, ta mới thấy tội lỗi của mình rõ ràng là gì, và chỉ khi đó ân sủng mới có thể nâng ta lên để vượt qua nó.

Chỉ có ánh sáng mới xua tan bóng tối.
Chỉ có tình yêu mới xóa được tội lỗi.

Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu từng thưa với Chúa rằng:“Xin Chúa phạt con bằng một cái hôn!”

Sự ôm ấp trọn vẹn trong tình yêu chính là sự thanh tẩy duy nhất thực sự hiệu quả đối với tội lỗi.
Bởi vì chỉ khi được tình yêu đón lấy, ta mới thực sự hiểu tội lỗi là gì, và chỉ khi ấy, ta mới có được khát vọng, cái nhìn, và sức mạnh để sống trong chân lý và tình yêu.

Nhưng sự đột nhập của tình yêu và ánh sáng ấy có thể đồng thời mang nhiều cảm xúc:
vừa êm dịu vừa choáng ngợp,
vừa xuất thần vừa bất an,
vừa tuyệt vời vừa đau đớn,
vừa hân hoan vừa khổ sở –
không gì khác hơn chính là… luyện ngục.