Có rất nhiều dòng chữ đầy ám ảnh trong các bài tường thuật về cuộc thương khó. Có tâm hồn nào mà không lay động khi bài thương khó được đọc vang lên trong nhà thờ, và chúng ta đến đoạn Đức Giêsu trút hơi thở cuối cùng, rồi tất cả cùng quỳ xuống trong một phút thinh lặng đầy xúc động? Chẳng bài giảng nào có thể hiệu quả hơn dòng chữ duy nhất ấy (và Người đã trao thần khí) cùng sự thinh lặng sâu thẳm theo sau đó.
Một dòng chữ khác cũng luôn ám ảnh tôi là câu tiếp theo ngay sau đó. Chúng ta được kể rằng, vào khoảnh khắc Đức Giêsu qua đời, bức màn trong đền thờ đã xé ra làm đôi, từ trên xuống dưới.
Trí tưởng tượng của tôi, đặc biệt là khi còn nhỏ, luôn hình dung cảnh tượng đó theo một cách khá đáng sợ: Trời bỗng tối sầm lại giữa ban ngày, rồi vào lúc Đức Giêsu tắt thở, như thể có một tia sét kinh hoàng giáng xuống, bức màn đền thờ bị xé toạc trước mắt bao người đang đứng sững sờ — những kẻ giờ đây đã nhận ra, nhưng quá muộn, rằng người mà họ vừa nhạo báng và đóng đinh chính là Đấng Kitô.
Nhưng thực sự, ý nghĩa của cụm từ “bức màn đền thờ xé làm đôi” vào khoảnh khắc Đức Giêsu qua đời là gì?
Các học giả Kinh Thánh cho biết bức màn đó chính là tấm màn ngăn cách, không cho dân chúng nhìn thấy những gì diễn ra phía sau, cụ thể là các nghi lễ thánh thiêng do các tư tế thực hiện. Tấm màn ấy che chắn người thờ phượng bình thường khỏi sự huyền nhiệm.
Vì vậy, khi các sách Tin Mừng nói rằng vào lúc Đức Giêsu chết, bức màn đền thờ bị xé từ trên xuống dưới, ý nghĩa không phải là — như tôi từng tưởng tượng — Thiên Chúa xé nát thứ quý giá nhất của những kẻ đã đóng đinh Ngài để cho họ thấy họ đã sai lầm thế nào. Ngược lại mới đúng.
Bức màn đền thờ vốn được hiểu là để ngăn cách con người khỏi mầu nhiệm, khỏi việc nhìn thấu vào bên trong mầu nhiệm của Thiên Chúa. Trong cuộc đóng đinh, bức màn đó bị xé tan để giờ đây mọi người đều có thể nhìn vào bên trong Nơi Cực Thánh thực sự — chính là tâm can của Thiên Chúa.
Giờ đây, chúng ta thấy dung mạo thực sự của Thiên Chúa: Ngài là Đấng yêu thương chúng ta vô điều kiện đến mức dù chúng ta có đóng đinh Ngài, Ngài cũng chẳng ngừng yêu ta dù chỉ một giây. Thiên Chúa đổ chính máu mình ra để chạm đến ta, thay vì muốn ta phải đổ máu mình để chạm đến Ngài. Điều này nghĩa là gì?
Có một câu hỏi từ hàng thế kỷ nay: Tại sao Đức Giêsu phải chết theo cách khủng khiếp như vậy? Tại sao phải có máu? Cuộc chơi vũ trụ hay thần linh nào đang diễn ra ở đây? Phải chăng máu của Chúa Kitô, máu của con chiên, bằng cách nào đó đang “trả nợ” cho Thiên Chúa vì tội lỗi của Adam, Eva và của chính chúng ta? Tại sao máu phải đổ xuống?
Đây là một câu hỏi phức tạp và mọi câu trả lời đều chỉ là một phần sự thật. Chúng ta đang đối diện với một mầu nhiệm lớn lao. Tuy nhiên, ngay cả những mầu nhiệm lớn cũng có thể được hiểu một phần. Một trong những lý do khiến Đức Giêsu chết theo cách này, một trong những lý do của việc đổ máu, là rất rõ ràng với những hàm ý sâu sắc. Đó là gì?
Nó liên quan mật thiết đến ý nghĩa của “máu”. Từ thuở sơ khai cho đến trước cuộc đóng đinh của Đức Giêsu, nhiều nền văn hóa đã hiến tế máu cho các thần linh của họ. Tại sao lại là máu? Vì máu được đồng nhất với nguyên lý sự sống. Máu mang theo sự sống, là chính sự sống, và mất máu nghĩa là chết. Vì vậy, vì đủ loại lý do tôn giáo và nhân chủng học, trong nhiều nền văn hóa cổ đại luôn tồn tại ý niệm rằng chúng ta nợ Thiên Chúa bằng máu, rằng Thiên Chúa cần được nguôi giận, rằng dâng máu là cách chúng ta xin ơn tha thứ và bày tỏ lòng biết ơn — rằng máu là ngôn ngữ duy nhất mà Thiên Chúa thực sự thấu hiểu.
Thế nên, những người mộ đạo chân thành cảm thấy họ nên dâng máu cho Chúa. Và họ đã làm vậy — trong một thời gian dài, bao gồm cả máu người. Con người bị sát hại trên các bàn thờ khắp nơi. Thật may mắn là hầu hết các nền văn hóa cuối cùng đã bãi bỏ việc tế người và dùng động vật thay thế.
Vào thời Đức Giêsu, đền thờ Jerusalem thực sự đã trở thành một lò sát sinh với các tư tế giết hại động vật gần như không ngừng nghỉ. Một số học giả cho rằng khi Đức Giêsu lật đổ bàn của những người đổi tiền, có khoảng 90% hoạt động thương mại ở Jerusalem liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc tế lễ động vật. Chẳng trách hành động của Đức Giêsu lại bị coi là một mối đe dọa lớn đến thế!
Vậy tại sao lại có máu trong cái chết của Đức Giêsu?
Như Richard Rohr đã diễn đạt rất xác đáng: Suốt nhiều thế kỷ, chúng ta đã đổ máu để cố gắng chạm tới Thiên Chúa, nhưng trong cuộc đóng đinh, mọi thứ đã đảo ngược: Thiên Chúa đổ chính máu mình để cố gắng chạm đến chúng ta. Sự đảo ngược này xé tan bức màn sợ hãi cũ kỹ, xé tan niềm tin sai lầm rằng Thiên Chúa muốn máu, xé tan ảo tưởng rằng Thiên Chúa không phải là tình yêu vô điều kiện, và rằng chúng ta cần phải sống trong sự sợ hãi Ngài.
Thiên Chúa không cần máu để được xoa dịu. Ngài chưa bao giờ ngừng yêu thương chúng ta dù chỉ một giây. Khi bức màn đền thờ bị xé toang, sự thật kinh ngạc này đã được hé lộ.